შინაარსზე გადასვლა

სიაკა სტივენზი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
სიაკა სტივენზი
ინგლ. Siaka Stevens
დაბადების თარიღი 24 აგვისტო, 1905(1905-08-24)[1]
დაბადების ადგილი Moyamba
გარდაცვალების თარიღი 29 მაისი, 1988(1988-05-29)[1] (82 წლის)
გარდაცვალების ადგილი ფრიტაუნი
მოქალაქეობა  სიერა-ლეონე
განათლება Fourah Bay College
მეუღლე/ები Rebecca Stevens

სიაკა სტივენზი (დ. 24 აგვისტო, 1905 — გ. 29 მაისი, 1988) — სიერა-ლეონეს ლიდერი 1967 წლიდან 1985 წლამდე, ასევე იყო პრემიერ-მინისტრ 1967-დან 1971 წლამდე და პრეზიდენტ 1971-დან 1985 წლამდე. სტივენსის მმართველობა ხშირად ხასიათდებოდა პატრიმონიალური მმართველობით, ძალადობითა და თვითნებობით, რაც ძალაუფლების კონსოლიდაციას კორუფციისა და ექსპლუატაციის გზით ახდენდა.[2]

სტივენზმა და მისმა პარტიამ „სრულიად ხალხის კონგრესი“ (APC) გაიმარჯვეს 1967 წლის დაძაბულ საყოველთაო არჩევნებში მოქმედ პრემიერ-მინისტრ სერ ალბერტ მარგაის წინააღმდეგ „სიერა-ლეონეს სახალხო პარტიიდან“ (SLPP). 1971 წლის აპრილში სტივენზმა სიერა-ლეონე რესპუბლიკად გამოაცხადა და პრეზიდენტი გახდა მას შემდეგ, რაც პარლამენტმა კონსტიტუცია მოიწონა. მიუხედავად იმისა, რომ იგი ზოგადად მიიჩნევა სიერა-ლეონეს პირველ პრეზიდენტად, ტექნიკურად ის იყო რესპუბლიკის მეორე პრეზიდენტი მოსამართლე კრისტოფერ ოკორო კოულის შემდეგ, რომელმაც ფიცი ერთი დღით დადო, შემდეგ კი გადადგა, რათა გზა სტივენსისთვის დაეთმო.

სტივენზი მსახურობდა აფრიკის ერთობის ორგანიზაციის (OAU) თავმჯდომარედ 1980 წლის 1 ივლისიდან 1981 წლის 24 ივნისამდე და სათავეში ჩაუდგა „მანოს მდინარის კავშირის“ შექმნას სამმხრივი ეკონომიკური გაერთიანება, რომელიც მოიცავდა სიერა-ლეონეს, ლიბერიასა და გვინეას.

სტივენზი თანამდებობიდან გადადგა ვადის ამოწურვის შემდეგ, 1985 წლის 28 ნოემბერს. ყველა სხვა პოტენციურ მემკვიდრეზე ზეწოლის შემდეგ, მან თავის შემცვლელად აირჩია გენერალ-მაიორი ჯოზეფ საიდუ მომო, სიერა-ლეონეს შეიარაღებული ძალების სარდალი. იგი გარდაიცვალა 1988 წლის 29 მაისს ფრიტაუნში. მას განიხილავდნენ როგორც „პრაგმატულ სოციალისტს“.[3][4]

ადრეული ცხოვრება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სიაკა პრობინ სტივენზი დაიბადა 1905 წლის 24 აგვისტოს მოიამბაში, ბრიტანეთის სიერა-ლეონეს სამხრეთ პროვინციაში, ლიმბას ეთნოსის მამისა და მენდეს ეთნოსის დედის ოჯახში. მისი დედა, მიატა მასაკუაი, იყო ვაის ხალხის (ასევე: გალინასის) მეფის, სიაკა მასაკუაის ქალიშვილი, რომლის დასახლების არეალი ახლა ნაწილობრივ სიერა-ლეონეშია, ნაწილობრივ კი ლიბერიაში. იგი ითვლება მასაკუაის თანამედროვე მმართველი სახლისა და გალინასის სამეფოს (1814) დამაარსებლად, რომელიც ერთადერთი იყო აფრიკაში, რომელსაც ევროპული მოდელის მიხედვით შექმნილი გვირგვინი ჰქონდა.

