სამხრეთი ჯორჯია

სამხრეთი ჯორჯია

მშობ. სახელი: ინგლ. South Georgia ესპ. Isla Georgias del Sur
გეოგრაფია
კოორდინატები	54.4°00′ ს. გ. 36.7°00′ დ. გ.
ფართობი	3528 კმ²
უმაღლესი წერტილი	2935 მ მთა პეიჯეტი
გაერთიანებული სამეფო
ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიები	სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები
დემოგრაფია
მოსახლეობა	32 (ზაფხული), 16 (ზამთარი)

სამხრეთი ჯორჯია (ინგლ. South Georgia, ესპ. Isla Georgias del Sur) — ყველაზე უფრო დიდი (ხმელეთის ფართობი — 3528 კმ², სულ — 4100 კმ²) სუბანტარქტიდული კუნძული სამხრეთ ატლანტიკაში, ასევე ყველაზე დიდია ამავე დასახელების არქიპელაგში. ადმინისტრაციულად არის ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულების ნაწილი (ანუ ეკუთვნის დიდ ბრიტანეთს, მაგრამ არ არის მისი ტერიტორიის ნაწილი).

სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები იმართება ფოლკლენდის კუნძულებიდან, თუმცა ითვლება ცალკე ტერიტორიად; ფოლკლენდის კუნძულების გუბერნატორი ერთდროულად არის სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულების კომისარი.

გეოგრაფია

სამხრეთი ჯორჯია არის ვულკანური წარმოშობის კლდოვანი კუნძული, დაფარულია ტუნდრით და ოკეანური მდელოებით, მთებში — მუდმივი მყინვარებით. უმაღლესი წერტილი — მთა პეიჯეტი (2935 მ). სანაპირო დაკლაკნილია. ოკეანის ნაპირებზე — სელაპების და პინგვინების მრავალრიცხოვანი პოპულაციებია. კლიმატი — სუბანტარქტიდული, თვის საშუალო ტემპერატურა — ივლის-აგვისტოს −1,5 °C-დან თებერვლის + 5,3 °C-მდე. ნალექები მოდის თანაბრად მთელი წლის განმავლობაში 1400—1500 მმ წელიწადში. ქრის მუდმივი ძლიერი ქარი, ამინდი ძირითადად მოღრუბლულია. გეოლოგიურად კუნძული სამხრეთ სენდვიჩის, სამხრეთ შეტლანდის, სამხრეთი ორკნეის კუნძულებთან და კლდოვან კუნძულების ჯგუფებთან ერთად მიეკუთვნება სამხრეთ ანტილის რკალს.

სამხრეთი ჯორჯიის არქიპელაგის კუნძულები და კლდეები:

№	კუნძული/კლდე (ქართ.)	კუნძული/კლდე (ინგლ.)	ფართობი, კმ²	უმაღლესი წერტილი, მ	კოორდინატები
კუნძულები
1	ანენკოვის კუნძული	Annenkov Island	14,93	650	54°29′ ს. გ. 37°05′ დ. გ.
2	ბერდის კუნძული	Bird Island	3,9	როჩერის პიკი (365)	54°00′ ს. გ. 38°03′ დ. გ.
3	ველკომის კუნძულები	Welcome Islands		88	53°58′ ს. გ. 37°29′ დ. გ.
4	კუნძული გრასი	Grass Island	0,26	5	54°09′ ს. გ. 36°40′ დ. გ.
5	კუნძული კუპერი	Cooper Island	3,0	416	54°48′ ს. გ. 35°47′ დ. გ.
6	კუნძულები პიკერსგილი	Pickersgill Islands			54°37′ ს. გ. 36°45′ დ. გ.
7	კუნძული ტრინიტი	Trinity Island			54°00′ ს. გ. 38°10′ დ. გ.
8	კუნძულები უილისი	Willis Islands			54°00′ ს. გ. 38°11′ დ. გ.
9	კუნძული სამხრეთი ჯორჯია	South Georgia	3528	მთა პეიჯეტი (2934)	54°15′ ს. გ. 36°45′ დ. გ.
კლდეები
10	ბლექის კლდეები	Black Rocks			54°08′ ს. გ. 36°38′ დ. გ.
11	ბლექის კლდე	Black Rock			53°39′ ს. გ. 41°48′ დ. გ.
12	კლერკის კლდეები	Clerke Rocks			55°01′ ს. გ. 34°41′ დ. გ.
13	შაგის კლდეები	Shag Rocks	0,2	75	53°38′ ს. გ. 41°48′ დ. გ.

