საქართველო ძვ. წ. VI-ახ. წ. III საუკუნეებში

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Sameba 16.jpg

ეს სტატია არის ნაწილი სერიისა:

საქართველოს ისტორია

წინაისტორიული საქართველო
საქართველო ძვ. წ. VI-ახ. წ. III საუკუნეებში
საქართველო IV საუკუნეში
საქართველო V საუკუნეში
საქართველო VI საუკუნეში
საქართველო VII საუკუნეში
საქართველო VIII საუკუნეში
საქართველო IX-X საუკუნეებში
საქართველო X-XI საუკუნეებში
საქართველო XI საუკუნეში
საქართველო XII-XIII საუკუნეებში
საქართველო XIII საუკუნეში
საქართველო XIV საუკუნეში
საქართველო XV საუკუნეში
საქართველო XVI საუკუნეში
საქართველო XVII საუკუნეში
საქართველო XVIII საუკუნეში
საქართველო XIX საუკუნეში
საქართველო XX საუკუნეში
საქართველო XXI საუკუნეში
დაფა: იხ.  განხ.  რედ.

კოლხეთის სამეფო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კავკასიის უძველესი ქვეყნები
კოლხური მონეტები

კიმერიელების და სკვითების გამანადგურებელმა შემოსევებმა შეაფერხა ქართული ტომების შემდგომი განვითარება. თუმცა ეს დროებითი მოვლენა იყო. ხელახალი აღმავლობა დაკავშირებულია ერთ-ერთ ყველაზე უფრო ცნობილი ქართული ტომის კოლხეთის სახელთან. კოლხეთის შესახებ საინტერესო თხზულებები მოიპოვება ძველბერძენი ისტორიკოსების და გეოგრაფების თხზულებებში. ჰეროდოტე კოლხებს მიდიელების და სპარსელების გვერდით მოიხსენიებს, რაც ქართული ტომის სიძლიერეზე მიუთითებს.

კოლხეთი როგორც ჩანს ეწოდებოდა ტერიტორიას, პიტიუნტიდან (ბიჭვინთა) აფსარომდე (ქალაქი მდინარე ჭოროხის შესართავთან) და აღმოსავლეთით სარაპანისამდე (შორაპანი). კოლხეთში სხვა ტომებიც სახლობდნენ, მაგრამ გაბატონებული მდგომარეობა კოლხებს ეკავათ. ძველი წელთაღრიცხვის VI-IV საუკუნეებში კოლხეთი კარგად განვითარებული ქვეყანაა. ძალიან მაღალ დონეს მიაღწია რკინის მეტალურგიამ. რკინის გამოყენებამ კიდევ უფრო განავითარა მიწათმოქმედება. დიდად განვითარებული იყო მარცვლეულის მოყვანა. მრავლადაა აღმოჩენილი ქვევრები, რაც მიუთითებს მევენახეობა-მეღვინეობის დაწინაურებაზე. განვითრების უაღრესად მაღალ საფეხურზე იყო ოქრომჭედლობა.