თუმცა სტივენზი დაიბადა მოიამბაში, იგი ძირითადად ფრიტაუნში გაიზარდა. მან დაწყებითი განათლება ფრიტაუნში მიიღო, დაამთავრა ალბერტის აკადემია, რის შემდეგაც შეუერთდა სიერა-ლეონეს პოლიციას. 1923-დან 1930 წლამდე მან მიაღწია პირველი კლასის სერჟანტისა და სროლის ინსტრუქტორის წოდებას.[5]

1931 წლიდან 1946 წლამდე სტივენზი მუშაობდა სიერა-ლეონეს განვითარების კომპანიის (DELCO) რკინიგზის მშენებლობაზე, რომელიც პეპელის პორტს მარამპას რკინის მადნის მაღაროებთან აკავშირებდა. 1943 წელს მან მონაწილეობა მიიღო მაღაროელთა გაერთიანებული პროფკავშირის დაარსებაში, ხოლო 1946 წელს დაინიშნა პროტექტორატის ასამბლეაში მშრომელთა ინტერესების დასაცავად. 1947 წელს სტივენზი ჩაირიცხა რასკინის კოლეჯში, სადაც შრომით ურთიერთობებს სწავლობდა.

პოლიტიკური კარიერა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1951 წელს სტივენზმა დააარსა სიერა-ლეონეს სახალხო პარტია (SLPP) და აირჩიეს საკანონმდებლო საბჭოში. ერთი წლის შემდეგ იგი გახდა სიერა-ლეონეს პირველი მინისტრი მაღაროების, მიწებისა და შრომის საკითხებში. 1957 წელს იგი აირჩიეს წარმომადგენელთა პალატაში პორტ-ლოკოს ოლქიდან, თუმცა მანდატი დაკარგა საარჩევნო პეტიციის შედეგად. APC დაარსდა 1963-1964 წლებში, როდესაც ის ეწვია აღმოსავლეთ გერმანიას შეკუ მაგონასა და კადე კამარასთან ერთად (ეს უკანასკნელი ჩინეთში გაემგზავრა პარტიის საწყისი დაფინანსების მოსაპოვებლად).

SLPP-ის ხელმძღვანელობასთან უთანხმოების შემდეგ, სტივენსმა გაწყვიტა კავშირი პარტიასთან და თანადააფუძნა სახალხო ეროვნული პარტია (PNP), რომლის პირველი გენერალური მდივანი და ლიდერის მოადგილე იყო. 1959 წელს მან მონაწილეობა მიიღო დამოუკიდებლობის შესახებ მოლაპარაკებებში ლონდონში. თუმცა, მოლაპარაკებების დასრულებისას ის იყო ერთადერთი დელეგატი, რომელმაც უარი თქვა შეთანხმების ხელმოწერაზე იმ მოტივით, რომ არსებობდა საიდუმლო თავდაცვის პაქტი სიერა-ლეონესა და გაერთიანებულ სამეფოს შორის. კიდევ ერთი სადავო საკითხი იყო მთავრობის პოზიცია, რომ დამოუკიდებლობამდე არჩევნები არ ჩატარებულიყო, რაც მას პოლიტიკურ პროცესს მიღმა ტოვებდა. მოლაპარაკებებიდან დაბრუნებისთანავე იგი PNP-დან გარიცხეს. ამის შემდეგ სტივენსმა წამოიწყო მოძრაობა „არჩევნები დამოუკიდებლობამდე“ (EBIM).

ჩრდილოეთისა და აღმოსავლეთის ეთნიკური ჯგუფების SLPP-ისადმი უკმაყოფილების წარმატებული გამოყენებისა და „სიერა-ლეონეს პროგრესულ დამოუკიდებლობის მოძრაობასთან“ (SLPIM) ალიანსის შექმნის შემდეგ, იგი გახდა APC-ის 8 წევრიდან ერთ-ერთი, როდესაც პარტია 1960 წლის 20 მარტს ჩამოყალიბდა.

შეწყვეტილი პრემიერ-მინისტრობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სრულიად ხალხის კონგრესი“ არის სიერა-ლეონეს ორი ძირითადი პარტიიდან ერთ-ერთი. პარტია 1960 წელს დაარსდა SLPP-დან გამოყოფილი ჯგუფის მიერ. APC ჩამოყალიბდა ფრიტაუნში და მისი პირველი თავმჯდომარე იყო ალჰაჯი ჩიფ მუქტარუ კალაი, რომელმაც პარტიას სახელი და სიმბოლო მისცა. დამფუძნებელ წევრებს შორის იყვნენ ალიუ ბადარ კორომა, კ.ა. კამარა-ტეილორი და სხვები. მოგვიანებით მათ შეუერთდნენ სიაკა სტივენძი, ნენსი სტილი და სხვები.