XX საუკუნის დასაწყისში კუნძულზე შეყვანილი იქნენ ჩრდილოეთის ირმები, რომლებიც შემგომში გაველურდნენ და გამრავლდნენ, ისინი ფესვებამდე ჭამდნენ ტუნდრის მცენარეულობას და მტაცებლების არყოფნის პირობებში საფრთხე შეუქმნეს კუნძულის ეკოსისტემას. 2012 წელს დიდი ბრიტანეთის ხელისუფლებამ თხოვნით მიმართა ნორვეგიას, რომ მათი სპეციალისტები დახმარებოდნენ სამი ათასი გაველურებული ირმის განადგურებაში.

ისტორია

კუნძული 1675 წელს აღმოაჩინა ინგლისელმა ვაჭარმა ენტონი დე-ლა-როშემ. პირველად გამოიკვლია და კარტოგრაფია ჩაუტარა გამოჩენილმა ზღვაოსანმა ჯეიმზ კუკმა 1775 წელს, რომელმაც კუნძული გამოაცხადა დიდი ბრიტანეთის საკუთრებად და სახელი დაარქვა მეფის პატივსაცემად. სამხრეთ-დასავლეთი სანაპირო გამოკვლეულია ბელინსგაუზენის და ლაზარევის ექსპედიციების მიერ (ანენკოვის კუნძული, პორიადინის კონცხი და სხვ.).

XVIII და XIX საუკუნეებში კუნძულზე მუშაობდნენ ბრიტანელი და ამერიკელი მონადირეები სელაპებზე და ვეშაპებზე, რომლებმაც დააარსეს რამდენიმე დასახლება.

კუნძულზე, როგორც ფოლკლენდისა და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულებზე, პრეტენზიებს აცხადებს არგენტინა, რომლის მეტეოროლოგიური სადგური აქ მუშაობდა 1905—1950 წლებში. ფოლკლენდის ომის დროს კუნძული დაიკავა არგენტინელმა სამხედროებმა 1982 წლის 3 აპრილს (ოპერაცია „გეორგიასი“). მაგრამ უკვე 25 აპრილს ბრიტანელმა სამხედროებმა „ოპერაცია პარაკვეიტის“ მსვლელობისას აღადგინეს კუნძულზე კონტროლი.

მოსახლეობა

დღეისათვის მხოლოდ გრიუტვიკენში მუდმივად ცხოვრობს 23 ადამიანი, ასევე მუშაობენ სამეცნიერო სადგურები, როგორც სეზონური, ასევე წლიური. ზაფხულში მომუშავეთა რაოდენობა იზრდება 50 ადამიანამდე, ხანმოკლე ექსპედიციების ჩაუთვლელად. 1982—2001 წლებში კუნძულზე იმყოფებოდა სამხედრო გარნიზონი.

ეკონომიკა და კულტურა

ყოფილი ვეშაპსარეწი ბაზები რესტავრირდება ტურისტული ღირსშესანიშნაობების სახით, გრიუტვიკენში მუშაობს სამხრეთ ჯორჯიის მუზეუმი. კუნძულზე დაკრძალულია ერნესტ შეკლტონი.

არსებობს მარკები და მონეტები სამხრეთ ჯორჯიის სიმბოლიკით.

გალერეა

• 
  ვეშაპსარეწი სადგური გრიუტვიკენში
• 
  სამხრეთი ჯორჯია — ხედი კოსმოსიდან. NASA-ს გადაღება.
• 
  სტრიომნესის უბე
• 
  ერნესტ შეკლტონის საფლავი
• 
  ერიხ დრიგალსკის ფიორდი
• 
  სამეფო პინგვინების კოლონია
• 
  მარაოსებური თივაქასრას ამონაზარდი

რესურსები ინტერნეტში

• Chisholm, Hugh, ed. (1911). „South Georgia“ . Encyclopædia Britannica (ინგლისური). 25 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 513.
• Venables, Stephen (1991) Island at the Edge of the World: a South Georgia odyssey. London: Hodder & Stoughton. ISBN 978-03405-5-600-9. 
• Wilkin, Jack. et al. (2024) South Georgia marine productivity over the past 15 ka and implications for glacial evolution. Journal of Micropalaeontology 43(1): 165–186. https://doi.org/10.5194/jm-43-165-2024