კოლხეთს ურთიერთობები ჰქონდა საბერძნეთთან. სწორედ ამ პერიოდში იწყება ბერძნული კოლონიზაციის პერიოდი. ბერძნული ახალშენების (კოლონიების) დაარსებას, ეკონომიკური და პოლიტიკური საფუძველი ჰქონდა. კოლხეთი ისეთივე დამოუკიდებლი იყო როგორც მეტროპოლიები. მათ ჰქონდათ თავიანთი სახელმწიფო წყობა, ჭრიდნენ ფულს. შავ ზღვაზე ბერძნების კოლონიზაცია VII-VI საუკუნეებში იწყება. პირველობა მცირე აზიის ქალაქებს შორის მილეთს ეკუთვნოდა. დასავლეთ საქართველოს კოლონიებიდან აღსანიშნავია პიტიუნტი (ბიჭვინთა) დიოსკურია (სოხუმი) გიენოსი (ოჩამჩირე), ფაზისი (ფოთი), ქობულეთ-ფიჭვინია (ქობულეთ). ყველაზე მნიშვნელოვანი ბერძნული კოლონია იყო ფაზისი. მის დაწინაურებას ხელს უწყობდა ის დიდი სავაჭრო გზა, რომელიც ინდოეთიდან მოდიოდა. ეს გზა მიუყვებოდა მდინარე ამუდარიას, კასპიის ზღვის და მდინარე მტკვრით ლიხის ქედამდე აღწევდა, შემდეგ მდინარე ფაზისით (რიონი) შავ ზღვამდე, აქედან კი ბერძნულ სამყაროსკენ მიემართებოდა. ამ პერიოდში ფაზში გაჩნდა ვერცხლის მომპოვებელი საბადოები. ბერძნული ახალშენები აღმოცენდა იმ ტერიტორიებზე სადაც ადრე არსებობდა ადგილობრივი მოსახლეობისგან დასახლებული პუნქტები. კოლხური მოსახლეობის ეთნიკურ შემადგენლობა რომ შერეული იყო, ამაზე მეტყველებს არქეოლოგიური მასალები. ამიტომ დაპირისპირება კოლონისტებსა და ადგილობრივ მოსახლეობას შორის არ იყო ისეთი მწვავე, როგორც ჩრდილოეთში. აღმოსავლეთის კოლონიებმა ბერძნებს ვერ მოუპოვა კოლხებზე გავლენა.

კოლხეთიდან ბერძნებს გაჰქონდათ: მარცვლეული, ხე ტყე, ლითონი, გაჰყავდათ მონები. ბერძნებს კოლონიებში შემოჰქონდათ: კერამიკული ნაწარმი, სამკაული, ზეთი, ღვინო. ღვინო ბერძნებს ალბათ თავისთვის ესაჭიროებოდათ, რადგან საქართველო ღვინის უძველესი სამშობლოა და აქ მის სავაჭროდ შემოტანა ნაკლებადაა სავარაუდო.

ბერძნული კულტურა დიდ გავლენას ახდენდა კოლხურ კულტურაზე და სოციალ ეკონომიურ ცხოვრებაზე. მათი საშუალებით კოლხეთი უშუალოდ უკავშირდებოდა ბერძნულ სამყაროს, რომელიც ამ პერიოდში მოწინავე იყო მთელ მსოფლიოში. კოლხეთს ურთიერთობები ჰქონდა ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთთანაც, ყირიმში აღმოჩენილია კოლხური თეთრი. აგრეთვე ურთიერთობები ჰქონდა სამხრეთ შავიზღვისპირეთთან და ისეთ შორეულ ქვეყნებთან, როგორებიცაა სირია და ეგვიპტე.

კოლხეთში არსებობდა ადგილობრივი მოსახლეობისაგან დაარსებული ქალაქები. ამას ცხადყოფს არქეოლოგიური გათხრები საირხეში, ვანში და დაბლაგომში, სადაც ნაპოვნია ძველი ქალაქის ნაშთები. საინტერსოა IV საუკუნის ისტორიკოსის ცნობა, რომ მდინარე ფაზისის ზევით აყოლებაზე 180 სტადიონის მანძილზე, დიდი ბარბაროსული ქალაქია საიდანაც იყო მედეა. ეს ქალაქი დღეისთვის მიკვლეული არ არის მაგრამ მისი მოხსენიება ბარბაროსულ ქალაქად იმის მანიშნებელი უნდა იყოს, რომ ეს ქალაქი მკვიდრ მოსახლეობას ეკუთვნოდა.

კოლხეთის მაღალგანვითარებაზე მიუთითებს ადგილობრივი ფულის არსებობა. ძველი წელთარიცხვის VI-III საუკუნეებში კოლხეთში იჭრებოდა ფული რომელიც, კოლხური თეთრის სახელითაა ცნობილი. კოლხური თეთრი აღმოჩენილია (ტრაპიზონში, ყირიმში, შუა აზიაში - ფერგანის ველზე), რაც იმას მიუთითებს რომ ის ფართოდ გამოიყენებოდა საერთაშორისო ვაჭრობაში.

