სანშინი

სანშინი

სანშინი (იაპონ. 三線, სიტყვასიტყვით: „სამი სიმი“) — რიუკიუული მუსიკალური ინსტრუმენტი და კონტინენტური იაპონური შამისენის წინამორბედი. ხშირად ადარებენ ბანჯო. ის შედგება გველის ტყავით დაფარული კორპუსისგან, ყელისა და სამი სიმისგან.

წარმოშობა

სანშინი წარმოიშვა ჩინური ინსტრუმენტისგან, რომელიც ცნობილია როგორც სანქსიანი. ეს ინსტრუმენტი ოკინავაში ვაჭრობის გზით მე-15 საუკუნეში იქნა შემოტანილი. დროთა განმავლობაში, სანშინმა განიცადა უნიკალური მოდიფიკაციები და განვითარდა ოკინავასა და ამამის კუნძულებზე, გარდაიქმნა დამოუკიდებელ ინსტრუმენტად. მე-16 საუკუნეში სანშინმა მიაღწია კონტინენტურ იაპონიას, კონკრეტულად სავაჭრო პორტ საკაის ოსაკაში. სანშინი კონტინენტურ იაპონიაში გარდაიქმნა შამისენად, და გავრცელდა მთელს ქვეყანაში. როდესაც სხვადასხვა რეგიონს მიაღწია, შამისენისგანაც წარმოიშვა ვარიაციები, როგორიცაა ცუგარუ შამისენი და იანაგავა შამისენი.

სანშინი თითქმის ყველა ოკინავურ სახლშია. ის არის პატარა არაფორმალური ოჯახური შეკრებების, ქორწილების, დაბადების დღეების, სხვა ზეიმების, სათემო წვეულებების, ფესტივალების მნიშვნელოვანი ატრიბუტი.

სანშინი დიდი პატივისცემით სარგებლობს რიუკიუულ კულტურაში და ხშირად განიხილება, როგორც ინსტრუმენტი, რომელიც ატარებს ღვთაებების ხმას და თავად ღვთაებად ითვლება. ეს ასახულია სანშინის ტრადიციულ კონსტრუქციაში. სანშინები, ზოგადად, შექმნილია ხანგრძლივი მოხმარებისთვის და ხშირად გადაეცემა ოჯახში თაობიდან თაობებს.

ტრადიციული ოკინავური თქმულება, „ქმარი და ცოლი სანშინების“ ამბავი, მოგვითხრობს სანშინთა წყვილზე, რომლებიც დამზადებულია ოკინავური აბანოზის ხის ერთი გულიდან. მათი მფლობელები იყვნენ ქმარი და ცოლი მეორე მსოფლიო ომამდე. ომის დაწყებისას, ქმარი იძულებული გახდა, მიეღო იაპონელების მიერ სამხედრო სამსახურში გაწვევა და ამიტომ უნდა დაეტოვებინა ცოლი და სახლი. მთავარ კუნძულზე ომის დროს განადგურების გამო, სანშინთა წყვილი საფრთხეში იყო და ომმა თითქმის ნახევარი მშობლიური მოსახლეობა გაანადგურა.

თავისი და ცოლის სანშინები რომ არ განადგურებულიყო, ქმარმა ისინი ფრთხილად შეახვია, ხის ყუთში ჩააწყო და ღრმად დაფლა ოკინავის ტყეში. მოგვიანებით, ისინი ამოთხარეს და დააბრუნეს სახლში. შანსინები უსაფრთხოდ გადაურჩა ძალადობრივ ომს. ისინი ამჟამად დაცულია წყვილის შვილის მიერ.

