ტრიქ-ილ-ვისჰა

ტრიქ-ილ-ვისჰა
სტატუსი	Grade 1
ქვეყანა	მალტა
მდებარეობა და ფუნქცია
მდებარეობა	მალტა
მმართველი	მალტის მთავრობა

ტრიქ-ილ-ვისჰა (მალტ. Torri ta' Triq il-Wiesgħa), თავდაპირველად ცნობილი როგორც ტორე დელა ჯიდიდა^[2], ასევე მოიხსენიება როგორც მვეიელის კოშკი (მალტ. Torri ta' Mwejġel ან მალტ. Torri tal-Imwiegħel),^[3], მცირე ზომის სათვალთვალო კოშკია მალტაში, ქალაქ ჟაბბარის მახლობლად. ის აშენდა 1659 წელს, როგორც ცამეტ დე რედინის კოშკთაგან მეცხრე. კოშკი სერიოზულად დაზიანდა XX საუკუნეში — მისი გარკვეული ნაწილების დემონტაჟი მოხდა, თუმცა 2008 –2009 წლებში აღდგა და დღესდღეობით კარგ მდგომარეობაშია.ამ კონკრეტული კოშკის, როგორც და სხვა დე რედინის კოშკების, მთავარი ფუნქცია იყო მტრის სავარაუდო თავდასხმების დროული შემჩნევა და სიგნალის გადაცემა მეზობელი კოშკებისაკენ. კოშკი განლაგებული იყო სტრატეგიულად — გრანდ ჰარბორის აღმოსავლეთით, რათა დაეფარა სანაპიროს ფართო მონაკვეთი. მას აქვს კვადრატული გეგმა, ორი სართული და სახურავზე კოშკურა, საიდანაც შესაძლებელია შორი ხედვის ფიქსაცია. კოშკიდან ხედვაში იყო სანტა მარია დელე გრაციეს კოშკი და ზონქორის კოშკი, რაც საშუალებას აძლევდა ინფორმაციის სწრაფ გადაცემას მოცემულ ხაზზე.

ტრიქ-ილ-ვისჰას კოშკი აგებულია მალტისთვის დამახასიათებელი ღია ყვითელი კირქვისგან (Globigerina limestone), რომელიც ადგილობრივ სამშენებლო მასალად გამოიყენებოდა.პირველ სართულზე მხოლოდ ერთი შესასვლელია, რომელიც თავდაპირველად აღჭურვილი იყო ხის კიბით, რათა შეტევის შემთხვევაში მარტივად მოეხდინათ წვდომის შეზღუდვა. კედლები მასიური და სქელია – დაახლოებით 1.2–1.5 მეტრი – რაც სიმტკიცეს და ჭურვებისგან დაცვას უზრუნველყოფდა. მეორე სართულზე იყო გუშაგთა სივრცე, ხოლო სახურავზე — ცილინდრული ფორმის მცირე კოშკურა, საიდანაც ხდებოდა სანაპიროს დაკვირვება. კოშკს ასევე ჰქონდა წვიმის წყლის რეზერვუარი და პატარა საწყობი. მის გარშემო თავდაპირველად არ ყოფილა ბასტიონები, რაც ადასტურებს მის ძირითად ფუნქციას — სიგნალიზაციასა და კომუნიკაციას, არა კი აქტიურ თავდაცვას.

ისტორია

ტრიქ-ილ-ვისჰას კოშკი აშენდა 1659 წელს, გრანდ ჰარბორის აღმოსავლეთ სანაპიროზე.^[4] მისი სახელი ნიშნავს "ფართო ქუჩას", რაც მიუთითებს სანაპიროს იმ განიერ მონაკვეთზე, რომლის დაცვაც ევალებოდა.^[5] კოშკი აგებულია დე რედინის კოშკების სტანდარტული გეგმით — აქვს კვადრატული გეგმა, ორი სართული და სახურავზე მცირე კოშკურა. ტრიქ-ილ-ვისჰას კოშკი დასავლეთით გაჰყურებდა სანტა მარია დელე გრაციეს კოშკს, ხოლო აღმოსავლეთით — ზონქორის კოშკს, თუმცა ორივე მათგანი ბრიტანეთის სამხედრო ძალებმა დაანგრიეს.

