სამხრეთის მოძრაობა
სამხრეთის მოძრაობა (არაბ. الحراك الجنوبي, ალ-ჰირაქ ალ-ჯანუბი), სასაუბრო ენაზე ცნობილი როგორც ალ-ჰირაქი (სიტყვასიტყვით: „მოძრაობა“)[1] — პოლიტიკური მოძრაობა და ნახევრადსამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 2007 წლიდან მოქმედებს იემენის სამხრეთში. ის მოითხოვს იემენის რესპუბლიკისგან გამოყოფას და ყოფილი დამოუკიდებელი სახელმწიფოს, სამხრეთ იემენის აღდგენას.
ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]წინაპირობები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1990 წლის 22 მაისს ჩრდილოეთ და სამხრეთ იემენის გაერთიანების შემდეგ, 1994 წელს სამოქალაქო ომი დაიწყო. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც ყოფილი დამოუკიდებელი სამხრეთული სახელმწიფოს ლიდერებმა გაერთიანების შეთანხმების შეწყვეტა გამოაცხადეს — ამის მიზეზად მათ ჩრდილოელი კოლეგების მიერ ძალაუფლების მიტაცება და უზურპაცია დაასახელეს. კონფლიქტი დასრულდა დასუსტებული სამხრეთული ძალების სწრაფი დამარცხებით და მათი ლიდერების უმეტესობის იემენიდან გაძევებით, მათ შორის იყო იემენის სოციალისტური პარტიის ყოფილი გენერალური მდივანი და ერთიანი იემენის ვიცე-პრეზიდენტი ალი სალიმ ალ-ბეიდი.[2]
1994 წლის შემდეგ
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1994 წლის სამოქალაქო ომის შემდეგ, სამხრეთის დამოუკიდებლობის მოთხოვნები წარმატებით ჩაახშეს და ეროვნული ერთიანობა შენარჩუნდა. მიუხედავად ამისა, სამხრეთის ბევრ მცხოვრებს შორის უკმაყოფილება კვლავ მაღალი რჩებოდა. სანაში ბაზირებულ ახალ მმართველ პარტიას, პრეზიდენტ ალი აბდულა სალეჰის მეთაურობით, ბრალს სდებდნენ კორუფციაში, ნეპოტიზმსა და არჩევნების გაყალბებაში, ასევე 1990 წლის გაერთიანების შეთანხმებით გათვალისწინებული ძალაუფლების განაწილების მექანიზმის დარღვევაში.
სამხრეთში ბევრი ასევე მიიჩნევდა, რომ მათი მიწა, რომელიც ქვეყნის ნავთობის მარაგებისა და სიმდიდრის უდიდესი ნაწილის სამშობლო იყო,[3] გაერთიანების შეთანხმების შემდეგ ექსპლუატაციის ობიექტი გახდა. კერძო საკუთრებაში არსებული მიწები ჩამოერთვათ და სანას მთავრობასთან დაკავშირებულ პირებს დაურიგდათ. სამხრეთიდან რამდენიმე ასეული ათასი სამხედრო და სამოქალაქო პირი იძულებით გაუშვეს ნაადრევ პენსიაზე და დაუნიშნეს საარსებო მინიმუმზე დაბალი პენსია. მიუხედავად იმისა, რომ ცხოვრების თანაბრად დაბალი სტანდარტი მთელ იემენში იყო გავრცელებული, ბევრი სამხრეთში გრძნობდა, რომ ისინი განზრახ ხდებოდნენ სამიზნეები, როდესაც ათავისუფლებდნენ მნიშვნელოვანი თანამდებობებიდან[4] და მათ ადგილას ახალ მთავრობასთან დაკავშირებულ ჩრდილოელ მოხელეებს ნიშნავდნენ. ქალაქმა ადენმა, სამხრეთ იემენის ყოფილმა დედაქალაქმა, ასევე განიცადა სოციალური და ეკონომიკური დაქვეითება, მაშინ როდესაც ახალი ინვესტიციები, როგორც ჩანს, ფოკუსირებული იყო ჩრდილოეთში მდებარე ახალ დედაქალაქ სანაზე.
