სერბულ-ბიზანტიური აღორძინების არქიტექტურა
სერბულ-ბიზანტიური აღორძინების არქიტექტურა — თანამედროვე სერბულ-ბიზანტიური არქიტექტურული სტილი, ნეობიზანტიური არქიტექტურული სტილი ან სერბული ეროვნული არქიტექტურული სტილი. ეს არის სტილი სერბულ არქიტექტურაში, რომელიც გრძელდებოდა XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან XX საუკუნის პირველ ნახევრამდე. ეს სტილი წარმოიშვა შუა საუკუნეების სერბულ-ბიზანტიური სკოლის ტრადიციაზე და იყო საერთაშორისო ნეობიზანტიური სტილის ნაწილი.
ისტორია და მახასიათებლები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
თანამედროვე სერბულ-ბიზანტიური სტილის დასაწყისი უკავშირდება რომანტიკულ სულისკვეთებას, რომელიც გავრცელებული იყო ევროპაში XIX საუკუნის პირველ ნახევარში, ხოლო სერბულ მიწებზე გამოჩნდა საუკუნის შუა პერიოდში და ცოცხლობდა მის ბოლო ათწლეულებამდე. ამ სტილის დასაწყისი შეიძლება განვიხილოთ, როგორც „წინააღმდეგობა“ ახალმოსული „დასავლური სტილის“ (კლასიციზმი, ნეობაროკო) გავლენებისადმი სერბეთის სამთავროში.[1] სტილისთვის დამახასიათებელია ფორმები და დეკორაციები სერბულ-ბიზანტიური არქიტექტურული მემკვიდრეობიდან. ეს არქიტექტურული მიდგომა არ არის მკაცრად დაკავშირებული საეკლესიო არქიტექტურასთან; სინამდვილეში, სტილი საერო არქიტექტურიდან მომდინარეობს. [1] ის ასევე მჭიდროდ უკავშირდება მოდერნის გავლენას.[1]
თანამედროვე სერბულ-ბიზანტიური არქიტექტურული სტილი შედგება სამი პერიოდისგან: პირველი ან ადრეული პერიოდი წარმოადგენს „დასავლური სტილის“ კომბინაციას ბიზანტიური არქიტექტურის ელემენტებთან. ტიპური ნიმუშია წმინდა გიორგის ეკლესია სმედერევოში, სადაც გრძივ საფუძველზე (დამახასიათებელია დასავლეთისთვის) ჩნდება ხუთი გუმბათი ე.წ. „ბერძნული ჯვრის“ ფორმით. მეორე პერიოდი უკავშირდება სერბეთის გაფართოებასა და გაძლიერებას, უკვე როგორც სამეფოს (1882-1914). ამ პერიოდში სტილი „განისაზღვრა“. შენდება მრავალი ეკლესია, იშვიათად — სხვა ფორმის ნაგებობები. სერბეთის სამეფოს ტერიტორიის გარეთ ნიმუშები იშვიათია. მესამე და საბოლოო პერიოდი უკავშირდება ორ მსოფლიო ომს შორის პერიოდს, როდესაც მოხდა სტილის უეცარი გავრცელება სერბების, ხორვატებისა და სლოვენების სამეფოს, შემდგომში იუგოსლავიის მთელ ტერიტორიაზე, თუმცა მისი არსებობა გაცილებით უფრო დომინანტური იყო აღმოსავლეთით, „სერბულ“ (ძირითადად, ცენტრალური სერბეთი) ნაწილში. იუგოსლავიის სამეფოს დასავლეთი ნაწილის ნიმუშები იშვიათია და ძირითადად უკავშირდება სერბული მართლმადიდებლური ეკლესიის არქიტექტურის კონკრეტულ ნიმუშებს. გარდა ამისა, არსებობს სერბული დიასპორების მიერ შექმნილი მაგალითები, როგორიცაა წმინდა სპირიდონის ეკლესია ტრიესტში, რომელიც დააპროექტა კარლო მაჩიაკინიმ. ამ პერიოდის შენობები თანაბრად რელიგიური და საერო ხასიათისაა.
მეორე მსოფლიო ომი და შემდგომი პერიოდი იყო გარდამტეხი; ომის შემდეგ, კომუნიზმის გამოჩენასთან ერთად, სერბული არქიტექტურის ყველა ფორმის ისტორიციზმი უარყოფილ იქნა, მათ შორის სერბულ-ბიზანტიური სტილიც. სოციალისტური იუგოსლავიის დაცემის შემდეგ, სერბულ-ბიზანტიური სტილი დაბრუნდა ახალი რელიგიური ნაგებობების, როგორიცაა ეკლესიები და მონასტრები, მშენებლობის გზით.