კოლხელებს ურთიერთობები ჰქონდა სპარსელებთან. აქემენიანთა იმპერიამ დაიპყრო მრავალი სახელმწიფო, მათ შორის ქართული ტომებისგან დასახლებული ტერიტორიებიც. კოლხეთი აქემენიანთა იმპერიაში არ შედიოდა მაგრამ კოლხეთი ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ სპარსეთში აგზავნიდა 100 ბიჭს და 100 გოგოს. სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავი ზღვისპირეთში არსებულ ქართულ ტომებზე. დაცულია საინტერესო ცნობები ქსენოფორტისთან. ქსენოფორტის ნათქვამს დიდი მნიშვნელობა აქვს რადგან ის ყველაფრის თვითმხილველია რასაც ამბობს. ის წერს რომ კოლხეთში მეფობდა აიეტის შთამომავლობა.

ქართლის სამეფო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

იბერიის სამეფო
მცხეთა
არმაზის გალავნის ნაშთები

ძველი წელთაღრიცხვის IV საუკუნის 30-იან წლებიდან ალექსანდრე მაკედონელის მიერ დაწყებულმა დაპყრობებმა ძირფესვიანად შეცვალა მრავალი ხალხის და სახელმწიფოს განვითარება. ძველი მსოფლიოს ამ უდიდესმა მოვლენამ გავლენა იქონია საქართველოზეც. სწორედ მაკედონელის სახელს უკავშირებენ ქართული წყაროები აღმოსავლეთ საქართველოში სახელმწიფოს შექმნას. ლეონტი მროველის (XI საუკუნე) მიხედვით, ალექსანდრემ დაიპყრო ქართლი და აქ მმართველად დატოვა, თავისი სარდალი აზო . აზომ დაიმორჩიალა არა მარტო ქართლი არამედ კოლხეთიც და 24 წლის განმავლობაში მართავდა მას. მის მმართველობას ბოლო მოუღო აჯანყებამ . აზო დაიღუპა ფარნავაზმა კი თავი მეფედ გამოაცხადა.

ალექსანდრე მაკედონელამდე ქართლის მმართველი იყო მცხეთის მამასახლისი. ძვ. წ. VI საუკუნეში სწორედ მცხეთის მამასახლის სთხოვეს ქართლში დასახლება იერუსალიმიდან ლტოლვილმა ებრაელებმა, მას შემდეგ რაც იერუსალიმი აიღო ნაბუქოდონოსორმა. ქართლში ყველა თემს თავისი მამასახლისი ჰყავდა, მათ შორის კი უზენაესი იყო მცხეთის მამასახლისი. მას ძირითადად მოსამართლის და მრჩევლის ფუნქცია ჰქონდა. უკანასკნელი მცხეთის მამასახლისის სამარას ძმის შვილი იყო ფარნავაზი ამიტომ მას ეკუთვნოდა მეფის ტიტული. სხვანაირად აღწერს მეორე ქართული წყარო IX საუკუნის ” მოქცევაჲ ქართლისჲ” აქაც საუბარია ალექსანდრე მაკედონელის მიერ ქართლის დაპყრობაზე და აღნიშნულია

” თანაჰყვანდა ალექსანდრეს მეფეს აზოჲ, ძე არიანქართლისა მეფისაჲ და მას მოუბოძა მცხეთასაჲ საჯდომად” შემდგომ აზო წავიდა არიან ქართლში წამოიყვანა იქიდან თავისი ხალხი და მათთან ერთად დასხდა მცხეთის ტახტზე აზომ თან მოიტანა ორი კერპი გაც და გაიმ .

ვიკიციტატა
„და ეს იყო პირველი მეფეჲ მცხეთის შინა აზოჲ და მოკუდა და შემდგომად მისა დადგა ფარნავაზ. ამან აღმართა კერპი და დასდვა სახელი მისი არმაზი.“

