კირილიცა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
(გადამისამართდა გვერდიდან სლავური ანბანი)
Jump to navigation Jump to search
კირილიცა
ტიპი: ანბანი
ენები: აღმოსავლეთსლავური ენების უმეტესობა, ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკების უმეტესობა.
შექმნა კირილე და მეთოდე
დროის პერიოდი: IX საუკუნიდან დღემდე
წინამორბედი დამწერლობები: ფინიკიური დამწერლობა
 ბერძნული დამწერლობა
  გლაგოლიცა
   კირილიცა
დობილი დამწერლობები: ლათინური დამწერლობა
კოპტური დამწერლობა
ISO 15924 კოდი: Cyrl
Romanian-kirilitza-tatal-nostru.jpg
კირილიცის გავრცელების არე

კირილიცა (ასევე ტრადიციული სახელი პირველი ორი ასო-ნიშნის, „აზისა“ და „ბუკის“, მიხედვით — აზბუკა — aзбука) — არაერთი სლავური და არასლავური ენის (მაგ.; ჩუვაშური, ბურიატული, თათრულ-ბაშკირული, უდმურტული, აფხაზური, ოსური) დამწერლობა ევროპასა და აზიაში.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ საჭირო შეიქმნა ანბანის შემოღება სლავური ენის ფიქსაციისათვის. 863 წელს თესალონიკელმა ძმებმა კირილემ და მეთოდემ შეადგინეს სლავური ენის ანბანი — გლაგოლიცა. 863-866 წლებში მათ ბერძნულიდან თარგმნეს სახარება, სამოციქულო წიგნი, დავითნი და სხვა. კირილესა (869) და მეფოდეს (885) სიკვდილის შემდეგ სლავური დამწერლობის ცენტრმა აღმოსავლეთში — ბულგარეთში გადაინაცვლა. ბულგარულ ენაზე ითარგმნა დიდძალი რელიგიური და საერო ხასიათის ლიტერატურული ნაწარმოებები, საფუძველი ჩაეყარა ეროვნულ ორიგინალურ ლიტერატურას. ღვთისმსახურება მხოლოდ სლავურ ენაზე ტარდებოდა. ამ პერიოდში ბულგარეთში შეიქმნა გლაგოლიცაზე უფრო ზუსტი და სრულყოფილი ანბანი — კირილიცა. ვარაუდოვენ, რომ კირილიცას ავტორია კირილესა და მეთოდეს მოწაფე კლიმენტი. კირილიცას საფუძვლად დაედო ბერძნული უნციალური ანბანი (22 ასო), ხოლო დანარჩენი ასოები (Б, Ѕ, Ж, Ш, Ц, Ч, Ѱ, Ы, Ъ, Ь, Ѣ, , Ю, Ѥ, Ѧ, Ѫ, Ѩ, Ѭ) გადმოიტანეს სხვა ენების ანბანებიდან (ებრაული და სხვა) ან შეადგინეს ასოების კომბინაციით.

კირილიცაზე წერენ ყოფილი იუგოსლავიის ზოგიერთ ქვეყანაში (სერბია, ბოსნია) და იქ მას „ჩირილიცას“ უწოდებენ.

