ტექტონიკური დისლოკაცია

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ დისლოკაცია (მრავალმნიშვნელოვანი).
ნაოჭა-ლოდა სტრუქტურის მაგალითი ჰიმალაებში
პლიკატური დისლოკაციის მაგალითი

ტექტონიკური დისლოკაცია (გვიანდ. ლათ. dislocatio — გადაადგილება) — ქანების განლაგების პირველადი ფორმების დარღვევა, რომელსაც იწვევს დედამიწის ქერქის ტექტონიკური მოძრაობები, მაგმური აქტივობა, მეტამორფიზმი და ეგზოგენური (მყინვარული, მეწყრული, კარსტული და სხვ.) პროცესები. დისლოკაცია შეიძლება იყოს პლიკატიური (ნაოჭა) და დიზუნქტიური (რღვევითი, წყვეტითი). უმთავრესად განპირობებულია, ზედა მანტიაში მიმდინარე ფიზიკურ-ქიმიური პროცესებით, ნაწილობრივ, გრავიტაციული ძალებით და დედამიწის ბრუნვის კუთხური სიჩქარის შეცვლით.[1]

დიზუნქტიური დისლოკაცია იგივეა რაც წყვეტითი დისლოკაცია, ტექტონიკური მოძრაობის შედეგად ქანების პირველადი განლაგების ფორმის შეცვლა მათი მთლიანობის დარღვევით. განარჩევენ ტექტონიკურ ნაპრალებსა და რღვევებს. დედამიწის ქერქში ხშირია აგრეთვე დედამიწის ქერქის საერთო დაძაბულობით განპირობებული პლანეტური რღვევები.

პლიკატური დისლოკაცია იგივეა რაც ნაოჭა დისლოკაცია, ტექტონიკური მოძრაობის შედეგად ქანების პირველადი განლაგების ფორმის ცვლილება მათი მთლიანობის დაურღვევლად. პლიკატურ დისლოკაციას განეკუთვნება ანტიკლინი და სინკლინი.

პლიკატური და დიზუნქტიური სტრუქტურები საქართველოს თანადროულ რელიეფში ორგვარ გამოხატულებას პოულობენ. შედარებით ახალგაზრდა გეოლოგიური ფორმაციების გავრცელების არეებში (განსაკუთრებით ნეოგენურ, იშვიათად პალეოგენურსა და ზედაცარცულ წყებებში) განვითარებულია ცოტად თუ ბევრად გარდაქმნილი რელიეფის პირველადი სტრუქტურული ფორმები.

ასეთი რელიეფი დამახასიათებელია წალკაში, ივრის ზეგანზე, ცენტრალურ სამეგრელოს პლატოს კიდეებზე. უფრო ძველი ფორმაციების გავრცელების ზონებში რელიეფის სტრუქტურული ფორმები მხოლოდ მეორადი ტიპებით არის წარმოდგენილი. დიზუნქტიური დისლოკაციების გავლენა რელიეფზე ყველაზე კარგად შეიმჩნევა ისეთ ადგილებში, სადაც მათი სიბრტყეები ჰკვეთენ მდინარეულ ტერასებს, მკვდარ ხეობებს კირქვიან რაიონებში, ლავურ პლატოებს და სხვ. მკაფიოდ გამოსახულ ფორმებს.[2]

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Геологический словарь. Т.1. А-Л. Москва, 1955.

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. ხუციშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, გვ. 571-572, თბ., 1978 წელი.
  2. მარუაშვილი ლ.. საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია (საქართველოს სსრ ბუნებრივი პირობების ზოგადი დახასიათება და რეგიონული აღწერილობა). თბილისი, საქ.: ცოდნა, გვ. 30-31 თბ. 1964.