აგებულება

ტრადიციულად, სანშინი დაფარული იყო ბირმული პითონის ტყავით, მაგრამ დღეს, CITES რეგულაციების გამო, ასევე გამოიყენება ბადიანა პითონის ტყავი. პითონის ტყავი გამოიყენება ინსტრუმენტის კორპუსის ტყავისთვის, განსხვავებით კატის ან ძაღლის ტყავისგან, რომელიც ტრადიციულად გამოიყენება შამისენზე. თუმცა, ოკინავა ცნობილია შხამიანი ჰაბუ გველით, ჰაბუ სინამდვილეში ძალიან პატარაა, რათა მისი ტყავი გამოყენებულ იქნას სანშინის დასამზადებლად და სანშინის გველის ტყავი ყოველთვის იმპორტირებული იყო სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიიდან.

თუმცა პითონები, რომლებიც დღეს გამოიყენება სანშინის ტყავების დასამზადებლად, არ არიან გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობები, ყალბი გველის ტყავისგან რეალურის გამორჩევის სირთულე ხდის რეალური გველის ტყავით (ჰონგავა) დაფარული სანშინის საერთაშორისო ტრანსპორტირებას რისკიანს. საერთაშორისო ველური ბუნების დაცვის ხელშეკრულებების გამო, არ არის ლეგალური გველის ტყავით დაფარული სანშინის ექსპორტი ზოგიერთ ქვეყანაში, როგორიცაა გაერთიანებული სამეფო და შეერთებული შტატები. ხელშეკრულებები განსაზღვრავს, რომ შეზღუდვა ეხება გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ გველის სახეობებს.

ბუნებრივი ტყავის ინსტრუმენტებს აქვს შეუდარებელი ხმის ხარისხი, ჟღერს თბილი, ღრმა და გამოკვეთილი ტონალობა, თუმცა ხშირად იბზარება და სკდება, განსაკუთრებით როდესაც სანშინი დამზადებულია რიუკიუს კუნძულების ტენიან ტროპიკებში. ბოლო დრომდე, ტყავის დაზიანება არასოდეს ითვლებოდა დიდ პრობლემად, რადგან სანშინის კონსტრუქცია საშუალებას იძლევა, ის სრულად დაიშალოს, ხელახლა დაიფაროს ტყავით და ხელახლა შეიკრას. ოკინავაში მრავლად არიან სანშინის ოსტატები.

როდესაც სანშინის ექსპორტი დაიწყო მსოფლიოში, ტყავის დაზიანებები გახდა უფრო სერიოზული პრობლემა, რადგან სანშინის ხელოსნები ნაკლებად არიან ოკინავას გარეთ, დასავლური ლუტიერები არ იცნობდნენ ინსტრუმენტის კონსტრუქციას ან ბუნებრივი ტყავების გამოყენებას. სანშინებს, რომლებიც ექსპორტირებულია ცივ და/ან მშრალ ქვეყნებში, უფრო ადვილად უსკდება ტყავი, წყდება. ამან გამოიწვია ხელოვნური სანშინის ტყავების განვითარება, რომლებიც დამზადებულია სხვადასხვა მასალისგან, როგორიცაა ნეილონი და პოლიესტერი. ამ ტყავების ხარისხი, გარეგნობა და ფასი მნიშვნელოვნად განსხვავდება, დაწყებული მყარი, თხელი ტყავის, მაღალი ტონის და „თუნუქის“ ხმის პოლიესტერის ტყავებისგან, უფრო „გველის ტყავის ხმოვანი“ ნეილონის ტყავებამდე, რომლებიც იმეორებს ბუნებრივი გველის ტყავის ფენოვან შემადგენლობას. ხელოვნურად დაფარული სანშინები პოპულარულია მათი ზოგადად დაბალი ფასისა და სხვადასხვა ტემპერატურისა და ატმოსფეროების მიმართგამძლეობის გამო. უმაღლესი ხარისხის სინთეტიკური ტყავის სანშინები, რომლებიც ხელმისაწვდომია 300 აშშ დოლარამდე, არის არჩევანი პროფესიონალი ოკინავური ფოლკ მუსიკოსებისთვის, რომლებიც მოგზაურობენ და უკრავენ საზღვარგარეთ.

