სარის ტაძარი
სარის ტაძარი (ინდონ. Candi Sari) – VIII საუკუნის ბუდისტური ტაძარი.[1] მდებარეობს დუსუნ ბენდანში, ტირტომარტინის სოფელში, კალასანში, ჯოკიაკარტის სპეციალური რეგიონში, ინდონეზიაში. ის მდებარეობს კალასანის ტაძრიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაახლოებით 130 მეტრში (430 ფუტი). ტაძარი წარმოადგენდა ორსართულიან ნაგებობას ხის ძელებით, იატაკითა და კიბეებით, რომლებიც დასრულებული იყო ფანჯრებითა და კარებით. ყველაფერი ორგანული მასალებისგანაა დამზადებული, რომლებიც ამჟამად დამპალი და გამქრალია. ვარაუდობენ, რომ ამ შენობის თავდაპირველი დანიშნულება იყო ვიჰარა (ბუდისტური მონასტერი), ბერების საცხოვრებელი ადგილი.[2] ტაძრის სახელწოდება სარი ან სარე იავურ ენაზე ითარგმნება, როგორც „ძილი“, რაც ასევე ადასტურებს შენობის საცხოვრებელ ხასიათს.
ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ისტორიკოსები ვარაუდობენ, რომ ტაძარი დაახლოებით კალასანის ტაძრის დროს აშენდა. კალასანის წარწერა, რომელიც სანსკრიტზეა შესრულებული პრანაგარის დამწერლობით, 778 წლით არის დათარიღებული და წარმოადგენს იმ პერიოდის ბუდისტური კულტურისა და პოლიტიკური წონასწორობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან წყაროს. ტექსტი მოგვითხრობს, რომ ტაძრის აგება განხორციელდა გურუ სანგ რაჯა საილენდრავამჩატილაკას — შაილენდრას დინასტიის „ძვირფასი ქვის“ — უშუალო ინიციატივით. სწორედ მისი გავლენა და სიბრძნე გახდა მიზეზი იმისა, რომ მაჰარაჯა ტეჯაპურნაპანა პანანგკარანი (წარწერის სხვა ადგილებში მოხსენიებული როგორც კარიიანა პანანგკარანი) დაეთანხმა ბოდჰისატვა ტარასთვის განკუთვნილი წმინდა სტრუქტურის აგებას. გურუ სანგ რაჯას ჩანაფიქრი მხოლოდ ერთი ტაძრით არ შემოიფარგლებოდა — მის სურვილს წარმოადგენდა ბუდისტი ბერებისთვის ისეთი გარემოს შექმნა, რომელიც ხელს შეუწყობდა სწავლასა და სულიერ განვითარებას. ამიტომაც, ტაძართან ერთად აშენდა ვიჰარაც — მონასტერი, რომელიც მოგვიანებით იქცა შაილენდრას სამეფოს ბუდისტურ ცხოვრების მნიშვნელოვან ცენტრად. აღნიშნული წარწერა არა მხოლოდ არქიტექტურულ პროექტს აღწერს, არამედ გვაგრძნობინებს თუ როგორ იკვრებოდა ერთად პოლიტიკური ძალაუფლება, რელიგიური ავტორიტეტი და კულტურული მიზნები. ის გვაჩვენებს, რომ ტაძრის მშენებლობა იყო არა უბრალოდ რელიგიური მოქმედება, არამედ სამეფო დინასტიის ერთგვარი სულიერი მანიფესტი, რომელიც ხაზს უსვამდა მათ მხარდაჭერას ბუდიზმის მიმართ და ბერების მიმართ პატივისცემას. პანანგკარანმა სოფელი კალარა სანგას (ბუდისტური სამონასტრო თემი) გადასცა.[3] ამ წარწერის მიხედვით, კანდი სარი, სავარაუდოდ, ახლომდებარე კალასანის ტაძარში მომსახურე ბერების მონასტერი იყო.
