ამ გვერდს არა აქვს შემოწმებული ვერსია, სავარაუდოდ მისი ხარისხი არ შეესაბამებოდა პროექტის სტანდარტებს.
სატვირთო გემი პუერტო კორტესთან, ჰონდურასში.
სატვირთო გემი ან ფრეიტერი არის სავაჭრო გემი, რომელსაც ტვირთსი, საქონელსი და მასალები ერთი პორტიდან მეორეში გადააქვს. ყოველწლიურად ათასობით სატვირთო გადამზიდავი მოძრაობს მსოფლიოს ზღვებსა და ოკეანეებში, რითაც საერთაშორისო ვაჭრობის ძირითად ნაწილს ახორციელებენ. სატვირთო გემები, როგორც წესი, სპეციალურად ამ ამოცანისთვისაა შექმნილი, ხშირად აღჭურვილია ამწეებითა და სხვა მექანიზმებით ჩატვირთვისა და გადმოტვირთვისთვის, და ისინი ბევრნაირი ზომისაა. დღეს ისინი თითქმის ყოველთვის შედუღებული ფოლადისგან მზადდება და ზოგიერთი გამონაკლისის გარდა, მათი ექსპლუატაციის ვადა, როგორც წესი, 25-დან 30 წლამდეა, სანამ ჯართში არ ჩააბარებენ. [<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2021)">საჭიროა ციტირება</span>]
სიტყვები „ ტვირთი “ და „ფრახტი“ ყოველდღიურ გამოყენებაში იდენტურ მნიშვნელობად გამოიყენება. ტექნიკურად, „ტვირთი“ აღნიშნავს გემზე დაქირავებით გადაზიდულ საქონელს, ხოლო „ფრახტი“ - ასეთი ტვირთის გადაზიდვის აქტს, თუმცა ეს ტერმინები საუკუნეების განმავლობაში ურთიერთშემცვლელად გამოიყენებოდა.
როგორც წესი, თანამედროვე საზღვაო გადაზიდვები ორ კლასად იყოფა:
კონტეინერმზიდი პორტს ტოვებს ლაინერის ბიზნესი: როგორც წესი (მაგრამ არა მხოლოდ) კონტეინერმზიდი გემები (სადაც „ზოგადი ტვირთი“ გადაიზიდება 20 or 40 feet (6.1 or 12.2м) კონტეინერები), რომლებიც მოქმედებენ როგორც „საერთო გადამზიდავები“, რომლებიც რეგულარულად გამოქვეყნებული პორტების გრაფიკით ჩერდებიან. საერთო გადამზიდავი გულისხმობს რეგულირებად მომსახურებას, სადაც საზოგადოების ნებისმიერ წევრს შეუძლია ტვირთის დაჯავშნა გადასაზიდად, დიდი ხნის განმავლობაში დადგენილი და საერთაშორისოდ შეთანხმებული წესების შესაბამისად.
მაწანწალა ტანკერების ბიზნესი: როგორც წესი, ეს არის კერძო ბიზნესი, რომელსაც აწყობენ გამგზავნი და მიმღები გემების მფლობელები ან ოპერატორები, რომლებიც თავიანთ გემებს სთავაზობენ დაქირავებას ნაყარი (მშრალი ან თხევადი) ან ნაყარი (ინდივიდუალურად დამუშავებული ნაწილებით ტვირთი) მსოფლიოს ნებისმიერ შესაფერის პორტში გადასატანად, სპეციალურად შედგენილი ხელშეკრულების, რომელსაც ჩარტერული მხარეები ეწოდება, შესაბამისად.
უფრო დიდ სატვირთო გემებს, როგორც წესი, საზღვაო კომპანიები მართავენ, რომლებიც სპეციალიზირებულნი არიან ტვირთების გადაზიდვასა და მენეჯმენტზე. უფრო პატარა გემები, როგორიცაა სანაპირო გემები, ხშირად მათი ოპერატორების საკუთრებაა.
