საჭადრაკო ოლიმპიადა 1939

მერვე საჭადრაკო ოლიმპიადა ჩატარდა 1939 წლის 24 აგვისტოდან 19 სექტემბრამდე არგენტინის დედაქალაქ ბუენოს-აირესში. ეს იყო ბოლო ომამდელი ოლიმპიადა, რომელიც ისტორიაში ყველაზე დრამატული მოვლენების ფონზე წარიმართა.

ტურნირის ორგანიზება

მონაწილეობის სურვილი თავდაპირველად ორმოცმა ქვეყანამ გამოთქვა, თუმცა ბუენოს-აირესში მხოლოდ 27 გუნდი ჩავიდა. უსახსრობის გამო ვერ ჩამოვიდნენ აშშ-ის, უნგრეთისა და იუგოსლავიის ნაკრებები. სამაგიეროდ, ოლიმპიადას დაუბრუნდნენ გერმანელები. გუნდების სიმრავლის გამო ტურნირი ორ ეტაპად დაიყო: პირველ ეტაპზე ოთხ ქვეჯგუფში გამოვლინდნენ ფინალისტები, ხოლო დანარჩენები ბრძოლას აგრძელებდნენ არგენტინის პრეზიდენტის, რობერტო ორტისის თასისთვის. ტურნირს განსაკუთრებულ მნიშვნელობას მატებდა მსოფლიოს მოქმედი ჩემპიონის, ალექსანდრე ალიოხინისა და ექს-ჩემპიონ ხოსე რაულ კაპაბლანკას მონაწილეობა.

ომი და ოლიმპიადა

ოლიმპიადას ინციდენტები თავიდანვე დაებედა. გერმანელებმა მოითხოვეს, რომ ჩეხოსლოვაკიის დროშა ბოჰემიისა და მორავიის პროტექტორატის დროშით შეცვლილიყო, რაზეც ჩეხებმა კატეგორიული უარი განაცხადეს და გუნდების უმრავლესობის მხარდაჭერით ჩეხოსლოვაკიის დროშა ტურნირის ბოლომდე ფრიალებდა თეატრ „პოლითეამას“ თავზე.

1 სექტემბერს, ფინალური ეტაპის პირველი ტურის დროს, გავრცელდა ინფორმაცია, რომ გერმანია თავს დაესხა პოლონეთს. მას შემდეგ, რაც გაერთიანებულმა სამეფომ ომი გამოუცხადა გერმანიას, ინგლისელმა მოჭადრაკეებმა დაუყოვნებლივ დატოვეს ტურნირი და სამშობლოში გაემგზავრნენ. ალიოხინმა და ტარტაკოვერმა გერმანიის ნაკრების ბოიკოტირება მოითხოვეს. ორგანიზატორებმა რადიკალური ზომების ნაცვლად მიიღეს გადაწყვეტილება: გერმანიის მატჩები პოლონეთთან, საფრანგეთთან და პალესტინასთან არ ჩატარდა და გუნდებს 2-2 ქულა დაეწერათ (0:0 ანგარიშით). ანალოგიურად, გერმანელებმა აიძულეს ჩეხები, უარი ეთქვათ საფრანგეთთან და პოლონეთთან თამაშზე.

სპორტული შედეგები

დაძაბული ბრძოლა ბოლო ტურამდე გაგრძელდა. ბოლო ტურის წინ გერმანია ერთი ქულით უსწრებდა პოლონეთს. ნიდერლანდებთან მატჩში გერმანელებს ფრეც აწყობდათ, რაც მოახერხეს კიდეც (2:2) და ოლიმპიური ჩემპიონები გახდნენ. პოლონეთი მეორე ადგილზე გავიდა, ხოლო მესამეზე — ესტონეთი.

ომის დაწყების გამო, ბევრმა ევროპელმა მოჭადრაკემ (მათ შორის მთელმა გერმანიის ნაკრებმა და პოლონეთის ლიდერმა მიგელ ნაიდორფმა) უარი თქვა ევროპაში დაბრუნებაზე და საცხოვრებლად არგენტინაში დარჩა.