1967 წლის 17 მარტს გამართულ არჩევნებში APC-მა მინიმალური უპირატესობით გაიმარჯვა და სტივენსი პრემიერ-მინისტრად დაინიშნა, თუმცა თანამდებობის დაკავებიდან სულ რაღაც ნახევარ საათში იგი დააპატიმრეს ბრიგადის გენერალ დევიდ ლანსანას მიერ მოწყობილი სამხედრო გადატრიალების დროს.[6]

სამხედრო მმართველობის ხანმოკლე პერიოდის შემდეგ, სტივენსმა პრემიერ-მინისტრის პოსტი 1968 წლის 26 აპრილს დაიბრუნა. 1971 წლის აპრილში შემოიღეს რესპუბლიკური კონსტიტუცია. მონარქიის გაუქმების რთული პროცესის გამო, მთავარი მოსამართლე კრისტოფერ ოკორო კოული გახდა დროებითი გენერალ-გუბერნატორი, ხოლო რესპუბლიკის გამოცხადებისას პრეზიდენტი ორი დღით. გადადგომის შემდეგ სტივენსი გახდა პრეზიდენტი ფართო აღმასრულებელი და საკანონმდებლო უფლებამოსილებით.

პრეზიდენტობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1973 წელს ჩატარდა პირველი არჩევნები ახალი კონსტიტუციით. არჩევნებს თან ახლდა ძალადობა და SLPP-ის ბოიკო, რის გამოც APC-მა დაიკავა ყველა (85) ადგილი პარლამენტში. 1976 წელს სტივენზი ხელახლა აირჩიეს პრეზიდენტად უალტერნატივოდ. მისი პირველი ვიცე-პრეზიდენტი 1985 წლამდე იყო სორი იბრაჰიმ კორომა.[7]

1970-იანი წლების განმავლობაში სტივენზი აგრძელებდა ძალაუფლების კონსოლიდაციას, რაც დაგვირგვინდა 1978 წლის რეფერენდუმით ახალ კონსტიტუციაზე, რომელმაც შექმნა ერთპარტიული სახელმწიფო. სტივენსის თქმით, ერთპარტიული სისტემა უფრო „აფრიკული“ იყო, ვიდრე დასავლური დემოკრატია. ოფიციალური მონაცემებით, ამომრჩეველთა 97.1%-მა დაუჭირა მხარი ახალ კონსტიტუციას, რაც მხოლოდ მასშტაბური გაყალბებით იყო შესაძლებელი.[8] დამკვირვებლები თანხმდებოდნენ, რომ არჩევნები მანიპულირებული იყო.[9]

არჩევნების შემდეგ, პარლამენტის ყველა ოპოზიციონერ წევრს მოსთხოვეს APC-ში გაწევრიანება, წინააღმდეგ შემთხვევაში ისინი მანდატებს დაკარგავდნენ. სტივენსმა მიიღო ტიტული „დოქტორი“ და ცნობილი გახდა როგორც „პა შაკი“.[10]

სტივენზის რეჟიმი იყო ძალიან რეპრესიული და კორუმპირებული. მისი ბევრი ოპონენტი დააპატიმრეს ან მოკლეს. შიდა უსაფრთხოების დანაყოფი (ISU), რომელიც ნარკოტიკებით მომარაგებული უმუშევარი ახალგაზრდებისგან შედგებოდა, სტივენსის პირად „სიკვდილის რაზმად“ იქცა.[8]

მის ახლო თანამებრძოლებს შორის, რომლებიც ეშაფოტზე გაგზავნეს, იყო ჯონ ამადუ ბანგურა, რომელმაც ერთ დროს სტივენზი პოლიტიკური დავიწყებისგან იხსნა. კიდევ ერთი მოკლული იყო დოქტორი მოჰამედ ფორნა, ფინანსთა პოპულარული მინისტრი, რომელიც 1974 წელს სხვა 14 ადამიანთან ერთად ჩამოახრჩვეს სახელმწიფო ღალატის ყალბი ბრალდებით.