ზოგადი ტვირთის გემები გადააქვთ შეფუთული ნივთები, როგორიცაა ქიმიკატები, საკვები, ავეჯი, მანქანა-დანადგარები, საავტომობილო და სამხედრო მანქანები, ფეხსაცმელი, ტანსაცმელი და ა.შ.
კონტეინერმზიდი გემები (ზოგჯერ იწერება როგორც კონტეინერმზიდები ) არის სატვირთო გემები, რომლებსაც მთელი ტვირთი სატვირთო მანქანის ზომის ინტერმოდალურ კონტეინერებში გადააქვთ, ტექნიკით, რომელსაც კონტეინერიზაცია ეწოდება. ისინი კომერციული ინტერმოდალური ტვირთების გადაზიდვის გავრცელებული საშუალებაა და ამჟამად საზღვაო არანაყარი ტვირთების უმეტესობას გადააქვთ. კონტეინერმზიდის ტევადობა იზომება ოცი ფუტის ეკვივალენტურ ერთეულებში (ინგლ. Twenty-foot equivalent units - TEU).
Roll-on/roll-off (RORO ან ro-ro) გემები განკუთვნილია ბორბლებიანი ტვირთის გადასაზიდად, როგორიცაა მსუბუქი ავტომობილები, სატვირთო მანქანები, ნახევრადმისაბმელიანი სატვირთო მანქანები, მისაბმელები და რკინიგზის ვაგონები, რომლებიც გემზე საკუთარი ბორბლებით ადიან, მოძრაობენ და გადმოდიან.
ხე-ტყის გადამზიდავები, რომლებიც გადააქვთ ხე-ტყე, მორები და მასთან დაკავშირებული ხის პროდუქტები. [2]
სატვირთო გემების სპეციალიზებულ ტიპებს მიეკუთვნება კონტეინერმზიდი გემები და ნაყარი ტვირთების გადამზიდავი გემები (ტექნიკურად, ნებისმიერი ზომის ტანკერები სატვირთო გემებია, თუმცა ისინი რუტინულად ცალკე კატეგორიად ითვლება). სატვირთო გემები იყოფა კიდევ ორ კატეგორიად, რომლებიც ასახავს მათ მიერ ინდუსტრიისთვის შეთავაზებულ მომსახურებას: ლაინერი და "მაწანწალა" გემების მომსახურება. სატვირთო ლაინერები, რომლებიც ფიქსირებულად გამოქვეყნებული გრაფიკითა და ფიქსირებული ტარიფებით სარგებლობენ, სატვირთო ლაინერებია. "მაწანწალა" გემებს არ აქვთ ფიქსირებული გრაფიკი. მომხმარებლები მათ ტვირთის გადასაზიდად ქირაობენ. როგორც წესი, "მაწანწალა" გემებს ხშირად მცირე ზომის გადაზიდვის კომპანიები და კერძო პირები მართავენ. სატვირთო ლაინერები მოძრაობენ გადაზიდვის კომპანიების მიერ გამოქვეყნებული ფიქსირებული გრაფიკით. ლაინერის მიერ განხორციელებულ თითოეულ მგზავრობას მარშუტი ეწოდება. ლაინერები ძირითადად ზოგადი ტვირთის გადაზიდვას ახორციელებენ. თუმცა, ზოგიერთ სატვირთო ლაინერს შეიძლება დამატებით მგზავრების გადაყვანაც შეეძლოს. სატვირთო ლაინერს, რომელიც 12 ან მეტ მგზავრს გადაჰყავს, კომბინირებული ან მგზავრების მიერ მართული სატვირთო ხაზი ეწოდება.