ტექნიკური შედეგები

მონაწილეობდა 27 ქვეყანა. ტურნირი ჩატარდა ორ ეტაპად:

გუნდური შედეგები

პირველი ეტაპი

ჯგუფი 1

ადგილი	ქვეყანა	1	2	3	4	5	6	7	+	−	=	ქულა
1—2	პოლონეთი	-	2	3	3½	2½	4	3½	5	0	1	18½
1—2	ჩეხოსლოვაკია	2	-	2½	3½	3	4	3½	5	0	1	18½
3	ინგლისი	1	1½	-	3	2½	2½	3	4	2	0	13½
4	ბრაზილია	½	½	1	-	3	3½	4	3	3	0	12½
5	კანადა	1½	1	1½	1	-	3½	2½	2	4	0	11
6	პერუ	0	0	1½	½	½	-	2½	1	5	0	5
7	პარაგვაი	½	½	1	0	1½	1½	-	0	6	0	5

ჯგუფი 2

ადგილი	ქვეყანა	1	2	3	4	5	6	7	+	−	=	ქულა
1	ლატვია	-	1½	3½	2½	3	3	4	5	1	0	17½
2	გერმანია	2½	-	2½	2	3	2½	3½	5	0	1	16
3	ჩილე	½	1½	-	2½	3	3	3½	4	2	0	14
4	საფრანგეთი	1½	2	1½	-	2	3	3½	2	2	2	13½
5	ბულგარეთი	1	1	1	2	-	3	2	1	3	2	10
6	ურუგვაი	1	1½	1	1	1	-	3	1	5	0	8½
7	ბოლივია	0	½	½	½	2	1	-	0	5	1	4½

ჯგუფი 3

ადგილი	ქვეყანა	1	2	3	4	5	6	7	+	−	=	ქულა
1	არგენტინა	-	2½	3	2½	2½	3½	4	6	0	0	18
2	ლიეტუვა	1½	-	1½	3	2½	4	4	4	2	0	16½
3	ნიდერლანდები	1	2½	-	2	2½	3½	3½	4	1	1	15
4	დანია	1½	1	2	-	2	4	3	2	2	2	13½
5	ისლანდია	1½	1½	1½	2	-	3½	3	2	3	1	13
6	ირლანდია	½	0	½	0	½	-	3	1	5	0	4½
7	ეკვადორი	0	0	½	1	1	1	-	0	6	0	3½

ჯგუფი 4

ადგილი	ქვეყანა	1	2	3	4	5	6	+	−	=	ქულა
1	შვედეთი	-	1	2½	2½	4	4	4	1	0	14
2	ესტონეთი	3	-	1½	2½	2	4	3	1	1	13
3	პალესტინა	1½	2½	-	1	3½	2½	3	2	0	11
4	კუბა	1½	1½	3	-	1	3	2	3	0	10
5	ნორვეგია	0	2	½	3	-	2½	2	2	1	8
6	გვატემალა	0	0	1½	1	1½	-	0	5	0	4

მეორე ეტაპი (ფინალები)

ფინალი A

ადგილი	ქვეყანა	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15	+	−	=	ქულა
1	გერმანია	-	2	2½	3	3	3	3	2	2	2	3½	2	3	2½	2½	9	0	5	36
2	პოლონეთი	2	-	2½	1½	2½	2	2	1½	2	4	3½	2	4	2½	3½	7	2	5	35½
3	ესტონეთი	1½	1½	-	2	1½	3	1½	2½	2	2	3	3	3½	3½	3	7	4	3	33½
4	შვედეთი	1	2½	2	-	3½	1½	1½	1½	2	3	3½	3	2½	1½	4	7	5	2	33
5	არგენტინა	1	1½	2½	½	-	3½	2½	1½	2	2½	2½	3½	3	3½	2½	9	4	1	32½
6	ჩეხოსლოვაკია	1	2	1	2½	½	-	3½	3½	2½	2	3	2½	2	3½	2½	8	3	3	32
7	ლატვია	1	2	2½	2½	1½	½	-	2	3	2½	2½	3½	3	2½	2½	9	3	2	31½
8	ნიდერლანდები	2	2½	1½	2½	2½	½	2	-	1½	2	2	3	2	2½	4	6	3	5	30½
9	პალესტინა	2	2	2	2	2	1½	1	2½	-	2½	3	1	1½	2½	½	4	5	5	26
10	საფრანგეთი	2	0	2	1	1½	2	1½	2	1½	-	2	1	2	2	4	1	6	7	24½
11	კუბა	½	½	1	½	1½	1	1½	2	1	2	-	3	3	2½	2½	4	8	2	22½
12	ჩილე	2	2	1	1	½	1½	½	1	3	3	1	-	1½	2½	1½	3	9	2	22
13	ლიეტუვა	1	0	½	1½	1	2	1	2	2½	2	1	2½	-	2	3	3	7	4	22
14	ბრაზილია	1½	1½	½	2½	½	½	1½	1½	1½	2	1½	1½	2	-	2½	2	10	2	21
15	დანია	1½	½	1	0	1½	1½	1½	0	3½	0	1½	2½	1	1½	-	2	12	0	17½