ამ დღეებში, სანშინის პოპულარობით სწრაფად გავრცელებასთან ერთად მთელს მსოფლიოში და მოთამაშეების სურვილით, რომ ჰქონდეთ რაც შეიძლება უფრო ტრადიციული სანშინი, ჰიბრიდული ტყავი, ცნობილი, როგორც კიოკა-ბარი სტილი, ასე შეიქმნა: ბუნებრივი პითონის ტყავი მორგებულია სანშინს და გაწელილია ძლიერი, სინთეტიკური გამაგრების ქსოვილით ქვემოთ. კარგი პრაქტიკაა, შენარჩუნდეს გამაგრებული კიოკა-ბარი ტყავის რეგულარული ზეთით შეზეთვით, ზედმეტად კიოკა-ბარის ტყავის დაზეთვა. ასევე არსებობს სპეციალურად შექმნილი პროდუქტები ტყავის დაზიანების თავიდან ასაცილებლად, როგორიცაა ბუნებრივად ზეთოვანი ტყავის წრიული ბალიშები, რომლებიც განთავსებულია სანშინის კორპუსის ორივე მხარეს ყუთში შენახვისას. ეს ხელს უშლის ზედმეტად გაშრობას, რაც იწვევს წყვეტას.

სანშინის ხის ნაწილები — ყელი (საო), თავი/კორპუსი (დო) და თავი (ტენ) — შეიძლება დამზადდეს ნებისმიერი დიდი ჯიშის მყარი ხისგან. ტრადიციულად, ყელი დამზადებულია ოკინავური აბანოზის ხის მყარი შავი გულით, სახეობა მშობლიური ოკინავისთვის და ერთადერთი აბანოზი მთელს იაპონიაში. ეს შავი აბანოზის გული ძალიან მოთხოვნადია თავისი სიძლიერისა და ტრადიციული ხმის ხარისხის გამო. ჩვეულებრივ, აბანოზის ხეები, არანაკლებ 100 წლისა, გამოიყენება სანშინის კონსტრუქციაში — დრო აუცილებელია ხისთვის, რათა გაიზარდოს საკმარისად დიდი შავი გული, რათა შესაძლებელი გახდეს, მისგან გამოითალოს ერთი ან მეტი ინსტრუმენტის ყელი.

ოკინავური აბანოზით დამზადებული ინსტრუმენტები არის ყველაზე ძვირი სანშინები, რომლებიც დღეს იწარმოება და იყიდება. მათ შორის აბანოზის ის ინსტრუმენტები, რომლებზეც ავთენტური გველის ტყავის ნაცვლად უფრო იაფი და გამძლე ნეილონისა და პოლიესტერის ტყავებია გადაკრული, შეიძლება იყოს რამდენჯერმე უფრო ძვირი, ვიდრე ინსტრუმენტი, დამზადებული რომელიმე მყარი ხისგან.

სხვა, უფრო გავრცელებული მასალაა (გამოიყენება ძირითადად მოხერხებულობისთვის, ხელმისაწვდომობისა და ხარჯთეფექტურობისთვის) მუხას, აპიტონგს და ვარდისფერ ხეებს (ნებისმიერი სახეობის).

სანშინს აქვს 3 სიმი, რომლებსაც გენი ჰქვია. ისინი შეიძლება იყოს დამზადებული ნეილონისგან ან აბრეშუმისგან. ისინი ჯერ მიმაგრებულია დოუს (თავი) ბაზისზე, იმ წერტილში, სადაც ყელის ბოძის ბოლო გამოდის. აბრეშუმის ძაფის ნაჭერი, იტოკაკე ან გენკაკე, მოთავსებულია ხის ნაჭერზე, შემდეგ სიმები ინდივიდუალურად მიმაგრებულია იტოკაკეს 3 მარყუჟზე, მარტივი კვანძით. სიმის მეორე ბოლო მოდის კორპუსსა და ყელზე და ინდივიდუალურად ეხვევა თავიანთ შესაბამის ღეროებს, რომლებსაც კარაკუი ჰქვია. იტოკაკე, რომელიც ოდესღაც მხოლოდ ოქროს ფერში იყო ხელმისაწვდომი, ახლა იწარმოება სხვადასხვა ფერში.