კირილიცას ანბანი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ასო ბეჭდური რიცხვითი
მნიშვნ.
წარმოთქმა სახელწოდება
1 А Early-Cyrillic-letter-Azu.svg 1 აზ
2 Б Early Cyrillic letter Buky.svg ბუკი
3 В Early Cyrillic letter Viedi.png 2 ვედი
4 Г Early Cyrillic letter Glagoli.png 3 გლაგოლი
5 Д Early Cyrillic letter Dobro.png 4 დობრო
6 Е, Є Early Cyrillic letter Yesti.png 5 ესწ
7 Ж Early Cyrillic letter Zhiviete.png ჟივეტე
8 Ѕ Early Cyrillic letter Dzelo.png 6 ზელო
9 Ꙁ, З Early Cyrillic letter Zemlia.png 7 ზემლია
10 И Early Cyrillic letter Izhe.png 8 იჟე
11 І, Ї Early Cyrillic letter I.png 10 [и]
12 К Early Cyrillic letter Kako.png 20 კაკო
13 Л Early Cyrillic letter Liudiye.png 30 ლიუდი
14 М Early Cyrillic letter Myslite.png 40 მისლეწე
15 Н Early Cyrillic letter Nashi.png 50 ნაშ
16 О Early Cyrillic letter Onu.png 70 ონ
17 П Early Cyrillic letter Pokoi.png 80 პოკოი
18 Р Early Cyrillic letter Ritsi.png 100 რცი
19 С Early Cyrillic letter Slovo.png 200 სლოვო
20 Т Early Cyrillic letter Tvrido.png 300 ტვერდო
21 Ѹ, Ꙋ Early Cyrillic letter Uku.png (400) უკ
22 Ф Early Cyrillic letter Fritu.png 500 ფერტ
23 Х Early Cyrillic letter Khieru.png 600 ხერ
24 Ѡ Early Cyrillic letter Otu.png 800 ომეგა
25 Ц Early Cyrillic letter Tsi.png 900 ცი
26 Ч Early Cyrillic letter Chrivi.png 90 ჩერვი
27 Ш Early Cyrillic letter Sha.png შა
28 Щ Early Cyrillic letter Shta.png შჩ შჩა
29 Ъ Early Cyrillic letter Yeru.png მაგარი ნიშანი ერ
30 Ы Early Cyrillic letter Yery.png მაგარი ი ერი
31 Ь Early Cyrillic letter Yeri.png რბილი ნიშანი ერ
32 Ѣ Early Cyrillic letter Yati.png [æ], [ие] იაწი
33 Ю Early Cyrillic letter Yu.png ჲუ იუ
34 Early Cyrillic letter Ya.png ჲა
35 Ѥ Early Cyrillic letter Ye.png ჲე ე იოტისებური
36 Ѧ Early Cyrillic letter Yusu Maliy.png (900) н] მცირე იუსი
37 Ѫ Early Cyrillic letter Yusu Bolshiy.png н] დიდი იუსი
38 Ѩ Early Cyrillic letter Yusu Maliy Yotirovaniy.png [йэн] მცირე იუსი იოტირებული
39 Ѭ Early Cyrillic letter Yusu Bolshiy Yotirovaniy.png [йон] დიდი იუსი იოტირებული
40 Ѯ Early Cyrillic letter Ksi.png 60 ქს ქსი
41 Ѱ Early Cyrillic letter Psi.png 700 პს პსი
42 Ѳ Early Cyrillic letter Fita.png 9 თჰ, ჶჰ ფიტა
43 Ѵ Early Cyrillic letter Izhitsa.png 400 ი, ვ იჟიცა

კირილიცა უნიკოდში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : კირილიცა უნიკოდში.
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
0400 Ѐ Ё Ђ Ѓ Є Ѕ І Ї Ј Љ Њ Ћ Ќ Ѝ Ў Џ
0410 А Б В Г Д Е Ж З И Й К Л М Н О П
0420 Р С Т У Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
0430 а б в г д е ж з и й к л м н о п
0440 р с т у ф х ц ч ш щ ъ ы ь э ю я
0450 ѐ ё ђ ѓ є ѕ і ї ј љ њ ћ ќ ѝ ў џ
0460 Ѡ ѡ Ѣ ѣ Ѥ ѥ Ѧ ѧ Ѩ ѩ Ѫ ѫ Ѭ ѭ Ѯ ѯ
0470 Ѱ ѱ Ѳ ѳ Ѵ ѵ Ѷ ѷ Ѹ ѹ Ѻ ѻ Ѽ ѽ Ѿ ѿ
0480 Ҁ ҁ ҂ ҃ ҄ ҅ ҆ ҇ ҈ ҉ Ҋ ҋ Ҍ ҍ Ҏ ҏ
0490 Ґ ґ Ғ ғ Ҕ ҕ Җ җ Ҙ ҙ Қ қ Ҝ ҝ Ҟ ҟ
0500 Ԁ ԁ Ԃ ԃ Ԅ ԅ Ԇ ԇ Ԉ ԉ Ԋ ԋ Ԍ ԍ Ԏ ԏ
0510 Ԑ ԑ Ԓ ԓ Ԕ ԕ Ԗ ԗ Ԙ ԙ Ԛ ԛ Ԝ ԝ Ԟ ԟ
0520 Ԡ ԡ Ԣ ԣ Ԥ ԥ Ԧ ԧ Ԩ ԩ Ԫ ԫ Ԭ ԭ Ԯ ԯ
04A0 Ҡ ҡ Ң ң Ҥ ҥ Ҧ ҧ Ҩ ҩ Ҫ ҫ Ҭ ҭ Ү ү
04B0 Ұ ұ Ҳ ҳ Ҵ ҵ Ҷ ҷ Ҹ ҹ Һ һ Ҽ ҽ Ҿ ҿ
04C0 Ӏ Ӂ ӂ Ӄ ӄ Ӆ ӆ Ӈ ӈ Ӊ ӊ Ӌ ӌ Ӎ ӎ ӏ
04D0 Ӑ ӑ Ӓ ӓ Ӕ ӕ Ӗ ӗ Ә ә Ӛ ӛ Ӝ ӝ Ӟ ӟ
04E0 Ӡ ӡ Ӣ ӣ Ӥ ӥ Ӧ ӧ Ө ө Ӫ ӫ Ӭ ӭ Ӯ ӯ
04F0 Ӱ ӱ Ӳ ӳ Ӵ ӵ Ӷ ӷ Ӹ ӹ Ӻ ӻ Ӽ ӽ Ӿ ӿ
2DE0
2DF0 ⷿ
A640
A650
A660
A670
A680
A690

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]