უბიხეთი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

უბიხეთი (რუს. Убыхия) — შავიზღვისპირა ქვეყანა სამხრეთ კავკასიაში XIV-XIX საუკუნეებში. აქ ძირითადად სახლობდნენ უბიხები. დღეისთვის უბიხეთის ტერიტორია მოქცეულია კრასნოდარის მხარეში, რუსეთის ფედერაცია.

უბიხეთს ესაზღვრებოდა აფხაზეთის სამთავრო. უბიხების მონათესავე ხალხები იყვნენ: აფხაზები, ჩერქეზები, ჯიქები და სხვა აფხაზურ-ადიღეურ ჯგუფში შემავალი ხალხი.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უბიხეთის ისტორიის ბოლო წლები დეტალურად აქვს გადმოცემული ბაგრატ შინქუბას, რომელიც ეყრდნობა უკანასკნელი უბიხურად მეტყველი უბიხის მონათხრობს, ჩაწერილს აფხაზი ენათმეცნიერის შარახ კვაცბას მიერ[1].

უბიხები განთქმულნი იყვნენ თავისუფალი ცხოვრებით, ეწეოდნენ ვაჭრობას, მესაქონლეობას, ასევე არ ერიდებოდნენ მეზობელი ხალხების ძარცვა-დაწიოკებას, საიდანაც მძევლად აყვანილ ტყვეებს ყიდდნენ ოსმალეთიდან ზღვით გადმოსულ გემებზე. ეს ყველაფერი ასე გაგრძელდებოდა სანამ რუსეთის იმპერიის ინტერესის სფერო კავკასია არ გახდა. 1800 წლიდან მას შემდეგ რაც გადმოაბიჯა კავკასია და გააუქმა ქართლ-კახეთის სამეფო და სხვა ტერიტორიები, მეთოდურად შეუდგა მთელი მიმდებარე რეგიონის დაპყრობასაც.

ჰაჯი ბერზეკ ადაგვის ძე იყო უბიხების წინამძროლი მთელი ოცი წელი, რომელიც გამარჯვებული გამოდიოდა ყველა შეტაკებიდან. მის თავის სანაცვლოდ რუსეთის იმპერიას დაწესებული ჰქონდა გასამჯელო — ერთი ათასი რუბლი. მოღალატე ერში არ აღმოჩნდა, მაგრამ ყველას გასაკვირვად მან ერთ დღეს თავისი ნებით უარი განაცხადა უბიხი ხახის მართვაზე, დაჯდა სახლში და მალევე გარდაიცვალა. მისი ადგილი დაიკავა მისმა ძმიშვილმა ჰაჯი ბერზეკ კერანტუხმა.

იმ დროს ჰაჯი ბერზეკი პირობითად თავს რუსეთის ვასალად თვლიდა რადგანაც ყოველთვიურად ღებულობდა ჯამაგირს რუსეთის იმპერიისაგან, რაც ერთგვარად რუსეთის ვასალობას წარმოადგენდა.

ყირიმის ომის (1853-1855) დროს, როდესაც ოსმალეთის დიდმა ვეზირმა ომარ ფაშამ სოხუმი დაიკავა, რუსეთმა უკან დაიხია და უბიხი ხალხი აღმოჩნდა არჩევანის წინაშე. მალე ჩრდილოკავკასიის მთებიდან დაღესტნელი მოლები ჩამოვიდნენ და ოსმალებთან ერთად ხალხში დაიწყეს ხმის გავრცელება, რომ რუსეთი დამარცხებულია და რომ დღეიდან მხოლოდ ოსმალეთი იქნება კავკასიის ბატონ-პატრონი. უბიხებმა აფხაზებისაგან განსხვავებით არჩევანი ოსმალეთის სასარგებლოდ გააკეთეს და უარი თქვეს რუსეთისაგან მიღებულ პატივზე.

დროთა განმავლობაში რუსეთის არმიამ კვლავ დაიბრუნა თავისი გავლენის სფეროები კავკასიაზე და განდევნა ოსმალები, მაგრამ უბიხების ლიდერი ჰაჯი კერანტუხი კვლავინდებურად ებრძოდა რუს გენერლებს.

რუსეთის მთავრობამ გადაწყვიტა მოლაპარაკებების გზით მიემხრო უბიხი ხალხი თავისკენ, რისთვისაც დაინიშნა შეხვედრა მზიმთის ნაპირებთან. მოლაპარაკებებში შუამავლის როლს კისრულობდა აფხაზეთის მმართველი ხამუთ-ბეი ჩაჩბა. მხარეები მოლაპარაკებაზე დათქმულ დროს გამოცხადდნენ, სადაც რუსეთის გენერალმა უკმაყოფილოება გამოხატა ჰაჯი კერანტუხის მიერ ოსმალების მხარეზე გადასვლისა და ასევე ინგლისის მხარისათვის მისთვის დახმარების აღმოჩენის არაერთი მცდელობისათვის, რასაც საბოლოოდ ღალატი უწოდა. პასუხად ჰაჯი კერანტუხმა დაგმო რუსების მიერ მათი ბედის ანაბარა მიტოვება. რუსმა გენერალმა შერიგების პირობად უბიხების მთიდან ბარში ყობანის ვაკეზე ადგილას დასახლება მოითხოვა თუ არადა უნდა დაეტოვათ რუსეთის იმპერიის ტერიტორია. ჰაჯი ბერზეკმა უარი განაცხადა ყუბანის დაბლობში გადასახლებაზე, რადგანაც შიშობდა რომ ამითი რუსეთის მხარე მის ერს გაურკვეველ ვითარებაში ჩააგდებდა და საბოლოოდ დაქსაქსავდა. მოლაპარაკება რუსეთისთვის უშედეგოდ დასრულდა, ხოლო უბიხების მხარემ გადაწყვიტა სისხლის უკანასკნელ წვეთამდე ებრძოლა გამარჯვებისათვის. მიუხედავად მოლაპარაკების ჩაშლისა, აფხაზეთის მთავარმა უბიხების მხარესთან კიდევ ერთი პირისპირ შეხვედრა მოითხოვა, რომელიც იმავე წლის ზაფხულში შედგა.

ახალი მოლაპარაკებისას მიხეილ შერვაშიძეს ახლდნენ აფხაზეთის გავლენიანი პირები: სამურზაყანოელი ემხაა ალგიდა, აბჟუელი გირგუალა ჩაჩბადა ბზიბელი მაანა კაცი.


უბიხეთი იყო უკანასკნელი ქვეყანა, რომელმაც ბრძოლა შეწყვიტა რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ. 1864 წელს დასრულებულ რუსეთ-ჩერქეზეთის ომის შემდეგ დაახლოებით 40 000 უბიხი გადაასახლეს ოსმალეთის იმპერიაში. მოსახლეობის მცირე ნაწილი რუსეთის გუბერნიებშიც გადაასახლეს. დროთა განმავლობაში უბიხი ხალხი ადგილობივ მოსახლეობას შეერწყა.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Баграт Шьынқәба, «Ацынҵәарах» (რუს. Последний из ушедших), Аҟәа, "Алашара", 1974