ტედონგანი

ტედონგანი; 대동강 (Taedong-gang)
	; ტედონგანის აუზის რუკა
ქვეყანა	ჩრდილოეთი კორეა
ქალაქები	ფხენიანი, ნამპო, სუნჩონი
სათავე	რანგრიმის ქედი
სათავის მდებარეობა	რანგრიმის ქედი, სამხ. ჰამგიონი
შესართავი	დასავლეთ კორეის ყურე
შესართავის მდებარეობა	დასავლეთ კორეის ყურე
სიგრძე	439 კმ
აუზის ფართობი	20 344 კმ²

ტედონგანი (კორ. 대동강)XIX საუკუნეში ტედონგანი დასავლურ წყაროებში მოიხსენიებოდა როგორც „ტაი-ტანგი“ (Tai-tang River ან Tai-tang Kang).^[1] — დიდი მდინარეა ჩრდილოეთ კორეაში. მდინარე სათავეს იღებს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, რანგრიმის ქედზე, სადაც იგი იწყებს სამხრეთ-დასავლეთისკენ დინებას და ნამპოს მახლობლად ჩაედინება დასავლეთ კორეის ყურეში. დინების შუა მონაკვეთზე ტედონგანი გაივლის ქვეყნის დედაქალაქ ფხენიანს. მდინარის სანაპიროებზე მდებარეობს ცნობილი ღირსშესანიშნაობები, მათ შორის ჯუჩეს კოშკი და კიმ ირ-სენის მოედანი.

მდინარე ტედონგანი დაახლოებით 439კმ სიგრძისაა და, როგორც წესი, საკმაოდ ღრმაა. იგი კორეის ნახევარკუნძულზე სიგრძით მეხუთე, ხოლო ჩრდილოეთ კორეაში — მეორე უდიდესი მდინარეა. ქალაქი ფხენიანი მდებარეობს შესართავიდან დაახლოებით 110 კილომეტრით ზემოთ, სუნჩონი — 192 კილომეტრით, ხოლო ტეჰუნი — 414 კილომეტრით ზემოთ მდინარის დინების გასწვრივ.

მდინარე თავისი სიღრმის გამო ფართოდ გამოიყენება საზღვაო და მდინარეთა ტრანსპორტისათვის; იგი მძლავრი გემებით შიგნით დაახლოებით 65 კილომეტრამდეა გასული, თუმცა ძირითადი სავაჭრო მოძრაობა სონგრიმის რაიონში ჩერდება.

ისტორია

ტედონგანის ნაპირზე დაარსდა ძველი სახელმწიფო კოგურო. მდინარის გასწვრივ აღმოჩენილია მრავალი არქეოლოგიური ძეგლი, რომლებიც მიეკუთვნება ნეოლითის და ბრინჯაოს ხანას, აგრეთვე ნაპოვნია კოგუროს ეპოქის ნაშთები და არტეფაქტები.

ტედონგანი წარსულში ცნობილია იყო როგორც პესუ.^[2]

კაშხლები და ხიდები

1954 წელს, კორეის ომის მიმდინარეობისას, ტედონგანზე გადებული ერთ-ერთი ხიდი ნაწილობრივ განადგურდა. მიუხედავად ხიდის დაზიანებისა, ასეულობით კორეელმა სწორედ ამ ხიდის მეშვეობით შეძლო ტედონგანის გადაკვეთა და სამხრეთისკენ გაქცევა.^[3]

ამ მოვლენას ასახავს მაქს დესფორის ცნობილი ფოტო — „ლტოლვილთა გადაქცევა დანგრეული ხიდის გავლით კორეაში“ (Flight of Refugees Across Wrecked Bridge in Korea), რომელმაც 1951 წელს პულიცერის პრემია ფოტოგრაფიაში მოიპოვა.^[4]

1986 წელს ჩრდილოეთ კორეის მთავრობამ დაასრულა დასავლეთის ზღვის ბარაჟის (West Sea Barrage) მშენებლობა — 8-კილომეტრიანი ჰიდროტექნიკური ნაგებობა, რომელიც მოიცავს სამ შლუზს და 36 გადინების ჭიშკარს. ნაგებობა მდებარეობს ტედონგანის შესართავთან, ნამპოს მახლობლად.

ბარაჟის დანიშნულებაა წყალდიდობების რეგულირება და სარწყავი სისტემებით მიწის ფართობების უზრუნველყოფა კორეის ყურედან მოპოვებულ ტერიტორიებზე.თუმცა ნაგებობა ხელს უშლის მდინარის მტკნარი წყლისა და ზღვის წყლის შერევას, რის შედეგადაც იზრდება მდინარეში დაბინძურების კონცენტრაცია.^[5]

ტედონგანზე აგებულია სხვა ჰიდროელექტროსადგურებიც, მათ შორის ნიონგვონის ჰესი, რომელიც ქვეყნის ენერგეტიკული საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად გამოიყენება.^[6]

ფხენიანში ტედონგანზე გადებულია ექვსი ხიდი, მათ შორის ოკრიუს ხიდი, რუნგრას ხიდი და ტედონგის ხიდი.^[7]

გალერეა

იანგგაკდო კუნძული მდინარის შუაგულში, ფხენიანში
ტედონგანი, რომელიც გადის ფხენიანის გავლით
ტედონგანის სურათი, 1889 წელი
ტედონგანი ფხენიანში
მდინარის კიდევ ერთი ხედვა ფხენიანში
დიდი ხალხის სასწავლო სახლი მდინარის სანაპიროზე
ჯუჩნის კოშკი ტედონგანზე
მანსუდე დიდებულის მონუმენტი
კომუნისტური პარტიის დაფუძნების მონუმენტი
მონუმენტი გენერალ შერმანის ინციდენტის ხსოვნას
სამკაციანი ხომალდი, ტედონგანზე დამაგრებული (დღეს ბოტონგის მდინარის პირას, მშვიდობის ომის მუზეუმთან)
ტედონგანი ნამპოში
მდინარე ნამპოში