ამ წყაროს მიხედვით აზო არის არიანქართველი და არა მაკედონელი. არსებობს მოსაზრება რომ არიან ქართველი, ირანელ ქართველს ნიშნავს ანუ იმ ტერიტორიას რომელიც შედიოდა აქემენიანთა იმპერიაში და დასახლებული იყო ქართველებით. აზო სამხრეთ ქართულ ტომთა რომელიღაც გაერთიანების წარმომადგენელი იყო. ორივე ქართული წყარო აღწერს ერთსა და იმავე ამბავს- ბრძოლას სამხრეთ და აღმოსავლეთ ქართულ ტომთა გაერთიანებებს შორის, ოღონდ აღწერენ საკუთარი თვალთახედვით. მართალია ლეონტი მროველიც და ” მოქცევაჲ ქართლისაიც ” აზოს მფარველად მაკედონელს ასახელებენ. მაგრამ ალექსანდრე მაკედონელი სამხრეთ კავკასიით არასოდეს არ დინტერესებულა და აქ არასდრო ულაშქრია. სამაგეროდ კავკასიით (უფრო ზუსტად აქ გამავალი სავაჭრო გზებით) დაინტერესდნენ მისი იმპერიის დანგრევის შემდგომ წარმოქმნილი სახელმწიფოები. ალექსანდრე მაკედონელის გარდაცვალების შემდგომ დაიწყო სასტიკი ბრძოლა მის სარდლებს შორის, რომლებიც ცნობილნი არიან როგორც დიადოხოსები (მემკვიდრეების) სახელით. საბოლოოდ ალექსანდრე მაკედონელის იმპერია სამ ნაწილად დაიშალა: სელევკიდების სამეფო (სირია, შუამდინერეთი, ირანი), ეგვიპტე და მაკედონია.

ლეონტი მროველის მიხედვით ფარნავაზი დაუკავშირდა ეგრისის (დასავლეთ საქართველო) მმართველს ქუჯს, გამოიყენა ჩრდილო კავკასიელთა სამხედრო ძალა, მხარდაჭერა სთხოვა სელევკიდების სამეფოს. აზომ საბერძნეთიდან მიიღო სამხედრო ძალა, მაგრამ ის ბრძოლის ველზე დაეცა.ფარნავაზიც და აზოც თავიანთ ბრძოლებში აქტიურად იყენებდნენ სხვა ქვეყნის სამხედრო ძალას.

გამარჯვებული ფარნავაზი იწყებს სახელმწიფოში რეფორმების გატარებას. ქართლი დაიყო ადმინისტრაციულ ერთეულებად საერისთაოებად. ერისთავებს ევალებოდა საერისთაოებში ჯარის შეკრება, ხარკის აკრეფა და ადმინისტრაციული საკითხის გადაწყვეტა. სტრატეგიულად ყველაზე მნიშვნელოვანი პროვინცია შიდა ქართლი დაექვემდებარა სპასპეტს. სპასპეტი მეფის შემდგომ მეორე პირი იყო სახელმწიფოში, ერისთავებიც მას ემორჩილებოდნენ. სულ შეიქმნა რვა სერისთაო, მათ შორის შედიოდა ეგრისიც რომელსაც ქუჟი განაგებდა. ქუჯმა დიდი დახმარება გაუწია ფარნავაზს, ამიტომ ფარნავაზმა ქუჯს თავისი და ცოლად მისცხა.მეორე და კი ოვსთა ხელმწიფეს მიათხოვა . თვითონ კი ჩრდილო კავკასიელი დურძული ქალი მოიყვანა.

ფარნავაზმა შემოიღო ახალი კერპი არმაზი. არმაზი საერთო ქართული ხვთაება გადა . ამისთვის, ფარნავაზმა შეინარჩუნა აზოს მიერ მოტანილი კერპები გაც და გაიმ. ლეონტი მროველი ფარნავაზს მიაწერს ქართული ანბანის შექმნას. ფარნავაზის მეფობის ხანის განსაზღვრა რთულია.

საქართველო ძველი წელთაღრიცხვის II-I საუკუნეებში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პომპეუსის ხიდი მცხეთაში. ხიდი გადაღებულია 2008წ აგვისტოში
გნეუს პომპეუსი

ფარნავაზის გარდაცვალების შემდეგ სამეფო ტახტი დაიკავა მისმა ვაჟმა საურმაგმა . მეფეს სულ მალე ქართლის ერისთავები აუჯანყდნენ და სამეფო ხელისუფლების გაუქმება მოითხოვეს. საურმაგი იძულებული გახდა ჩრდილო კავკასიაში გადასულიყო, დაექვემდებარებინა ჯარი და ამგვარად დაებრუნებინა სამეფო ხელისუფლება. მიუხედავად ამისა სამეფო ხელისუფლება ძალზედ დასუსტებული იყო.