კარაკუი, სადენიანი ღეროები, ზოგადად დამზადებულია იმავე ხისგან, რომლითაც ყელია დამზადებული, მაგრამ აბანოზი ყველაზე გავრცელებულია და სასურველია თავისი სიძლიერის გამო. მოქმედებს ისევე, როგორც ვიოლინის, ჩელოს და სხვა ტრადიციული დასავლური ხის სიმიანი ინსტრუმენტების სადენიანი ღეროები — კარაკუი მოითხოვს როზინის (დამზადებული ფიჭვის ფისისგან, ზეთებისა, ნაცრის და ა.შ.) გამოყენებას, საწყისი პერიოდის შემდეგ. როზინი გამოიყენება, როგორც თხელი და წებოვანი ფენა, და ხის ორი ნაჭერი უფრო მჭიდროდ ეკვრის ერთმანეთს. კარაკუი შეიძლება დამუშავდეს სხვადასხვა სტილსა და დიზაინში და დასრულდეს სხვადასხვა ფერში, ტექსტურაში და ზოგიერთი შეიძლება დაიფაროს კიდეც ნეფრიტით, მარჯნით ან სხვა ქვებით, ჭურვებით და ბუნებრივი დეკორაციებით. სანშინის კორპუსის კიდევ ერთი ნაწილი, თავი, ადვილად ზიანდება. მას შეიძლება გაუკეთდეს ნაცერი, ჩაღრმავება ან თუნდაც სრულად გატყდეს, თუ არასწორად გამოიყენება. ტექსტილი, უბრალოდ ტენის საფარი, არის პატარა, ელასტიკური გამაგრებული ჩამორჩენილი საფარი, უზრუნველყოფს ოდნავ დაცვას ზედაპირული დაზიანებისგან. ეს ტენის საფარები შეიძლება გამოყენებულ იქნას ყოველთვის, ან შეიძლება მოიხსნას დაკვრისას დროს. ეს არ იმოქმედებს ხმის ხარისხზე. ტენის საფარებიც მრავალფეროვანია.

ფინალური შტრიხი და ალბათ „სული“ ყველა სანშინისა არის დომაკი - დეკორატიული ტექსტილი, რომელიც ეკვრის სანშინის თავს. დო, რაც ნიშნავს „დოლს“ და მაკი, რაც ნიშნავს „შეფუთვას“. ხშირად, დომაკი დამზადებულია თანამედროვე ბოძებისა და მეთოდებისგან და აჩვენებს რიუკიუს სამეფოს სამეფო გერბს (ჰიდარი გომონი), მდიდარ შავსა და ოქროში. დღეს ფართოდაა გავრცელებული როგორც თანამედროვედ დამზადებული, ასევე ტრადიციული ხელით ნაქსოვი დომაკი, იაპონიაშიც და მთელს მსოფლიოშიც. მათი ფასი მერყეობს 10 $-იდან (ტრადიციული დიზაინისა და უფრო იაფი მასალისთვის) 175 $-მდე (ბრწყინვალე ხელით ნაქსოვი დომაკისთვის, დამზადებული ხელით ნაქსოვი აბრეშუმით ან ცნობილი ბაშო-ფუთი — ოკინავური ბანანის ხეების ტოტებისგან დამზადებული აბრეშუმით).

სინთეტიკური ტყავების გარდა, კიდევ ერთი თანამედროვე საშუალება ხარჯების შესამცირებლად არის „ახალი ხის“ სანშინი — ინსტრუმენტი, რომლის დასამზადებლადაც ტყავის ნაცვლად გამოყენებულია კომპოზიტური ხის თხელი პანელი, რომელიც შემდეგ დასრულებულია და დეკორირებულია ნებისმიერი დიზაინით. ხის ნაწილები შეიძლება შემდგომში გასწორდეს, შეიღებოს/დაიხატოს, გაიზეთოს, გაილაკოს და ა.შ.