ეკონომიკური უკმაყოფილების მიღმა ასევე იდგა კულტურული და სოციალური მიზეზებიც. ბევრს სამხრეთში დიდი ხნის განმავლობაში სწამდა, რომ მათი ისტორია მკვეთრად განსხვავდებოდა მათი ჩრდილოელი მეზობლების ისტორიისგან. ეს კიდევ უფრო აშკარა გახდა 1990 წლის გაერთიანების შემდეგ. ბრიტანელების 128-წლიანი მმართველობის შემდეგ, სამხრეთ იემენი 23 წლის განმავლობაში დამოუკიდებელი სახელმწიფო იყო. მიუხედავად ეკონომიკური სირთულეებისა მის ბოლო წლებში, რაც გამოწვეული იყო მისი მთავარი მხარდამჭერის, საბჭოთა კავშირის დაშლით, სოციალისტური სახელმწიფო ამაყობდა თავისი უფასო ჯანდაცვით, განათლებითა და კეთილდღეობის სისტემით. ბევრი ადენში დღესაც საუბრობს უცხო ენებზე ან ფლობს ტექნიკურ უნარებს, რაც იმ სახელმწიფო პროგრამებით საზღვარგარეთ მიღებული განათლების შედეგია, რომლითაც ისინი სარგებლობდნენ გაერთიანებამდე, სამხრეთ იემენის პერიოდში. ჩრდილოეთისგან განსხვავებით, სამხრეთში ტომობრივ წყობას ზიზღით უყურებდნენ და ის ძირითადად ამოძირკვული იყო ყოველდღიური ცხოვრებიდან; ამის ნაცვლად, უპირატესობა ენიჭებოდა სამოქალაქო საზოგადოების კანონიერებასა და წესრიგს, რაც მათ ბრიტანული მმართველობისგან გადაეცათ. 1994 წლის შემდეგ გაერთიანებამ სამხრეთულ საზოგადოებაში ტომობრივი წყობის თანდათანობითი დაბრუნება გამოიწვია. სამხრეთის მცხოვრებლებისთვის უცხო არ არის ჩრდილოელების მიმართ ტერმინ „მუთიხალიფინის“ ანუ ჩამორჩენილის გამოყენებაც კი.[5]
2007 წლის მაისში, პენსიონერებმა, რომლებიც წლების განმავლობაში არ იღებდნენ კუთვნილ ანაზღაურებას, დაიწყეს მცირე დემონსტრაციების ორგანიზება უკეთესი უფლებებისა და სამხრეთის ეკონომიკური და პოლიტიკური მარგინალიზაციის დასრულების მოთხოვნით. საპროტესტო აქციების ადენში გავრცელებასა და მათი პოპულარობის ზრდასთან ერთად, მომიტინგეთა მოთხოვნებიც გაიზარდა. საბოლოოდ, კვლავ გაისმა მოწოდებები სამხრეთის გამოყოფისა და სამხრეთ იემენის, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფოს, აღდგენის შესახებ. მთავრობის პასუხი ამ მშვიდობიან პროტესტზე იყო სასტიკი — მათ მომიტინგეებს „სახელმწიფოს განდგომილების“ იარლიყი მიაკერეს და ხალხის დასაშლელად საბრძოლო მასალა გამოიყენეს.[6]
ამან საბოლოოდ დასაბამი მისცა „სამხრეთის მოძრაობას“, რომელიც ჩამოყალიბდა იმ ჯგუფების თავისუფალ კოალიციად, რომლებიც ჩრდილოეთისგან სრულ გამოყოფას ისწრაფოდნენ.[7]
იხილეთ აგრეთვე
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ „Is South Yemen Preparing to Declare Independence?“. Time (ინგლისური). 2011-07-08. ISSN 0040-781X. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 July 2011. ციტირების თარიღი: 12 July 2023.
- ↑ (1995) The Yemeni War of 1994: Causes and Consequences. Emirates Center for Strategic Studies and Research. ISBN 0863563007.
- ↑ Boustany, Nora (1994-05-25). „North Yemeni Troops Seize Oil Field Center; Region Controls Country's Chief Resource“. Washington Post. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-25.
- ↑ Kambeck, Jens (2016). "Returning to Transitional Justice in Yemen" დაარქივებული 2024-04-27 საიტზე Wayback Machine. . Bonn: Center for Applied Research in Partnership with the Orient.
- ↑ Laessing, Ulf (2010-01-21). Lyon, Alistair (ed.). „In Yemen's Aden, anger mixes with nostalgia“. Reuters. ციტირების თარიღი: 2018-02-09.
- ↑ Bouckaert, Peter (2009-12-15). „In the Name of Unity“. Human Rights Watch. ციტირების თარიღი: 2016-08-03.
- ↑ Yemen: End Harsh Repression in South (2009-12-15). ციტირების თარიღი: 2016-08-03