სატვირთო გემები ნაწილობრივ კლასიფიცირდება ტვირთის ან გადაზიდვის მოცულობით ( ტონაჟი ), ნაწილობრივ წონის (სრული სატვირთო ტევადობით - დედვეითი DWT) და ნაწილობრივ ზომების მიხედვით. მაქსიმალური ზომები, როგორიცაა სიგრძე და სიგანე ( სხივი ), ზღუდავს არხის ჩამკეტებს, რომლებშიც გემს შეუძლია მოთავსება, წყლის სიღრმე ( წყავი ) შეზღუდვაა არხებისთვის, არაღრმა სრუტეებისთვის ან ნავსადგურებისთვის, ხოლო სიმაღლე ხიდების ქვეშ გავლის შეზღუდვაა. გავრცელებული კატეგორიებია:
მშრალი ტვირთი
პატარა მოსახერხებელი ზომა, 20,000-28,000 DWT.
Seawaymax,, 28,000 DWT ყველაზე დიდი გემია, რომელსაც შეუძლია წმინდა ლourensis ზღვის ზოლის გავლა. ეს არის გემები, რომელთა სიგრძე 740 feet (225.6м) სიგრძით, 78 feet (23.8м) სიგანის და აქვთ 26.51 feet (8.08м) ნაკლები წყალშიგი, და წყლის დონიდან სიმაღლე არაუმეტეს 35.5 metres (116ft) .
მოსახერხებელი ზომა, 28,000-40,000 DWT.
დიდი მოსახერხებელი ზომა - Handymax, 40,000-50,000 DWT.
პანამაქსი, ყველაზე დიდი ზომის გემი, რომელსაც შეუძლია პანამის არხის (ზველი მოთხოვნებით) ორიგინალური ჩამკეტების გავლა, 294.13 metres (965.0ft) სიგრძე, 32.2 metres (106ft) სიგანე და 12.04 metres (39.5ft) წყალშიგი, ასევე სიმაღლის ლიმიტი 57.91 metres (190.0ft) . საშუალო დედვეითი 65,000 DWT და 80,000 DWT შორის, ტვირთამწეობით შეზღუდული 52,500 ით .
Capesize, გემები, რომლებიც Suezmax-სა და Neopanamax-ზე დიდია და ოკეანეებს შორის გადასაადგილებლად აგულასის და ჰორნის კონცხის გადაკვეთას ახორციელებენ, ზომა: დაახლოებით 170,000 DWT, 290м (950ft) სიგრძე, 45м (148ft) სიგანე (სიგანე), 18м (59ft) წყალშიგი (წყლის სიღრმის ქვეშ).
Chinamax, 400,000 გადამზიდავი 24 metres (79ft) მდე წყალშიგი, 65 metres (213ft) სიგანე და 360 metres (1,180ft) სიგრძე; ეს ზომები შეზღუდულია ჩინეთის პორტების ინფრასტრუქტურით.
ბალტიმაქსი, შეზღუდულია დიდი ბელტით . ლიმიტი 15.4м (51ft) წყალშიგი. და 65м (213ft) წყლის ზემოთა სიმაღლე, რომელიც შემოიფარგლება დიდი სარტყლის ფიქსირებული კავშირის აღმოსავლეთ ხიდის თავისუფალი სივრცით. სიგრძე შეიძლება იყოს დაახლოებით 240м (790ft) და სიგანე დაახლოებით 42м (138ft) . ეს დაახლოებით 100,000 წონას იძლევა.მეტრულ ტონებში.
სველი ტვირთი
Aframax, ნავთობის ტანკერები 75,000-დან 115,000 მდე . ეს არის ყველაზე დიდი ზომა, რომელიც განსაზღვრულია საშუალო ტვირთის ტარიფის შეფასების (AFRA) სქემით.
Q-Max, თხევადი ბუნებრივი აირის გადამზიდავი კატარის ექსპორტისთვის. Q-Max-ის ზომის გემი 345 metres (1,132ft) სიგრძისა და 53.8 metres (177ft) სიგანე და 34.7 metres (114ft) სიმაღლით, დაახლოებით 12 metres (39ft) წყალშიგით. [3][4]
Suezmax, როგორც წესი, დაახლოებით 160,000 DWT იტევს., მაქსიმალური ზომებია 77.5 metres (254ft) სიგანე, 20.1 metres (66ft) -ის წყალშიგი, ასევე წყალზედა სიმაღლის ლიმიტი 68 metres (223ft) შეუძლია სუეცის არხის გადაკვეთა
VLCC (ძალიან დიდი ნავთობგადამზიდი), სუპერტანკერები 150,000-დან 320,000 მდე .