შესრულება

სანშინი

ტრადიციულად, შემსრულებლები ატარებენ მედიატორს (ბაჩი), დამზადებულს სპეციალური მასალისგან. თუმცა, დღეს ზოგიერთი იყენებს გიტარის მედიატორს ან საჩვენებელი თითის ფრჩხილს. ამამიში გამოიყენება ბამბუკის მედიატორებიც, რაც იძლევა უფრო მაღალ ტონს.

სიმების ტრადიციული სახელებია (სქელიდან თხელამდე): უუჯირუ (იაპონ. 男絃, „მამაკაცის სიმი“), ნაკაჯირუ (იაპონ. 中絃, „შუა სიმი“) და მიიჯირუ (იაპონ. 女絃, „ქალის სიმი“). სანშინის აწყობა-მომართვა ხუთნაირადაა შესაძლებელი, მათც ჩინდამი (იაპონ. ちんだみ) ეწოდება:

• ჰონ ჩოში (იაპონ. 本調子) — „სტანდარტული დატრიალება“ (C3, F3, C4 გამოხატული საერთაშორისო სიმაღლის ნოტაციის თვალსაზრისით)
• იჩი-აგი ჩოში (იაპონ. 一揚調子) —„პირველი სიმის აწეული დატრიალება“ (E♭3, F3, C4)
• ნი-აგი ჩოში (იაპონ. 二揚調子) —„მეორე სიმის აწეული დატრიალება“ (C3, G3, C4)
• იჩი, ნი-აგი ჩოში (იაპონ. 一、二揚調子) — „პირველი და მეორე სიმების აწეული დატრიალება“ (D3, G3, C4)
• სან-საგე ჩოში (იაპონ. 三下げ調子) — „მესამე სიმის დაქვეითებული დატრიალება“ (C3, F3, B♭3)

ნოტები

სანშინისთვის ნოტების ჩანაწერი დაწერილია უნიკალურ ტრანსკრიფციის სისტემაში, რომელსაც კუნკუნში (იაპონ. 工工四, წარმოითქმის [kuŋkunshiː]) ეწოდება. ის სახელდებულია ჩინური მელოდიის პირველი სამი ნოტით, რომელიც ფართოდ იყო ცნობილი მისი განვითარების დროს. მისი შემქმნელი იყო მონგაკუ ტერუკინა ან მისი სტუდენტი ჩოკი იაკაბი (იაპონ. 屋嘉比 朝寄, იაკაბი ჩოკი) 1700-იანი წლების დასაწყისიდან შუა პერიოდამდე. ევროპული მუსიკალური ნოტაციისგან განსხვავებით, კუნკუნში შეიძლება განიმარტოს კონკრეტულად მხოლოდ სანშინის მეშვეობით.

რესურსები ინტერნეტში

• Simple Sanshin Source - An English-written guide to the sanshin.
• Tuning - Sanshin Tuning Guide

რესურსები

Simple Sanshin Source — ინგლისურად დაწერილი სახელმძღვანელო სანშინზე

ბიბლიოგრაფია

• "沖縄県三線製作事業協同組合". 沖縄県三線製作事業協同組合 (in Japanese). Retrieved 2025-06-03.
• "CITES praises new 'Python Conservation Partnership'". CITES. Geneva: Conservation on International Trade of Endangered Species of Wild Fauna and Flora. November 27, 2013. Retrieved 7 February 2017.
• 滝原, 康盛 (1964). Ryūkyū minyō kunkunshi 琉球民謡工工四. Ryūkyū ongaku gakufu kenkyūsho 琉球音楽楽譜研究所, Naha, Okinawa.
• Thompson, Robin (2008). "The music of Ryukyu". In Tokita, Alison; Hughes, David W (eds.). The Ashgate research companion to Japanese music. Aldershot, Hampshire, England: Ashgate Publishing Limited. ISBN 9780754656999.