შინაარსზე გადასვლა

საჭადრაკო ამოცანა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია

საჭადრაკო ამოცანაჭადრაკში ხელოვნურად შედგენილი პოზიცია, რომელშიც თეთრებმა სვლების გარკვეულ რააოდენობაში უნდა დააშამათონ მეფე.

თანამედროვე ამოცანა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს: 1) პირველი სვლა უნდა იყოს „მშვიდი“, ანუ ამ სვლით არ შეიძლება ქიშის გამოცხადება, ფიგურის აყვანა (დასაშვებია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში) და მეფისთვის თავისუფალი უჯრის წართმევა; 2) უნდა ჰქონდეს ერთადერთი ამოხსნა; 3) იყოს ეკონომიური, ანუ იდეის განხორციელებაში უნდა მონაწილეობდეს ფიგურების მინიმალური რაოდენობა, არ უნდა იყოს არც ერთი ზედმეტი ფიგურა, რომელიც მხოლოდ ფონის შესაქმნელად არის.

დავალების მიხედვით ამოცანები ორ ჯგუფად იყოფა: პირველ ჯგუფს მიეკუთვნება ამოცანები, რომლებშიც შამათი პირდაპირ ცხადდება სვლების გარკვეულ რაოდენობაში. ასეთებია ორსვლიანი, სამსვლიანი, ოთხსვლიანი და მრავალსვლიანი ამოცანები.

ამოცანებს ერთმანეთისგან განასხვავებენ საწყის პოზიციაში ფიგურების რაოდენობითაც. არსებობს პაწია, მინიატურა და მერედიტი. პაწიაში ფიგურების რაოდენობა ხუთს არ აღემატება, მინიატურაში - შვიდს, მერედიტში - თორმეტს.

ამოცანების შემდგენლები იყენებენ შეტყუების, ცუგცვანგის, დაბმის და სხვა იდეებს.

ყურადღება ექცევა ამოცანის დასკვნით პოზიციასაც. კომპოზიციის თეორიაში არსებობს ცნება სწორი შამათი. ეს ისეთი პოზიციაა, რომელშიც გამოცხადებული შამათი ერთდროულად სუფთაც არის და ეკონომიური. სუფთა შამათია, როცა შავი მეფისთვის მიუწვდომელია საშამათო ზონის ყველა უჯრა მხოლოდ იმის გამო, რომ ისინი თეთრი ფიგურების დარტყმის ქვეშაა ანდა მათზე სხვა შავი ფიგურები დგას. ეკონომიური შამათია, როცა მის გამოცხადებაში მონაწილეობს ყველა თეთრი ფიგურა მეფისა და პაიკის გამოკლებით.

მაგალითები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

შამათი ორ სვლაში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დიულა ნეუკომი

3-ე საპატიო შეფასება, L'Italia Scacchistica, 1927

abcdefgh
8
a8 white king
e8 black knight
g8 white bishop
a7 white knight
c7 black pawn
d7 black king
e7 white pawn
f7 white queen
c6 white knight
d4 black knight
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
შამათი ორ სვლაში

ამოხსნა: 1.მc8! ცუგცვანგი,
1…მe~ 2.e8ლ×,
1…მფ:c6(d6) 2.ლd5×,
1…მფ:c8 2.მფ:e8×,

1…მd~ 2.ლe6×.
ვალენტინ რუდენკო
პრიზი Československý šach, 1956
abcdefgh
8
f8 white bishop
a7 black rook
c7 black bishop
f7 black pawn
h7 white bishop
c6 black pawn
e6 black king
f6 black knight
h6 white rook
e5 white knight
h5 black rook
d4 white queen
g4 white pawn
b1 black knight
c1 white king
d1 white rook
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
შამათი ორ სვლაში

მცდარი კვალი: 1.მd3? მუქარით 2.ე:f6×,
1…ეe5 2.მf4×, 1…კe5 2.მc5× . მაგრამ 1…ეd5!
ამოხსნა: 1.ეe1! ორი მუქარით 2.ლd7× და 2.ლc4×,
1…ე:e5 2.კf5×, 1…კ:e5 2.კd6× — დაბმა
ვალერი შანიშინი

1-ლი პრიზი, 1993

abcdefgh
8
a8 black bishop
f8 white bishop
a7 black knight
e7 white pawn
a6 black rook
c6 black knight
d6 white knight
h6 white king
a5 black pawn
e5 white pawn
h5 white rook
a4 black rook
d4 black king
g4 black pawn
c3 white rook
b2 white pawn
h1 white bishop
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
შამათი ორ სვლაში
1.e8ლ? მუქარით 2.მf5×,

1…მc~ 2.ლ:a4×, 1…მ:e5 2.ლ:e5×,
но 1…მb4!

1.კg7? მუქარით 2.მf5×,
1…მc~ 2.e6×, 1…მ:e5 2.კ:e5×,
но 1…ეc4!

1.e6! მუქარით 2.ეd5×,

1…მc~ 2.კg7×, 1.მe5 2.მf5×.