მკვეთრად შეიცვალა ვითარება საქართველოს სამხრეთ საზღვრებთან. ძვ.წთ.აღ 190 წელს მანეზიასთან რომაელებმა დაამარცხეს სელევკიდების სამეფო. ამის შემდეგ სელევკიდების სამეფოს აღარ შეეძლო აქტიური პოლიტიკის წარმართვა. გაძლიერდნენ სომხური სახელმწიფოები დიდი და მცირე სომხეთი . რომის რესპუბლიკის წინააღმდეგ ბრძოლა პონტოს სამეფომ ითავა. ძველი წელთაღრიცხვის 111 წელს პონტოს მეფე გახდა მითრიდატე VI ევპატორი. მან აქტიური საგარეო პოლიტიკის წარმართვა დაიწყო და საზღვრები მალე გაიფართოვა.ძვ.წთ.აღ II საუკუნის ბოლოს და I საუკუნის დასაწყისში პონტომ დაიპყრო კოლხეთი.მითრიდატეს ზრახვებს მალე წინ აღუდგა რომი იმდროინდელი მსოფლიოს უძლიერესი სახელმწიფო. უკანასკნელი ბრძოლის დროს ძვ.წთ.აღ 69 წელს რომაელთა ჯარები სომხეთში შეიჭრა. მითრიდატე VI და მისი მოკავშირე სომხეთის მეფე ტიგრან II დამარცხდნენ. მალე რომმა აღმოსავლეთში ახალი მთავარსარდალი გამოგზავნა. ეს იყო რომის ერთ-ერთი სახელგანთქმული სარდალი გნეუს პომპეუსი.ძვ.წთ.აღ 66 წელს პომპეუსმა მითრიდატე სასტიკად დაამარცხა და იძულებული გახადა კოლხეთში გაქცეულიყო. იქ მან სცადა ახალი ჯარის შეგროვება და ომის გაგრძელება, მაგრამ ჩანაფიქრი ვერ განხორციელდა. ძვ. წთ.აღ 63 წელს მითრიდატემ თავი მოიკლა.მითრიდატეს დამარცხების შემდეგ პომპეუსი ტიგრან II-ის წინააღმდეგ დაიძრა. სომხეთი ამ პერიოდში უძლიერესი სახელმწიფო იყო მაგრამ სომხეთის მეფემ დანებება არჩია.

ქართლი როგორც ჩანს, ჯერ კიდევ რომთან პირველი ომის დროს მითრიდატეს მოკავშირე იყო . რომმა განიზრახა ქართლის დაპყრობაც.ძვ.წთ.აღ 65 წელს პომპეუსი ქართლში შემოიჭრა. ქართლის მეფე არტაგმა პომპეუსთან ელჩობა გაგზავნა და დაზავება შესთავაზა. პომპეუს ეგონა რომ არტაგს მხოლოდ დროის მოგება სურდა და რომაელებზე თავდასხმისთვის ემზადებოდა. ამიტომ პომპეუსმა გადაწყვიტა დაესწრო არტაგისთვი და შეტევა დაიწყო. არტაგი არ ელოდა შეტევას ამიტომ მოუმზადებელი დახვდა მტერს.რომაელებმა არმაზის ციხე აიღეს. არტაგი მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე გადავიდა და ხიდი დაწვა. ცოტა ხნის შემდეგ მოლაპარაკებები დაიწყო პომპეუსსა და არტაგს შორის.არტაგი შეჰპირდა პომპეუს რომ ხიდს აღადგენდნენ და სურსათს მიაწვდიდნენ რომაელ ჯარისკაცებს.ხოლო პომპეუსმა პირობა დადო რომ უბრძოლველად გაივლიდა ქართლს და ისე გადავიდოდა კოლხეთში. მაგრამ პომპეუსმა პირობა დაარღვია. არტაგი იძულებული გახდა კვლავ უკან დაეხია და ამჯერად თავი არაგვის მარცხენა ნაპირისთვის შეეფარებინა.რომაელებმა შეტევა გააგრძელეს. ქართველები ტყეში გაიფანტნენ და ისე გაუმართეს ბრძოლა მტერს. პომპეუსმა ბრძანა რომ ტყე გადაეწვათ და გაეკაფათ, მხოლოდ ამის შემდეგ მოხდა ქართველების დამარცხება. არტაგმა საჩუქრები ( ოქროს მაგიდა, საწოლი და ტახტი) გაუგზავნა პომპეუს და დაზავება სთხოვა. პომპეუსი არტაგს დაუზავდა. ქართლს დაევალა დაეცვა ჩრდილო კავკასიიდან გადმოსასვლელი გზები, არ გადმოეშვა ჩრდილო კავკასიელი მომთაბერეები და საჭიროების შემთხვევაში რომს ჯარით დახმარებოდა.ამის შემდეგ პომპეუსი დასავლეთ საქართველოში გადავიდა და დაიმორჩილა კოლხეთი, და აქ მმართველად ერთ-ერთი ადგილობრივი წარჩინებული არისტარქე დანიშნა .