\* კურსივით მონიშნული მატჩები (2:2) არ ჩატარებულა.

ფინალი B

ადგილი	ქვეყანა	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	+	−	=	ქულა
16	ისლანდია	-	2½	2	3	2½	3	3½	2½	2	4	3	8	0	2	28
17	კანადა	1½	-	3	2	3	3	2	3½	3½	3½	3	7	1	2	28
18	ნორვეგია	2	1	-	2½	1½	3	4	2	3½	3½	4	6	2	2	27
19	ურუგვაი	1	2	1½	-	3	2	3½	3½	2½	3	4	6	2	2	26
20	ბულგარეთი	1½	1	2½	1	-	3	4	2½	3½	3½	3	7	3	0	25½
21	ეკვადორი	1	1	1	2	1	-	3	2½	3	3½	3	5	1	4	21
22	გვატემალა	½	2	0	½	0	1	-	2½	3	3	3	4	5	1	15½
23	ირლანდია	1½	½	2	½	1½	1½	1½	-	1½	2½	2½	2	1	7	15½
24	პერუ	2	½	½	1½	½	1	1	2½	-	2	2½	2	6	2	14
25	ბოლივია	0	½	½	1	½	½	1	1½	2	-	2½	1	8	1	10
26	პარაგვაი	1	1	0	0	1	1	1	1½	1½	1½	-	0	10	0	9½

ჩემპიონის და პრიზიორების შემადგენლობა

•  გერმანია: ერიხ ელისკაზესი 9½, პაულ მიხელი 8½, ლუდვიგ ენგელსი 14, ალბერტ ბეკერი 7½, ჰაინრიხ რაინჰარდტი 6½.
•  პოლონეთი: საველი ტარტაკოვერი 10½, მიგელ ნაიდორფი 14, პაულინ ფრიდმანი 13, თეოდორ რეგეძინსკი 8, ფრანტიშეკ სულიკი 4½.
•  ესტონეთი: პაულ კერესი 14½, ილმარ რაუდი 9½, პაულ შმიდტი 5, გუნარ ფრიდემანი 12½, იოჰანეს ტიურნი 5.

საუკეთესო შედეგები დაფების მიხედვით

დაფა	მოჭადრაკე	ქვეყანა	ქულა	პარტია	%
I	ხოსე რაულ კაპაბლანკა	კუბა	8½	11	77,3
II	ჰაინც ფოერდერი	პალესტინა	7½	10	75,0
III	ლუდვიგ ენგელსი	გერმანია	9½	11	86,4
IV	გუნარ ფრიდემანი	ესტონეთი	10	13	76,9
სათ.	ისაიას პლეცი	არგენტინა	9½	13	73,1

ლიტერატურა

• ქურდობაძე ა., მსოფლიო საჭადრაკო ოლიმპიადები, თბ., 2023.
• Ю. Авербах, Б. Туров Шахматные олимпиады. Москва. изд. „ФиС“ 1974
• Шахматы. Энциклопедический словарь. Москва. изд. „Советская Энциклопедия“ 1990
• Ханамирян Г. Всемирные шахматные Олимпиады. 1927-2006. Ереван: 2006

რესურსები ინტერნეტში

• მერვე საჭადრაკო ოლიმპიადა: ბუენოს-აირესი 1939 საიტზე OlimpBase.org