ტრიტონის შადრევანი

ტრიტონის შადრევანი (იტალ. Fontana del Tritone, Rome) — XVII საუკუნის შადრევანი რომში, შექმნილია ბაროკოს მოქანდაკე ჯან ლორენცო ბერნინის მიერ. შეკვეთილია მისი მფარველის, პაპ ურბან VIII-ის მიერ. შადრევანი მდებარეობს პიაცა ბარბერინიზე,^[1] ბარბერინის სასახლის შესასვლელთან ახლოს, რომლის დაპროექტებასა და მშენებლობაში ბერნინის დაეხმარა ბარბერინებს ოჯახს. ეს შადრევანი უნდა განვასხვავოთ ახლომდებარე შადრევანი ტრიტონებით (Fontana dei Tritoni), რომელიც შექმნილია კარლო ფრანჩესკო ბიზაკერის მიერ პიაცა ბოკა დელა ვერიტაზე და წარმოადგენს ორ ტრიტონს.

აღწერა

შადრევანი აგებულია 1642-1643 წლებში. პაპ ურბან VIII-ს სურდა საზოგადოებრივი სამკაული იმ მოედნის ცენტრში, სადაც დომინირებდა მისი ოჯახის სულ ახალი სასახლე.^[2] შადრევნის ცენტრში ამოდის ბუნებრივ ზომაზე დიდი კუნთოვანი ტრიტონი, ანტიკური ბერძნულ-რომაული ლეგენდის ზღვის მცირე ღვთაება, გამოსახული როგორც ზღვის კაცი, რომელიც დაჩოქილია დიდ ნიჟარაზე, საიდანაც ტრიტონი ამოდის. მისი თავი უკან არის გადაგდებული და მისი ხელები ნიჟარას წევს ტუჩებთან; მისგან წყლის ჭავლი ამოდის, რომელიც ადრე დრამატულად უფრო მაღლა ადიოდა, ვიდრე დღეს. შადრევანს აქვს ოთხი დელფინისგან შემდგარი ბაზა, რომლებიც შემოიხვევენ პაპის ტიარას ჯვარედინი გასაღებებით და ბარბერინების ჰერალდიკურ ფუტკრებს თავიანთ ქერცლიან კუდებში.^[3]

ტრიტონე, ბერნინის პირველი თავისუფლად მდგომი ურბანული შადრევანი, აგებულ იქნა წყლის მისაწოდებლად აქვა ფელიჩეს აკვედუკიდან, რომელიც ურბანმა აღადგინა.^[2] ეს იყო ბერნინის უკანასკნელი მნიშვნელოვანი შეკვეთა მისი დიდი მფარველისგან, რომელიც 1644 წელს გარდაიცვალა. ტრიტონის შადრევანთან, ურბანმა და ბერნინიმ პირველად გადაჭრით შემოიტანეს სკულპტორული შადრევნის იდეა, რომელიც ცნობილი იყო ვილების ბაღებიდან, საზოგადოებრივ ურბანულ გარემოში; რომის ქალაქის წინა საზოგადოებრივი შადრევნები იყო პასიური აუზები საზოგადოებრივი წყლის მისაღებად.

ბერნინიმ წარმოადგინა ტრიტონი, რათა გამოესახა ტრიუმფალური პასაჟი ოვიდიუსის მეტამორფოზებიდან I წიგნი, რომელიც ღვთიურ კონტროლს ახსენებს წყლებზე და აღწერს უნივერსალური წარღვნის დაშრეტას. პასაჟი, რომლის ილუსტრირებაც ურბანმა ბერნინის დაავალა, კარგად იყო ცნობილი ყველა განათლებული რომაელი თანამედროვისთვის.

მომდევნო წელს, ბერნინიმ გამოაქანდაკა ფუტკრების შადრევანი, სადაც ვია ვენეტო შედის პიაცა ბარბერინიზე.^[2] ორივე შადრევანი აშენდა კასტროს პირველი ომის პერიოდში. მეთიუ კ. ავერეტი ხედავს პოლიტიკურ განცხადებას მათ მშენებლობაში: როგორც ურბანის მიერ მშვიდობის აღდგენას უბედური, მაგრამ აუცილებელი კონფლიქტის შემდეგ.^[4]

შემდგომი ისტორია

ტრიტონის შადრევანი არის ერთ-ერთი, რომელიც გახსენებულია ოტორინო რესპიგის ფონტანე დი რომაში (რომის შადრევნები). ტრევის შადრევანთან დაკავშირებული ლეგენდა გავრცელდა ამაზეც: რომ ნებისმიერი ვიზიტორი, რომელიც მონეტას ჩააგდებს წყალში (შადრევნისკენ ზურგით დგომისას), გარანტირებული ექნება რომში დაბრუნება.

პიაცა ბარბერინის გარემო მნიშვნელოვნად შეიცვალა მეჩვიდმეტე საუკუნის შემდეგ. იმ დროის გრავიურები და მეცხრამეტე საუკუნის ფოტოები აჩვენებს გაცილებით დაბალ შენობებს მოედნის გარშემო, რაც შადრევანს გაცილებით უფრო დრამატულს გახდიდა. თუმცა, ეს არის ხარკი ბერნინის მხატვრული განსჯის მიმართ, რომ ახლაც კი, მაღალი შენობებით ტრანსპორტით გადატვირთული მოედნის გარშემო, ტრიტონის შადრევანს კვლავ შეუძლია შეინარჩუნოს დრამატული ყოფნა.

რესურსები ინტერნეტში

Web Gallery of Art: image and description
(Mary Anne Sullivan), photographs of the Triton Fountain
Bernini bozzetti: Detroit Institute of Art
ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტრიტონის შადრევანი

სქოლიო

[1] "Fontana del Tritone, Rome, Italy", CurateND

[turismo-2] 1 2 3 "The Triton Fountain", Turismo Roma, Major Events, Sport, Tourism and Fashion Department

[3] "A study for the Fontana del Tritone, Piazza Barberini, Rome", Royal Collection Trust

[4] Averett, Matthew Knox. "'Redditus Orbis Erat': The Political Rhetoric of Bernini’s Fountains in Piazza Barberini", The Sixteenth Century Journal, vol. 45, no. 1, 2014, pp. 3–24. JSTOR

[1]

[2]

[3]

[4]