საქართველო I-III საუკუნეებში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რომის იმპერია
რადამისტი კლავს, მის ცოლ ზენობიას
რომაელების მიერ აგებული გონიოს ციხე აჭარაში.

ახალი წელთაღრიცხვის დასაწყისში ვითარება დაიძაბა რომსა და პართიას შორის . ეს ორი სახელმწიფო იბრძოდნენ პირველობისთვის. ამ ბრძოლაში დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა თუ ვინ დაიკავებდა სომხეთს. ქართლის მეფეები ცდილობდნენ სომხეთის მიერ მიტაცებული ტერიტორიების დაბრუნებას. I საუკუნის 30-იან წლებში ქართლმა რომის თხოვნით სომხეთში ჯარი გაგზავნა. სომხეთის ტახტზე ქართველი უფლისწული მითრიდატე დაინიშნა. ამან პართიის შაჰის აღშფოთება გამოიწვია და მან ჯარები გამოგზავნა სომხეთის დასაპყრობად. ქართველთა ლაშქარს მითრიდატეს ძმა ფარსმანი ხელმძღვანელობდა. სასტიკ ბრძოლაში ფარსმანი პართიელთა უფლისწულს ოროდოს შეერკინა და სასტიკად დაამარცხა. მთავარსარდლის სიკვდილმა პართიელთა ჯარში არეულობა გამოიწვია, ქართველებმა ამ ბრძოლაში გაიმარჯვეს.

ამ პერიოდიდან ფარსმანი ქაართლში დამოუკიდებელ პოლიტიკას ატარებდა. მან სომხეთის დაუფლება და მისი ძმის ტახტიდან ჩამოგდება განიზრახა.ფარსმანმა ამ გეგმის განსახორციელებლად საკმაოდ რთული და ეშმაკური გზები მოიფიქრა. მითრიდატესთან მივიდა და თავშესაფარი სთხოვა ფარსმანის ვაჟმა რადამისტმა. ბიძამ შეიფარა რადამისტი. ეს უკანასკნელი სომხეთში დარჩა და დიდებულების ნაწილი მის მხარეს გადაიბირა. ამის შემდეგ რადამისტი ქართლში დაბრუნდა მამასთან შესარიგებლად.რომაელი ისტორიკოსის ტაციტუსის გადმოცემით რადამისტმა მაამას უთხრა ” რაც მზაკვრობით უნდა გაკეთებულიყო გაკეთებულია,ახლა დანარჩენი იარაღით უნდა აღსრულდეს ”.სომხეთში შესულმა რადამისტმა ბიძა დაამარცხა და ტახტი დაიკაავა. რადამისტის წინააღმდეგ პართია დაიძრა, რადამისტი დამარცხდა. ის ქართლში გაიქცა. ფარსმანის მოქმედებით რომმა სომხეთი დაკარგა. ფარსმანმა რომთან ურთიერთობის გაფუჭების თავიდან აცილებისთვის რადამისტი მოაკვლევინა.

