ტიკტაალიკი
| ტიკტაალიკი | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 ტიკტაალიკის ჰოლოტიპის მსახიობები ფილდის მუზეუმში , ჩიკაგო | |||||||||||||||||||
| მეცნიერული კლასიფიკაცია | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| ლათინური სახელი | |||||||||||||||||||
| Tiktaalik | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
ტიკტაალიკი — სარკოპტერიგული (წილფარფლიანი თევზების) მონოსპეციფიკური გვარი, რომელსაც ტეტრაპოდების (ოთხფეხა ცხოველების) მსგავსი მრავალი მახასიათებელი აქვს.[1]
კანადის არქტიკაში აღმოჩენილი ტიკტაალიკი ოსტეიხთიესის (ძვლოვანი თევზი ) არატეტრაპოდური წევრია, ქერცლითა და ლაყუჩებით, თუმცა მას სამკუთხა, გაბრტყელებული თავი და უჩვეულო, ჭრილის ფორმის ფარფლები აქვს. მის ფარფლებს თხელი სხივისებრი ძვლები აქვს, რომლებიც თევზების უმეტესობის მსგავსად ნიჩბოსნობისთვისაა განკუთვნილი, თუმცა მათ ასევე აქვთ მყარი შიდა ძვლები, რაც ტიკტაალიკს საშუალებას მისცემდა, არაღრმა წყალში დამდგარიყო და კიდურები საყრდენად გამოეყენებინა, როგორც ამას ოთხფეხა ცხოველების უმეტესობა აკეთებს. ეს ფარფლები და სხვა შერეული მახასიათებლები ტიკტაალიკს გარდამავალ ნამარხად აქცევს, რომელიც ევოლუციის ერთ-ერთი რგოლია მოცურავე თევზიდან ოთხფეხა ხერხემლიან ცხოველებამდე.[2] ეს და მსგავსი ცხოველები შესაძლოა ყველა ხერხემლიანი ხმელეთის ფაუნის საერთო წინაპრები იყვნენ : ამფიბიები, ქვეწარმავლები, ფრინველები და ძუძუმწოვრები.[3]
ტიკტაალიკის პირველი ნამარხები 2004 წელს აღმოაჩინეს კანადაში, ნუნავუტში, ელსმერის კუნძულზე. აღმოჩენა, რომელიც გააკეთეს ბუნების მეცნიერებათა აკადემიის წარმომადგენელმა ედვარდ ბ. დეშლერმა, ჩიკაგოს უნივერსიტეტის წარმომადგენელმა ნილ ჰ. შუბინმა და ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორმა ფარიშ ა. ჯენკინს უმცროსმა, გამოქვეყნდა ჟურნალ „Nature“ -ის 2006 წლის 6 აპრილის ნომერში[4] და სწრაფად იქნა აღიარებული, როგორც გარდამავალი ფორმა.
კლადოგრამა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]სვარცის მიერ 2012 წელს ჩატარებული ანალიზით დადგინდა, რომ ელპისტოსტეგე ტიკტაალიკის დაძმობილებული ტაქსონია. ორივე მათგანი ელპისტოსტეგალიის ჯგუფის პრიმიტიული წევრები აღმოჩნდა, სხვა განვითარებულ ღერო-ტეტრაპოდებთან ერთად.
| ელპისტოსტეგალია |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
_by_ObsidianSoul_02.png){kind=small}
პალეონტოლოგია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ტიკტაალიკის ნამარხები აღმოაჩინეს ფრემის ფორმაციაში, ეკვატორთან ახლოს მდებარე მეანდრირებული ნაკადულის სისტემების დეპოზიტებში, რაც მიანიშნებს ბენთოსურ ცხოველზე, რომელიც ცხოვრობდა არაღრმა წყლების ფსკერზე და შესაძლოა, მოკლე პერიოდებით წყლიდანაც კი. ჩონჩხი მიუთითებს, რომ მას შეეძლო სხეულის დაჭერა გრავიტაციის ძალის ქვეშ, როგორც ძალიან არაღრმა წყალში, ასევე ხმელეთზე. [ 59 ] ამ პერიოდში, პირველად, ფოთლოვანი მცენარეები აყვავდნენ და ყოველწლიურად ცვიოდა ფოთლები წყალში, რაც იზიდავდა პატარა მსხვერპლს თბილ, ჟანგბადით ღარიბ არაღრმა წყლებში, სადაც დიდი თევზებისთვის ცურვა რთული იყო. [ 31 ]
კულტურული მნიშვნელობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ტიკტაალიკი სხვადასხვა ინტერნეტ-მიმის თემად გამოიყენებოდა. სურათები ტიკტაალიკს ევოლუციური ადაპტაციების გამო აკრიტიკებენ, მაგრამ ამავდროულად ინტერნეტ-მიმებმა გააცნო მსოფლიოს ტიქტაალიკი და აამაღლა ხალხში ცნობიერება.
ლიტერატურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ფ.კემპბელი, ჟურნალი „Nature“ , გამომცემლიბა „Springer Nature“, დიდი ბრიტანეთი, 2006, ტომი 440, გვ757-763
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Daeschler, Edward B.; Shubin, Neil H. & Jenkins, Farish A. Jr. (6 April 2006). "A Devonian tetrapod-like fish and the evolution of the tetrapod body plan" (PDF). Nature. 440 (7085): 757–763. Bibcode:2006Natur.440..757D. doi:10.1038/nature04639. PMID 16598249.
- ↑ "What has the head of a crocodile and the gills of a fish?". evolution.berkeley.edu. May 2006. Archived from the original on 2018-06-12. Retrieved 2018-06-06.
- ↑ Shubin, Neil (2008). Your Inner Fish: A Journey into the 3.5-Billion-Year History of the Human Body. New York: University of Chicago Press. ISBN 978-0-375-42447-2.
- ↑ Daeschler, Edward B.; Shubin, Neil H. & Jenkins, Farish A. Jr. (6 April 2006). "A Devonian tetrapod-like fish and the evolution of the tetrapod body plan" (PDF). Nature. 440 (7085): 757–763. Bibcode:2006Natur.440..757D. doi:10.1038/nature04639. PMID 16598249.