1870-იან წლებში კოშკიდან დაახლოებით 350 მეტრის დაშორებით, აშენდა ლეონარდოს ციხესიმაგრე. ციხესიმაგრე მაღალ ადგილას მდებარეობდა, რის გამოც ტრიქ-ილ-ვისჰას კოშკი მის სამოქმედო ზონაში არ ხვდებოდა. რომ მოხვედრილიყო, დიდი ალბათობით დაინგრეოდა, როგორც მოხდა დელიმარას კოშკისა და ბენღისას კოშკის შემთხვევაში, რომლებიც დელიმარას ციხესიმაგრისა და ბენღისას ციხესიმაგრის სროლის ხაზიდან მოსაშორებლად დაანგრიეს.

XX საუკუნის დასაწყისისთვის კოშკის უკანა ნაწილი ჩამონგრეული იყო და ნანგრევებად ითვლებოდა, თუმცა 1930-იან წლებში მისი აღდგენა განხორციელდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში მოიხსნა კოშკის ზღუდე და კოშკურა, მის მახლობლად კი აშენდა ბეტონის ბოცვალები. კოშკი დამატებით დაზიანდა, როცა მის სიახლოვეს სამხედრო თვითმფრინავი ჩამოვარდა.^[7]

დღევანდელი მდგომარეობა

ომის შემდეგ, კოშკი კვლავ მიტოვებული აღმოჩნდა და გაუმართავი მდგომარეობა მიიღო — ნაწილობრივ მისი ფუნდამენტიც ჩამოინგრა. 2004 წელს კოშკი გადაეცა ფონდაციას Fondazzjoni Wirt Artna. რესტავრაცია დაიწყო ოთხი წლის შემდეგ, 2008 წლის სექტემბერში,^[8] და დასრულდა 2009 წლის მარტში. აღდგენის პროცესში კვლავ აღდგა ის ელემენტებიც, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში იქნა მოხსნილი.^[9]

არქიტექტურა და სტრატეგიული მნიშვნელობა

ტრიქ-ილ-ვისჰას კოშკი, აგებული 1659 წელს, წარმოადგენს დე რედინის კოშკების სერიის მეცხრე ნიმუშს, რომელიც მალტას სანაპირო დაცვის სისტემის ნაწილს წარმოადგენდა. კოშკი მდებარეობს ჟაბბარის მახლობლად, დიდი ნავსადგურის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, და მისი სახელწოდება "ფართო ქუჩას" აღნიშნავს, რაც იმ ფართო სანაპირო ზოლს უკავშირდება, რომელსაც კოშკი იცავდა.

კოშკი სტანდარტული დიზაინისაა: კვადრატული გეგმით, ორი სართულითა და სახურავზე განთავსებული სათვალთვალო კოშკით. მისი ქვედა სართული გამოიყენებოდა საცხოვრებლად, ხოლო ზედა — სათვალთვალოდ. კოშკს ჰქონდა ხილვადი კავშირი დასავლეთით მდებარე სანტა მარია დელე გრაციეს კოშკთან და აღმოსავლეთით ზონქორის კოშკთან, რომლებიც მოგვიანებით ბრიტანეთის სამხედრო ძალების მიერ იქნა დანგრეული.

1870-იან წლებში, კოშკიდან დაახლოებით 350 მეტრის დაშორებით აშენდა ლეონარდოს ციხესიმაგრე, რომელიც მაღალ ადგილზე მდებარეობდა, რის გამოც კოშკი არ მოხვდა ცეცხლის ხაზში და, შესაბამისად, არ იქნა დანგრეული, როგორც ეს მოხდა დელიმარას და ბენგისას კოშკების შემთხვევაში.

