სუპერმთვარე

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
2011 წლის 19 მარტის სუპერმთვარის (მარჯვნივ) შედარება 2010 წლის დეკემბრის ჩვეულებრივ სავსე მთვარესთან (მარცხნივ), როგორც დედამიწიდან ჩანს
2011 წლის 19 მარტის სუპერმთვარე დედამიწიდან 356 577 კილომეტრით იყო დაშორებული.

სუპერმთვარე — მოვლენა, როდესაც სავსემთვარეობა ემთხვევა მთვარის უახლოეს მდებარეობას დედამიწასთან, მის ელიფსურ ორბიტაზე; შედეგად, დედამიწადან მთვარე ზომაში ბვევრად უფრო დიდი ჩანს.[1] ტექნიკური სახელია დედამიწა-მთვარე-მზის სისტემის პერიგეა-სიზიგია. ტერმინი „სუპერმთვარე“ ასტრონომიული არაა, სათავეს იღებს თანამედროვე ასტროლოგიიდან.[2] ოკეანეებისა და დედამიწის ქერქის მიქცევა-მოქცევასთან მთვარის კავშირის გამო, სუპერმთვარის ფენომენს ხშირად აკავშირებენ ისეთ სარისკო მოვლენებთან, როგორებიცაა მიწისძვრები და ვულკანური ამოფრქვევები, თუმცა ამის მტკიცებულებები ნაკლებ დამაჯერებელია.[3]

საპირისპირო მოვლენას, აპოგეა-სიზიგიას მიკრომთვარეს უწოდებენ,[4] თუმცა ეს ტერმინი ისე გავრცელებული არაა, როგორც სუპერმთვარე.

იშვიათად, სუპერმთვარეობს მთვარის სრულ დაბნელებასაც ემთხვევა. ბოლო ასეთი ფაქტი 2015 წლის 27–28 ოქტომბერს მოხდა, შემდეგი კი 2033 წლის ოქტომბერში განმეორდება.[5]

მანძილი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დედამიწის გარშემო მთვარის ელიფსური ორბიტის გამო, მანძილი მათ შორის ყოველთვიურად 357 000-სა და 406 000 კმ-ს შორის იცვლება.[6][7][8]

სუპერმთვარეობისას, მის უშორეს წერტილთან შედარებით, მთვარე დიამეტრში 14%-ით უფრო დიდი ჩანს, სიკაშკაშე კი 30%-ით მეტი.[9]

სიხშირე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სავსემთვარეობის ციკლი არის მთვარის პერიგეის განლაგებების პერიოდი დედამიწასა და მზეს შორის, რაც 411.8 დღეს შეადგენს. დაახლოებით ყოველი მე-14 სავსე მთვარე სუპერმთვარეა.

ეფექტები მიქცევა-მოქცევაზე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მზისა და მთვარის კომბინირებული ეფექტები დედამიწის ოკეანეებზე, მის მიქცევა-მოქცევაზე[10] პიკს მაშინ აღწევს, როცა მთვარე ახალია ან სავსე.[11] მთვარის პერიგეის დროს, მისი გრავიტაციული ძალა გარკვეულწილად ძლიერია. თუმცა, პიკშიც კი, ეს ძალა მაინც შედარებით სუსტია[12] და მიქცევა-მოქცევას შორის ერთ ინჩზე ნაკლებ სხვაობას იწვევს.[13]

ბუნებრივი კატაკლიზმები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მედიაში ბევრი სპეკულაცია იყო იმასთანდ აკავშირებით, რომ სუპერმთვარეობის 1-2-კვირიან პერიოდთან დაკავშირებული იყო 2011 წლის მიწისძვრა წყნარ ოკეანეში ტოჰოკუს რეგიონთან, ასევე 2004 წელს ინდოეთის ოკეანის მიწისძვრა და ცუნამი.[14][15] მიუხედავად ამისა, სუპერმთვარესა და ძლიერ მიწისძვრებს შორის კავშირი დამტკიცებული არ არის.[16][17][18]

ფოტოგალერეა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Staff. “Revisiting the Moon“, New York Times, September 7, 2014. წაკითხვის თარიღი: September 8, 2014. 
  2. Phil Plait. Kryptonite for the supermoon. Bad Astronomy. Discover. წაკითხვის თარიღი: August 29, 2015.
  3. Rachel Rice. No Link Between 'Super Moon and Earthquakes. Discovery News. წაკითხვის თარიღი: March 20, 2015.
  4. What is a micromoon? Timeanddate.com, accessed 1 Oct 2015.
  5. 'Supermoon' coincides with lunar eclipse“, BBC News, 28 September 2015. წაკითხვის თარიღი: 29 September 2015. 
  6. Meeus, Jean (1997). Mathematical Astronomy Morsels. Richmond, Virginia: Willmann-Bell, გვ. 15. ISBN 0-943396-51-4. 
  7. Plait, Phil. (March 11, 2011) No, the 'supermoon' didn't cause the Japanese earthquake. Discover Magazine. წაკითხვის თარიღი: 14 March 2011.
  8. Hawley, John. Appearance of the Moon Size. Ask a Scientist. Newton. წაკითხვის თარიღი: 14 March 2011.
  9. Phillips, Tony, Dr.. (March 16, 2011) Super Full Moon. Science@NASA Headline News. NASA. დაარქივებულია ორიგინალიდან - May 7, 2012. წაკითხვის თარიღი: 22 June 2013.
  10. Plait, Phil. (2008)Tides, the Earth, the Moon, and why our days are getting longer. Bad Astronomy. წაკითხვის თარიღი: 14 March 2011.
  11. Sumich, J.L.. (1996)Animation of spring and neap tides. NOAA's National Ocean Service. წაკითხვის თარიღი: June 22, 2013.
  12. Apogee and Perigee of the Moon. Moon Connection. წაკითხვის თარიღი: 14 March 2011.
  13. Rice, Tony. “Super moon looms Saturday“, 4 May 2012. წაკითხვის თარიღი: 5 May 2012. 
  14. Paquette, Mark. (March 1, 2011) Extreme Super (Full) Moon to Cause Chaos?. Astronomy Weather Blog. AccuWeather. წაკითხვის თარიღი: 14 March 2011.
  15. Is the Japanese earthquake the latest natural disaster to have been caused by a supermoon?. The Daily Mail (March 11, 2011). წაკითხვის თარიღი: 14 March 2011.
  16. Can the position of the Moon affect seismicity?. The Berkeley Seismological Laboratory (1999). წაკითხვის თარიღი: 14 March 2011.
  17. Fuis, Gary. Can the position of the moon or the planets affect seismicity?. U.S. Geological Survey: Earthquake Hazards Program. წაკითხვის თარიღი: 14 March 2011.
  18. Wolchover, Natalie. (March 9, 2011) Will the March 19 "SuperMoon" Trigger Natural Disasters?. Life's Little Mysteries. წაკითხვის თარიღი: 15 March 2011.