სტივენსმა ასევე საშინლად მართა ეკონომიკა. მან და მისმა გარემოცვამ გაძარცვეს სახელმწიფო რესურსები იმ დონემდე, რომ სახელმწიფოს აღარ შეეძლო საბაზისო სერვისების მიწოდება. განათლების სისტემა ფაქტობრივად აღარ არსებობდა.[8] მიუხედავად იმისა, რომ 1991 წლის სამოქალაქო ომის დაწყებისას იგი უკვე გადამდგარი იყო, მისმა პოლიტიკურმა და ეკონომიკურმა კურსმა პირდაპირი წვლილი შეიტანა ამ კონფლიქტში.[11]

საგარეო პოლიტიკა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ხელისუფლებაში მოსვლისთანავე სტივენზმა დაამყარა კავშირი კომუნისტურ ქვეყნებთან, როგორიცაა ჩრდილოეთ კორეა, კუბა და ჩინეთი. მიუხედავად ამისა, იგი რჩებოდა ერთგულ „ანგლოფილად“. იგი მხარს უჭერდა ბრიტანეთს გაეროში სხვადასხვა საკითხზე, მათ შორის გიბრალტარსა და ჩრდილოეთ ირლანდიასთან დაკავშირებით. სტივენსი აცხადებდა, რომ აფრიკის მიღმა გაერთიანებული სამეფო რჩებოდა სიერა-ლეონეს საუკეთესო და ჭეშმარიტ მეგობრად. მან აღნიშნა, რომ „ფეხბურთი, რაგბი, კრიკეტი, კრივი, ნაფიც მსაჯულთა სასამართლო და საპარლამენტო დემოკრატია“ იყო ის მემკვიდრეობა, რომელიც მას ბრიტანეთისგან მოსწონდა.[12][13][14]

გადადგომა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სტივენზი თანამდებობიდან გადადგა 1985 წლის 28 ნოემბერს. პოტენციურ მემკვიდრეებზე ზეწოლის შემდეგ, პრეზიდენტის თანამდებობა ჟოზეფ საიდუ მომომ დაიკავა. სტივენსი გარდაიცვალა 1988 წლის 29 მაისს.[15]

ნაწილობრივ სტივენზის ავტორიტარული გადაჭარბებების გამო, სიერა-ლეონეს ამჟამინდელი კონსტიტუცია პრეზიდენტს მხოლოდ ორ ხუთწლიან ვადას უსაზღვრავს.

იხილეთ აგრეთვე

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. 1 2 Munzinger Personen
  2. ↑ Smillie, Ian; Gberie, Lansana; Hazleton, Ralph (2000) The Heart of the Matter − Sierra Leone, Diamonds & Human Security. Partnership Africa Canada. ISBN 0-9686270-4-8. ციტირების თარიღი: 19 September 2021. 
  3. ↑ Report of the Sierra Leone Truth & Reconciliation Commission. Sierra Leone Truth & Reconciliation Commission, Volume 2, 2004, S. 92.
  4. ↑ Siaka P. Stevens Is Dead at 82; Sierra Leone Leader for 17 Years. The New York Times, 30. Mai 1988.
  5. ↑ C. Fyle, Magbaily (27 March 2006) Historical Dictionary of Sierra Leone. Scarecrow Press, გვ. 197–198. ISBN 9780810865044. „stevens. siaka.“ 
  6. ↑ Paracka, Jr., Daniel J. (2004) The Athens of West Africa: A History of International Education at Fourah Bay College, Freetown, Sierra Leone African Studies. Routledge, გვ. 327. ISBN 9781135935986. 
  7. ↑ Sierra Leone Web − Sierra Leonean Heroes − the APC Era.
  8. 1 2 3 Dickovick, J. Tyler (2008). The World Today Series: Africa 2012. Lanham, Maryland: Stryker-Post Publications. ISBN 978-161048-881-5. 
  9. ↑ Post-Conflict Governance in Sierra Leone By Abubakar Hassan Kargbo pg. 33
  10. ↑ "Guinea Joins MRU Today". [Monrovia] Week-End News 1980-10-25:1/2/3.
  11. ↑ Gberie, Lasana (1998). War and state collapse: The case of Sierra Leone (M.A. thesis) Wilfrid Laurier University
  12. ↑ "What Life Has Taught Me": The Political Career of Dr. Siaka Probyn Stevens and Nation-Building: A Republication of the Autobiography of Dr. Siaka P. Stevens (Volume 1)
  13. ↑ British Foreign Policy and the Conflict in Sierra Leone, 1991–2001 by Michael S. Kargbo, Michael Kargbo pg. 70-79
  14. ↑ „Siaka Stevens, Former Prime Minister and President of Sierra Leone, Dies“. The Washington Post.
  15. ↑ Lentz, Harris M. (1994). Heads of States and Governments Since 1945. London: Fitzroy Dearborn, გვ. 679. ISBN 978-1-88496-444-2. 
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=სიაკა_სტივენზი&oldid=5282591“-დან