Malaccamax, იგზავნება 20.5 metres (67.3ft) -ზე ნაკლები წყალშიგით, რომელსაც შეუძლია მალაკას სრუტის გადაკვეთა, როგორც წესი, 300,000 DWT .
ULCC (ულტრა დიდი ნედლი ნავთობის გადამზიდავი), უზარმაზარი სუპერტანკერები 320,000-დან 550,000 მდე
TI კლასის სუპერტანკერი ულტრა დიდი ნედლი ნავთობის გადამზიდავია, რომლის წყალშიგი Suezmax-ზე, Malaccamax-სა და Neopanamax-ზე უფრო ღრმაა. ეს ატლანტის/წყნარი ოკეანის მარშრუტებს ძალიან გრძელს ხდის, მაგალითად, კეთილი იმედის კონცხის სამხრეთით ან ჰორნის კონცხის სამხრეთით ატლანტისა და წყნარი ოკეანის ოკეანეებს შორის ტრანზიტის მიზნით.
ტბის სატვირთო გემები არის გემები რომლებიც სპეციალურად ჩრდილოეთ ამერიკის დიდი ტბებისთვის არის აგებული, და დიზაინით განსხვავდებიან ზღვის წყალში მოძრავი გემებისგან, ტბებში ტალღების ზომისა და სიხშირის სხვაობის გამო. ამ გემების ნაწილი Seawaymax-ზე დიდია და ვერ ტოვებს ტბებს და ვერ გადის ატლანტის ოკეანეში, რადგან ისინი არ ერგებიან სენტ-ლოურენსის საზღვაო გზის ჩამკეტებს.
კბილანიანი სატარის სრული მასშტაბის რეპლიკა, გემის ტიპი, რომელიც ფართოდ გამოიყენებოდა ტვირთის გადასაზიდად ჩრდილოეთ ევროპაში X-XIV საუკუნეებში.
წყლის ტრანსპორტით გადაზიდვის შესახებ უძველესი ჩანაწერები ვაჭრობისთვის საჭირო ნივთების გადაზიდვას ახსენებს; ისტორიისა და არქეოლოგიის მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ ეს პრაქტიკა ფართოდ იყო გავრცელებული ძველი წელთაღრიცხვის I ათასწლეულის დასაწყისისთვის, ხოლო ძველი წელთაღრიცხვის XIV და XV საუკუნეებში ხმელთაშუა ზღვაზე გამოჩნდა მცირე სატვირთო გემები, როგორიცაა 50 feet (15м) სიგრძის „ულუბურუნის“ გემი რომელსაც 20 ტონა ეგზოტიკური ტვირთი გადაჰქონდა; 11 ტონა ნედლი სპილენძი, დოქები, მინა, სპილოს ძვალი, ოქრო, სანელებლები და საგანძური ქანაანიდან, საბერძნეთიდან, ეგვიპტიდან და აფრიკიდან . იმის სურვილმა რომ შეძლებოდათ სავაჭრო გზების უფრო დიდ მანძილზე და წელიწადის უფრო მეტი სეზონის განმავლობაში ექსპლუატაცია, შუა საუკუნეებში გემების დიზაინის გაუმჯობესება განაპირობა.
მეკობრეობის შემთხვევების გამო, XIX საუკუნის შუა პერიოდამდე, სატვირთო გემების უმეტესობა შეიარაღებული იყო, ზოგჯერ საკმაოდ მძიმედ, როგორც ეს იყო Manila Galleons-ისა და East Indiamen-ის შემთხვევაში. მათ ასევე ზოგჯერ სამხედრო გემები აცილებდნენ.