შამათი 3 სვლაში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბო ლინდგრენი
Eskilstuna Kuriren, 1945
abcdefgh
8
f7 white king
f6 white knight
h6 white bishop
f5 black king
d4 white pawn
e4 black pawn
h3 white knight
e2 white pawn
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
შამათი 3 სვლაში

1...e3 2.მf2 ef 3.e4×.
ამოხსნა:

1.კc1! e3 2.კd2 ed 3.e4×.
ანდრეი ლობუსოვი
1-ლი პრიზი, «შახმატი ვ სსსრ», 1983
abcdefgh
8
c8 black bishop
e8 white rook
h8 white bishop
b7 black pawn
c7 white king
d7 black knight
e6 white knight
h6 black pawn
c5 black pawn
f5 white pawn
h5 white rook
b4 black pawn
c4 white bishop
e4 black king
f4 white pawn
g4 white knight
b3 white pawn
d3 black pawn
c2 black knight
e2 black pawn
g2 white pawn
f1 black rook
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
შამათი 3 სვლაში

1.ეd8! მუქარით 2.კd5+ (A) მფ:d5 3.მf6× (B),
1…მe3 2.მf6+ (B) მ:f6 3.კ:d3× (C),
1…d2 2.კd3+ (C) მფ:d3 3.მ:c5× (D) და

1…ე:f4 2.მ:c5+ (D) მ:c5 3.კd5× (A)
ლუკა პაჩოლი და ლეონარდო და ვინჩი დაახლოებით 1500 წელი
abcdefgh
8
h8 black queen
d7 white queen
a5 black rook
h5 black rook
d4 white knight
e4 black king
h4 black bishop
b3 black pawn
h3 black knight
a2 black bishop
b2 white pawn
c2 white rook
f2 white rook
b1 white knight
d1 white bishop
f1 black rook
g1 black knight
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
შამათი 3 სვლაში.
1. მf3+ კ:f3;2. ეe2+ მფd3; 3. ეc3× (1. … მფd3 2. ეe2×; სხვა ვარიანტი — 1. …მფe3; 2. მf5+ ე:f5; 3. ლd2×)[1]

მრავალსვლიანი ამოცანები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფ. ზაკმანი

Akademische Monattshefte fur Schach, 1912

abcdefgh
8
e8 black king
f8 white bishop
a7 black pawn
e7 white pawn
a6 black queen
b5 white knight
e5 white knight
a4 white bishop
e2 white king
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
შამათი 4 სვლაში

1...ლ~ 2.მc7(d6)×.

1.მფe1! ლa5+
2.მფf1 ლa6 3.მფe2!

3...ლ~ 4.მc7(d6)×,
3...ლ:b5+ 4.კ:b5×.


ლეონიდ იაროში

1-ლი პრიზი, შახმატი ვ სსსრ, 1983

abcdefgh
8
a8 white bishop
b8 black queen
d8 white bishop
f8 white king
d7 white pawn
e7 black pawn
f7 white knight
a6 white pawn
e6 white pawn
f6 black pawn
a5 white pawn
c5 black pawn
f5 white pawn
c4 white pawn
d4 black king
f4 black bishop
h4 white rook
b3 black pawn
a2 black pawn
b2 white knight
d2 white pawn
f2 white pawn
a1 white queen
b1 white rook
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
შამათი 4 სვლაში

1.a7! abლ 2.abლ! ლ:b2 3.ლ:b3 ლc3 4.ლ:c3× (3…ლ:a1 4.ე:f4×),
1…abე 2.abე! ე:b2 3.ე:b3 მფ:с4 4.ლa4×,
1…abკ 2.abკ! კe4 3.კ:f4 კ~ 4.კe3 (e5)×,
1…abმ 2.abმ! მ:d2 3.ლc1 მe4 4.მc6×

(1…ლ:d8+ 2.მფg7 ლc7 3.d8ლ+, 1…ლe5 2.კ:e7 ლd6 3.მ:d6, 1…ლ:a8 2.ე:f4+ ლe4 3.a8ლ, 1…ლd6 2.ეe1 ლe5 3.მ:e5)
ნორმან მაკლაუდი
1-ლი პრიზი,მატი, ბელგრადი
abcdefgh
8
a8 black king
d8 white knight
f8 black knight
a7 white pawn
h7 black pawn
b6 white bishop
e5 white pawn
h5 black rook
a4 black pawn
c4 black pawn
d4 white pawn
e4 white king
f4 white pawn
a3 black queen
b3 black pawn
d3 black pawn
e3 white pawn
a2 black rook
b2 white pawn
c2 black pawn
e2 white knight
h2 black pawn
e1 black bishop
h1 white bishop
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
შამათი 8 სვლაში
მცდარი კვალი: 1.მფd5? c1ლ! 2.მ:c1 ლ:b2!

ამოხსნა: 1.მფf3! ეh4 2.მფg2 de 3.მფf3 c1მ 4.მფe4 ეh5 5.მფd5 ლb4 6.მფc6 (მუქარით 7.მფс7×) 6...ლe7 7.მფb5+ ლb7 8.კ:b7×

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • გიორგაძე თ., ჭადრაკის ანბანი, თბ., 1983. — გვ. 291-292.

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Leonardo Da Vinci's 1500 year old Chess Puzzle. // Chess.com. ციტირების თარიღი: 2016-10-02.