ნანგრევები 1920-იანი წლების დასაწყისში აღმოაჩინეს და 1929 წელს ტაძრის რეკონსტრუქცია დაიწყო, რომელიც 1930 წელს დასრულდა. თუმცა, ის არასრული იყო, რადგან ბევრი ნაწილი აკლდა, მათ შორის ტაძრის გარშემო არსებული გარე ფუნდამენტი, გაფართოებული წინა ოთახი და წინა კიბე, რომელიც ოდესღაც ტაძრის აღმოსავლეთ კედლიდან გამოდიოდა.[2]
არქიტექტურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ტაძარი სამი ნაწილისგან შედგება:ძირი, კორპუსი და სახურავი. ტაძარს მართკუთხა გეგმა აქვს, რომლის ზომებია 17.3მ ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით, 10მ დასავლეთიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით და 17მ სიმაღლის. ძირის მხოლოდ რამდენიმე ნაწილია შემორჩენილი, გარე ძირის ქვის ბლოკები დაკარგულია. შესასვლელი კარი აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს, კარიბჭით, რომელიც კალასა და სპილოს ჩუქურთმებით არის მორთული. ფანჯრები კედლებს აკრავს და ქვედა და ზედა რიგებისგან შედგება. კედლის გარშემო ასევე ჰორიზონტალური შუა „სარტყლის“ ხაზია, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს ორსართულიანი შენობა იყო.[2]
ინტერიერი ეფუძნება სამ ძირითად სივრცეს — ჩრდილოეთის, ცენტრალურ და სამხრეთის ოთახებს, რომელთაგან თითოეული 3მ x 5.8მ ზომისაა. ეს ოთახები ერთმანეთთან დაკავშირებულია აღმოსავლეთ კედელში განლაგებული კარებით, რომლებიც ჩრდილოეთ-სამხრეთის ღერძზე თანმიმდევრულადაა ჩამწკრივებული, რაც შენობის შიდა მოძრაობას ხაზოვან და ერთიან სტრუქტურას აძლევს. ყველა სამ ოთახში დამასკდება კედლების გასწვრივ მოქცეული გამოწეული ქვის ბლოკების რიგები — ისინი წარმოადგენდა საყრდენ ელემენტებს, რომლებზეც ეყრდნობოდა ხის მასიური კონსტრუქცია, შიდა ბაქნები და ორ სართულს შორის გაჭიმული ხის ჭერი. ეს გვიჩვენებს, რომ ნაგებობა თავდაპირველად არა მხოლოდ ქვისგან, არამედ მნიშვნელოვანწილად ხის არქიტექტურული დეტალებისგანაც შედგებოდა, რაც იმ პერიოდის მშენებლობით ტექნიკას შეესაბამება. ზოგიერთ კუთხეში ჩანს დიაგონალურად ჩალაგებული ქვები, რომლებიც, სავარაუდოდ, ქმნიდა პლატფორმას ან საყრდენ ადგილს ხის კიბისთვის. ამ დაკვირვების საფუძველზე შეიძლება ითქვას, რომ იატაკებს შორის გადაადგილება ხის შიდა კიბით ხდებოდა, რაც კიდევ ერთხელ მიუთითებს შენობის ორ-სართულიან სტრუქტურაზე და მის ფუნქციურ დანაწილებაზე.
ზედა სართულს, სავარაუდოდ, ბერები მედიტაციისთვის ან თაყვანისცემისთვის იყენებდნენ. ზოგი ვარაუდობს, რომ ზედა ოთახებს ბერები საცხოვრებლად, დასასვენებლად ან ძილისთვის იყენებდნენ, ხოლო ქვედა ოთახები თაყვანისცემის ადგილად. ქვედა ოთახებში არის რამდენიმე ამაღლებული ნაწილი, სადაც ოდესღაც ქანდაკებები იყო განთავსებული, მაგრამ ახლა ქანდაკებები აღარ არის. გვერდით კედლებზე ნიშებია ნაპოვნი, სავარაუდოდ, ნავთის ნათურების დასამონტაჟებლად. თითოეული ფანჯრის შიდა ნაწილში არის ხვრელები ხის ფანჯრის გისოსების დასამონტაჟებლად.
ეს ოთახები სამი ნალისებრი თაღოვანი ნიშით იყო დასმული, რომლებიც კალა-მაკარებით იყო მორთული და სტუპების სამი რიგით იყო დაგვირგვინებული. ამ თაღოვან ნიშებს შორის აღმოჩენილია წვიმის წყლის დრენაჟი და „ჯალადვარას“ წყლის ნაკადულები, რომლებიც გველზე მჯდომი გიგანტის ფორმას იღებენ.
გარე კედელი უხვად არის მორთული ბუდისტური ღვთაებებით. გარე დეკორაციებში შედის ყვავილებით გამოსახული ტარა და მუსიკალური ინსტრუმენტებით გამოსახული ბოდჰისატვები.[4] ეს ფიგურები განლაგებულია ორ ზედა და ორ ქვედა რიგად და განთავსებულია ფანჯრების თითოეულ მხარეს. ისინი სულ 36 ქანდაკებას ქმნიან:8 აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს და 12 დასავლეთ მხარეს. ეს ბუდისტური ფიგურები, როგორც წესი, „ტრიბჰანგას“ მოხდენილ პოზაში არიან გამოსახულნი, ხელში უჭირავთ წითელი ან ლურჯი ლოტოსები და ავლენენ მშვიდობიან და წყნარ სახის გამომეტყველებას. კედლებს ასევე ამშვენებს კინარის გამოსახულებები.
ტაძრის გარე კედელზე აღმოჩენილია ვაჯრალეპას (სიტყვასიტყვით:ალმასის თაბაშირი) სახელით ცნობილი თაბაშირის კვალი. იგივე ნივთიერება ასევე გვხვდება ახლომდებარე კალასანის ტაძარში. თეთრ-მოყვითალო თაბაშირი ტაძრის კედლის დასაცავად იყო წასმული, მაგრამ ახლა თაბაშირი გაცვეთილია.
იხილეთ აგრეთვე
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- Sari Temple
- location on wikimapia.
- Official site დაარქივებული 2009-07-08 საიტზე Wayback Machine.
- Article with photos from borobudur.tv
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Cœdès, George (1968). რედ. Walter F. Vella: The Indianized States of Southeast Asia, trans.Susan Brown Cowing, University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
- 1 2 3 The information board at the Sari Temple vicinity
- ↑ Soetarno, Drs. R. second edition (2002). Aneka Candi Kuno di Indonesia (Ancient Temples in Indonesia), pp. 41. Dahara Prize. Semarang. ISBN 979-501-098-0.
- ↑ Dumarçay, Jacques (1978). რედ. translated by Michael Smithies: Borobudur. Oxford University Press, გვ. 47. ISBN 978-0-19-580379-2.