მეკობრეობა კვლავ საკმაოდ გავრცელებულია ზოგიერთ წყლებში, განსაკუთრებით მალაკას სრუტეში, რომელიც ვიწრო არხია ინდონეზიასა და სინგაპურს / მალაიზიას შორის, და სატვირთო გემები დღემდე ხშირად ხდებიან თავდასხმების სამიზნე. 2004 წელს ამ სამი ქვეყნის მთავრობები შეთანხმდნენ, რომ უფრო კარგად დაიცავდნენ სრუტეში გამავალ გემებს. სომალისა და ნიგერიის სანაპირო წყლები ასევე მიდრეკილი არის მეკობრეობისკენ, ხოლო მცირე ზომის გემები საფრთხეს უქმნიან სამხრეთ ამერიკის სანაპიროების ნაწილებს, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სანაპიროებს და კარიბის ზღვის მახლობლად. [5][6]
გემის სახელწოდების წინ გვხვდება კატეგორიის აღნიშვნა. საზღვაო გემების პრეფიქსების რამდენიმე მაგალითია „USS“ ( ამერიკის შეერთებული შტატების გემი ), „HMS“ ( მისი უდიდებულესობის გემი ), „HMCS“ (მისი უდიდებულესობის კანადური გემი ) და „HTMS“ (მისი ტაილანდური უდიდებულესობის გემი), ხოლო სავაჭრო გემების პრეფიქსების რამდენიმე მაგალითია „RMS“ ( სამეფო საფოსტო გემი, ჩვეულებრივ სამგზავრო ლაინერი), „MV“ ( დიზელზე მომუშავე საავტომობილო გემი ), „MT“ (დიზელზე მომუშავე სატვირთო ტანკერი, რომელიც მხოლოდ სითხეებს გადაზიდავს), „FV“ ( სათევზაო გემი ) და „SS“ ( ხრახნიანი ორთქლმავალი, პროპელერებით ან ხრახნებით მომუშავე, ხშირად აღქმული, როგორც ორთქლმავალი გემი ). „TS“, რომელიც ზოგჯერ სავაჭრო გემის პრეფიქსის წინ პირველ პოზიციაზე გვხვდება, მიუთითებს, რომ ეს არის ტურბინიანი ორთქლმავალი.
ცნობილ სატვირთო გემებს შორისაა მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი 2,710 ერთეული ე.წ. „ლიბერთი ტიპის ხომალდები“, რომლებიც ნაწილობრივ ბრიტანულ დიზაინზე იყო დაფუძნებული. „ლიბერთი“-ს გემის სექციები წინასწარ იყო აწყობილი შეერთებული შტატების სხვადასხვა ადგილას და შემდეგ გემთმშენებლების მიერ საშუალოდ ექვს კვირაში შენდებოდა, რეკორდი კი ოთხ დღეზე ოდნავ მეტი იყო. ამ გემებმა მეორე მსოფლიო ომშიმოკავშირეებს საშუალება მისცეს ჩაძირული სატვირთო გემები უფრო სწრაფად შეეცვალათ, ვიდრე „ კრიგსმარინის “ წყალქვეშა ნავებს შეეძლოთ მათი ჩაძირვა და მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი საომარ მოქმედებებს, მარაგების მიწოდებას და საბოლოოდ „ ღერძის“ ძალებზე გამარჯვებას. „ლიბერთი“-ს ტიპის გემებს მოჰყვა უფრო სწრაფი „ვიქტორი“-ს ტიპის გემები . კანადამ მოკავშირეთა გემებზე მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ააგო „პარკის“ და „ფორტის“ ტიპის გემები . გაერთიანებულმა სამეფომ ააშენა „იმპერიისის“ ტიპის გემები და გამოიყენა აშშ-ის ოკეანის ტიპის გემები . ომის შემდეგ გემების უმეტესობა კერძო კომპანიებს მიჰყიდეს. კონტერინერ მზიდი „ევერ გივენი“ არის გემი, რომელიც სუეცის არხში 2021 წლის 25-დან 28 მარტამდე იმყოფებოდა, რამაც საზღვაო ვაჭრობის შეჩერება გამოიწვია. [7]MV Dali , რომელიც 2024 წლის 26 მარტს აშშ-ის შტატის ქალაქ ბალტიმორში, მერილენდის შტატში, ფრენსის სკოტ კიის ხიდს შეეჯახა, რამაც ხიდის კატასტროფული სტრუქტურული ნგრევა გამოიწვია, რამაც სულ მცირე ექვსი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. [8]