XX საუკუნის დასაწყისში, კოშკის უკანა ნაწილი ჩამოინგრა და იგი ნანგრევებად იქცა, თუმცა 1930-იან წლებში ნაწილობრივ აღდგა. მეორე მსოფლიო ომის დროს, კოშკს მოხსნეს პარაპეტი და სათვალთვალო კოშკი, ხოლო მის მახლობლად აშენდა ბეტონის სათვალთვალოები. კოშკი დამატებით დაზიანდა, როდესაც მის სიახლოვეს თვითმფრინავი ჩამოვარდა.

ომის შემდეგ, კოშკი კვლავ მიტოვებულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, და მისი ფუნდამენტის ნაწილი ჩამოინგრა. 2004 წელს, კოშკი გადაეცა ორგანიზაცია Fondazzjoni Wirt Artna-ს, რომელმაც 2008 წლის სექტემბერში დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომლებიც დასრულდა 2009 წლის მარტში. აღდგენის პროცესში, კოშკს დაუბრუნდა ის მახასიათებლები, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომის დროს იყო მოხსნილი.

დამატებითი ლიტერატურა

დამატებითი ინფორმაცია კოშკზე დაარქივებული 2017-01-07 საიტზე Wayback Machine. (PDF ფორმატი, მალტურად)

რესურსები ინტერნეტში

მალტის კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნული ინვენტარი – კოშკის ჩანაწერი

სქოლიო

↑ https://web.archive.org/web/20210502061053/https://culture.gov.mt/en/culturalheritage/NICPMI_Database/1384.pdf
↑ (2006) Ġrajjet Malta - It-Tielet Ktieb, 4 (mt), სლიემა: Malta-ს განათლების დეპარტამენტი, გვ. 81.
↑ Il-Fortifikazzjonijiet fi zmien l-Ordni Maltese. ციტირების თარიღი: 28 June 2016.
↑ Zammit, Vincent (1992) Il-Gran Mastri – Ġabra ta' Tagħrif dwar l-Istorja ta' Malta fi Żmienhom – L-Ewwel Volum 1530-1680 (mt). ვალეტა: Valletta Publishing & Promotion Co. Ltd., გვ. 236.
↑ Towns and Villages in Malta and Gozo. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 May 2015.
↑ What's so special about Nwadar? (8 March 2016).
↑ „Commencement of Works - Xghajra Tower“. Vaults Co. Ltd. October 2008. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 May 2015.
↑ Baldacchino, Lisa Gwen (20 September 2008). „17th century tower in Xgħajra being restored“. Times of Malta. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 June 2015.
↑ „Completion of Works – Xghajra Tower“. Vaults Co. Ltd. March 2009. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 May 2015.

[[https://web.archive.org/web/20210502061053/https://culture.gov.mt/en/culturalheritage/NICPMI_Database/1384.pdf_https://web.archive.org/web/20210502061053/https://culture.gov.mt/en/culturalheritage/NICPMI_Database/1384.pdf]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-1] ttps://web.archive.org/web/20210502061053/https://culture.gov.mt/en/culturalheritage/NICPMI_Database/1384.pdf

[2] (2006) Ġrajjet Malta - It-Tielet Ktieb, 4 (mt), სლიემა: Malta-ს განათლების დეპარტამენტი, გვ. 81.

[3] Il-Fortifikazzjonijiet fi zmien l-Ordni Maltese. ციტირების თარიღი: 28 June 2016.

[4] Zammit, Vincent (1992) Il-Gran Mastri – Ġabra ta' Tagħrif dwar l-Istorja ta' Malta fi Żmienhom – L-Ewwel Volum 1530-1680 (mt). ვალეტა: Valletta Publishing & Promotion Co. Ltd., გვ. 236.

[5] Towns and Villages in Malta and Gozo. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 May 2015.

[6] What's so special about Nwadar? (8 March 2016).

[7] „Commencement of Works - Xghajra Tower“. Vaults Co. Ltd. October 2008. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 May 2015.

[8] Baldacchino, Lisa Gwen (20 September 2008). „17th century tower in Xgħajra being restored“. Times of Malta. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 June 2015.

[9] „Completion of Works – Xghajra Tower“. Vaults Co. Ltd. March 2009. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 May 2015.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]