არქიტექტორები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ამ სტილის გამორჩეული არქიტექტორები არიან (დალაგებული მათი მოღვაწეობის პერიოდის მიხედვით):
ნიმუშები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- წმინდა გიორგის ეკლესია, ოპლენაცი
- ძველი ფოსტა, ბელგრადი
- მაცხოვრის ტაძარი, ბანია-ლუკა
- სერბული მართლმადიდებლური ტაძარი ნიშში
- ვუკის ფონდი
ადრეული პერიოდი (დაახლოებით 1850-1880)
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- წმინდა გიორგის ტაძარი სმედერევოში (ანდრეი დამიანოვი)
- სერბული მართლმადიდებლური ტაძარი ნიშში (ანდრეი დამიანოვი)
- სერბული მართლმადიდებლური ტაძარი ვრანიეში(ანდრეი დამიანოვი)
- სერბული მართლმადიდებლური ტაძარი სარაევოში (ანდრეი დამიანოვი)
- წმინდა სამების ტაძარი მოსტარში (ანდრეი დამიანოვი)
- ამაღლების ეკლესია ბელგრადში, (პავლე სტანიშიჩი და იოვან რისტიჩი)
შუა პერიოდი (1880-1914)
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
- წმინდა სპირიდონის ეკლესია ტრიესტში (კარლო მაჩიაკინი)
- ძველი ეკლესია პანჩევოში (სვეტოზარ ივაჩკოვიჩი)
- წმინდა ილიას ეკლესია ლესკოვაცში (სვეტოზარ ივაჩკოვიჩი)
- ეკლესია ახალ სასაფლაოზე ბელგრადში (სვეტოზარ ივაჩკოვიჩი)
- წმინდა პეტრეს ეკლესია იაგოდინაში (სვეტოზარ ივაჩკოვიჩი)
- სასაფლაოს სამლოცველო სრემსკი კარლოვაციში (ვლადიმირ ნიკოლიჩი)
- წმინდა სამების ეკლესია პარაჩინში (იოვან ილკიჩი)
- წმინდა გიორგის ეკლესია კრუშევაცში (დუშან ჟივანოვიჩი)
- წმინდა მიქაელის ეკლესია ჰერცეგ-ნოვიში
- წმინდა საბას ეკლესია კოსოვსკა მიტროვიცაში (ანდრა სტევანოვიჩი)
- წმინდა გიორგის ეკლესია ოპლენაცში (ანდრა სტევანოვიჩი)
- ძველი სატელეფონო სადგურის შენობა ბელგრადში (ბრანკო ტანაზევიჩი)
- ვუკის ფონდის სახლი ბელგრადში (ბრანკო ტანაზევიჩი)
- რაიონული ოფისები ვრანიეში (პეტარ პოპოვიჩი)
გვიანი პერიოდი (1914-1941)
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- გიმნაზია ჩაჩაკში (დრაგუტინ მასლაჩი)
- გიმნაზია სრემსკა მიტროვიცაში (მომირ კორუნოვიჩი)
- ქრისტეს ამაღლების ეკლესია კრუპანიში (მომირ კორუნოვიჩი)
- ფოსტის სამინისტრო ბელგრადში (მომირ კორუნოვიჩი)
- სოკოლის სახლი ბიელინაში (მომირ კორუნოვიჩი)
- ძველი ფოსტა ბელგრადში (მომირ კორუნოვიჩი)
- მაცხოვრის ტაძარი ბანია-ლუკაში (დუშან ჟივანოვიჩი)
- წმინდა საბას ეკლესია (ბოგდან ნესტეროვიჩი და ალექსანდარ დეროკო)
- თეთრი სასახლე დედინიეში, ბელგრადში (ჟივოინ ნიკოლიჩი, ვიქტორ ლუკომსკი და ნიკოლაი კრასნოვი)
- ელეზოვიჩის სახლი ბელგრადში (ალექსანდარ დეროკო)
- საპატრიარქოს შენობა ბელგრადში (ვიქტორ ლუკომსკი)
- წმინდა მარკოზის ეკლესია ბელგრადში, (ბრანკო და პეტარ კრსტიჩები)
- წმინდა კონსტანტინესა და ელენეს ეკლესია პოჟეგაში (ვასილი ადროსოვი)
- სოკოლის სახლი სომბორში (ი. ბაზლერი და ვ. საბო)
- ბანსკი დვორი ბანია-ლუკაში
- მავზოლეუმი კორფუში (ნიკოლაი კრასნოვი)
- ჯორჯევიჩის სახლი ტოპჩიდერზე ბელგრადში, ბრანისლავ კოიჩის მიერ
- სასტუმრო სოპოჩანში ახალი პაზარის მახლობლად (დრაგიშა ბრაშოვანი)
იხილეთ ასევე
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ლიტერატურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- Kadijević, Aleksandar (1997) Jedan vek traženja nacionalnog stila u srpskoj arhitekturi: sredina XIX-sredina XX veka. Građevinska knjiga. ISBN 978-8-6395-0339-0.
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- 1 2 3 (2019) „Perspectives on cultural heritage loss and reconstruction 20 years after the end of conflict in Bosnia and Herzegovina“, Heritage Under Pressure – Threats and Solution: Studies of Agency and Soft Power in the Historic Environment. Oxbow Books, გვ. 244–258. ISBN 9781789252477.