დაბალი ღირებულების გამო, დიდი სატვირთო გემების უმეტესობა მუშაობს ბუნკერის საწვავით, ასევე ცნობილი როგორც მძიმე მაზუთით, რომელიც შეიცავს გოგირდის უფრო მაღალ დონეს, ვიდრე დიზელი. [9] დაბინძურების ეს დონე იზრდება: ბუნკერის საწვავის მოხმარების გათვალისწინებით, რომელიც 2001 წელს წელიწადში 278 მილიონ ტონას შეადგენდა, პროგნოზით, 2020 წელს ის წელიწადში 500 მილიონ ტონას მიაღწევს. [10] დანერგილია საერთაშორისო სტანდარტები საზღვაო საწვავში გოგირდის შემცველობისა და აზოტის ოქსიდის გამონაბოლქვის მკვეთრად შესამცირებლად. შემოთავაზებულ გადაწყვეტილებებს შორისაა საწვავის მოხმარების შეცვლა სუფთა დიზელით ან საზღვაო დიზელით, შეზღუდულ წყლებში და ე.წ. გემის "ცივი დაუთოება" (გულისხმობს გემის ზალური დანადგარების სრულიად გაჩერებას და პორტის ელექტრო ენერგიაზე გადასვლას) პორტში ყოფნისას. მიუხედავად იმისა რომ, საწვავიდან გოგირდის მოცილების პროცესი გავლენას ახდენს საზღვაო დიზელზე, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ძრავის საწვავის ამოსაქაჩ ტუმბოს დაზიანება. საწვავის სიბლანტის გაზრდა შესაძლებელია საწვავის გაგრილებით. [11] თუ სხვადასხვა მოთხოვნები ამოქმედდება, საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის საზღვაო საწვავის მოთხოვნა ნიშნავს გოგირდის ოქსიდის გამონაბოლქვის 90%-ით შემცირებას; [12] მაშინ, როდესაც ევროკავშირი გამონაბოლქვის უფრო მკაცრ კონტროლს გეგმავს. [13]
სატვირთო გემებს, სავარაუდოდ, უარყოფითი გავლენა აქვთ ვეშაპისებრი ზვიგენების პოპულაციაზე. ჟურნალ „სმიტსონიანის“ 2022 წლის გამოცემამ გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ ვეშაპისებრი ზვიგენები, თევზის ყველაზე დიდი სახეობა, ბოლო 75 წლის განმავლობაში იდუმალებით ქრებიან, კვლევები მიუთიტებს რომ სავარაუდოდ დამნაშავეებად ითვლება სატვირთო გემებსა და დიდ ხომალდები. კვლევამ, რომელშიც 75-ზე მეტი მკვლევარი მონაწილეობდა, ხაზი გაუსვა ვეშაპისებრი ზვიგენებისთვის საფრთხე აქტიურმა გადაზიდვებმა შექმნა სხვადასხვა რეგიონში, მათ შორის ეკვადორში, მექსიკაში, მალაიზიაში, ფილიპინებში, ომანში, სეიშელის კუნძულებსა და ტაივანში , გადაზიდვების აქტივობებმა შექმნა. [14]
ევროპის შიდა წყლის გზების კლასიფიკაცია — სტანდარტები, რომლებიც განსაზღვრავენ გემების ზომებს ევროპის მდინარეებსა და არხებში
MARPOL 73/78 — დაბინძურებასთან დაკავშირებით: „შესწორებული რეგულაცია 14 ეხება SECA-ს ზონებში შესული ან გამოსული გემებისთვის საწვავის ზეთის სავალდებულო შეცვლის პროცედურებს და FO გოგირდის შემცველობის ლიმიტს“.
.jpg)