63 წელს რომსა და პართიას შორის დაიდო ზავი. ამ ზავით რომმა დაკარგა სომხეთი. ქართლის სამეფო კიდევ უფრო გაძლიერდა. 63 წელს რომმა გააუქმა პონტოს სამეფო იგი რომის პროვინციად იქცა. ამ პერიოდში კოლხეთიც იქცა რომის უშუალო ნაწილად. კოლხეთში რომის ჯარები ჩადგა. 69 წელს კოლხეთში მოხდა აჯანყება რომელსაც ანიკეტი ხელმძღვანელობდა. მან ტრაპიზონის აღებაც მოახერხა. რომი აჯანყებას ჯარით გაუსწორდა, დამარცხებულმა ანიეტმა თავი მდინარე ხობისწყლის მიდამოებს შეაფარა. ანიკეტი შეიპყრეს და რომაელებს გადასცეს. ამის შემდგომ რომის იმპერიამ დაპყრობილ ტერიტორიებზე დათმობებზე წავიდა. რამაც ხელი შეუწყო II-III საუკუნეებში ნახევრად დამოუკიდებელი ლაზების, აფშილბის, აბაზგების და სანიგების სამთავროების შექმნას.

კიდევ უფრო გაძლიერდა ქართლის სამეფო II საუკუნის პირველ ნახევარში, ფარსსმან ქველის მმართველობის დროს. ამ დროს ქართლის სამეფოში შედიოდა დასავლეთ და აღმოსვლეთის ტერიტორიებში. 128 წელს მცირე აზიაში იმყოფებოდა რომის იმპერატორი ადრიანე. მან თავისთან დაიბარა ქვეშევრდომი სახელმწიფოების მმართველები მათ შორის ფარსმან ქველიც. ქართლის სამეფოს მმართველმა საჭიროდა არ მიიჩნია იმპერატორთან გამოცხადებულიყო. ამიტომ სანაცვლოდ მან იმპერატორს საჩუქრები გაუგზავნა . მათ შორის იყო ოქროს ქსოვილის მოსასხამი. განრისხებულმა ადრიანემ ეს მოსასხამები გლადიატორებს ჩააცვა და ცირკის არენაზე გაუშვა. ეს შეურაცყოფა ფარსმან ქველმა არ აპატია იმპერატორს, გახსნა ჩრდილო კავკასიის გზები და გამოუშვა მომთაბარე ტომები რომლებმაც აიკლო რომის აღმოსავლეთი პროვინციები. ამით ფარსმანმა ადრიანეს დაანახა თუ მას რამხელა ძალები ჰქონდა. ქართლსა და რომს შორის ურთიერთობის გაუმჯობესება იმპერატორ ანტონინუს პიუსის დროს.მან რომში ფარსმან ქველი მოიწვია, ფარსმანს გაუდიდა სამფლობელო და ნება დართო მსხვერპლი შეეწირა კაპიტოლიუმში.მისი ცხენოსანი ქანდაკება ენიალიონზე (ომის ღმერთის მარსის ტაძარში) დაიდგა . და უყურა იბერიელების სამხედრო ვარჯიშებს. ლეონტი მროველის ცნობით ქართლში დაბრუნებული ფარსმან ქველი ირანელებმა მოწამლეს.

III საუკუნის 20 -იან წლებში დიდი ცვლილებები მოხდა აზიაში. პართიის სამეფო გაანადგურა სასანურმა ირანმა. ამავე დროს სულ უფრო ძლიერდებოდა კრიზისი რომში. III საუკუნის პირველ ნახევარში ქართლის სამეფოს სერიოზული საფრთხე არ დამუქრებია. თანდათანობით ძლიერდება სასანური ირანი, ირანმა დაამარცხა რომი და დაიკავა სომხეთი. ქართლის მეფემ ამაზასპიმ ირანელების თავდასხმის თავიდან აცილების მიზნით თავი ირანის ვასალად გამოაცხადა. III საუკუნის 80-90 იან წლებში ირანელებმა რომთნ ომში მარცხი განიცადეს და ქართლიც და სომხეთიც დათმეს.