სამართებელზე მორბენალი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
სამართებელზე მორბენალი
ჟანრი ფანტასტიკა, კიბერპანკი
რეჟისორი რიდლი სკოტი
პროდიუსერი მაიკლ დილი
სცენარის ავტორი ჰემპტონ ფენჩერი
დევიდ პიპლზი
ეფუძნება ოცნებობენ ანდროიდები ელექტრონულ ცხვრებზე?
- ფილიპ დიკი
როლებში ჰარისონ ფორდი
რუტგერ ჰაუერი
შონ იანგი
ედვარდ ჯეიმზ ოლმოსი
კომპოზიტორი ვანგელისი
ოპერატორი ჯორდან კრონენვეთი
მონტაჟი ტერი როულინგზი
ლეს ჰილი
(რეჟისორის ვერსია)
სტუდია The Ladd Company
Tandem Productions
Sir Run Run Shaw
დისტრიბუტორი Warner Bros. Pictures
გამოსვლის თარიღი
  • ივნისი 25, 1982 (1982-06-25)
ხანგრძლივობა 117 წთ (ორიგინალური ვერსია)
(იხილეთ ინფორმაცია
სხვა ვერსიებზე
)
ქვეყანა
ენა ინგლისური
ბიუჯეტი 28 მილიონი აშშ დოლარი[4]
შემოსავალი 33.8 მილიონი აშშ დოლარი[5]

სამართებელზე მორბენალი“ (ინგლ. Blade Runner) — 1982 წლის ამერიკული ნეო-ნუარული სამეცნიერო ფანტასტიკური ჟანრის ფილმი, რომლის რეჟისორია რიდლი სკოტი. მთავარ როლებს ასრულებენ ჰარისონ ფორდი, რუტგერ ჰაუერი, შონ იანგი და ედვარდ ჯეიმზ ოლმოსი. სცენარის ავტორები არიან ჰემპტონ ფანჩერი და დევიდ პიპლზი. ფილმი წარმოადგენს მწერალ ფილიპ დიკის 1968 წლის რომანის „ოცნებობენ ანდროიდები ელექტრონულ ცხვრებზე?“ ნაწილობრივ ადაპტაციას.[6][7] მისი მოქმედება მიმდინარეობს უტოპიურ ლოს-ანჯელესში, 2019 წელს, მომავალში, რომელშიც სინტეზირებულ ადამიანებს, ცნობილებს რეპლიკანტების სახელით, ქმნის Tyrell Corporation და სხვა პლანეტებზე ასახლებს. მას შემდეგ, რაც ამბოხებული რეპლიკანტები როი ბეტის (ჰაუერი) მეთაურობით ბრუნდებიან დედამიწაზე, ძველი პოლიციელი რიკ დეკარდი (ფორდი) თანხმდება უკანასკნელი დავალების შესრულებაზე და ამ ჯგუფის წევრებს პოულობს და ანადგურებს. იგი აგრეთვე ხვდება უფრო დახვეწილ რეპლიკანტს, რეიჩელს (იანგი), რომელიც დააფიქრებს მიცემულ დავალებაზე.

„სამართებელზე მორბენალი“ ჩრდილოეთ ამერიკის კინოგაქირავებაში თავდაპირველად წარუმატებელი და ორ ბანაკად გახლიჩა კრიტიკოსები, რომელთა ნაწილს მოსწონდა მისი თემატური დატვირთვა და ვიზუალური მხარე, ხოლო მეორეს არ მოსწონდა არატიპიური განვითარება და სიუჟეტი. მიუხედავად ამისა, დროთა განმავლობაში მან საკულტო ფილმის სტატუსი შეიძინა,[8] და ამჟამად მრავალი კრიტიკოსის მიერ ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო სამეცნიერო ფანტასტიკურ კინონამუშევრად ითვლება. თავისი, რეტროსთან გაერთიანებული დიზაინის მეშვეობით მომავლის ასახვით,[9] „სამართებელზე მორბენალი“ კვლავ არის ნეო-ნუარული კინოს ნათელი მაგალითი,[10] რომელმაც დიდი გავლენა მოახდინა შემდგომში შექმნილ მრავალ ფილმზე, ვიდეო თამაშზე, ანიმეს ჟანრზე თუ ტელესერიალებზე. მისი საუნდტრეკი, დაწერილი ვანგელისის მიერ, ასევე არის ფართოდ აღიარებული კრიტიკოსების მიერ და 1983 წელს ნომინირებული იქნა BAFTA-ს და ოქროს გლობუსის ჯილდოებზე საუკეთესო კინომუსიკის კატეგორიებში.

„სამართებელზე მორბენალის“ შემდეგ ჰოლივუდი დაინტერესდა ფილიპ დიკის შემოქმედებით და შემდგომში მისი ნაწარმოების რამდენიმე ეკრანიზაცია გამოვიდა.[11] რიდლი სკოტი მას თვლის თავის, „შესაძლოა“, ყველაზე სრულყოფილ და პირადულ ნაშრომად.[12][13] საპრემიერო წელს ფილმმა მიიღო ჰუგოს ჯილდო საუკეთესო დრამატული დადგმისთვის, ხოლო 1993 წელს ფილმების ეროვნულმა რეესტრმა იგი აირჩია კონგრესის ბიბლიოთეკაში შესატანად, როგორც „კულტურულად, ისტორიულად ან ესთეტიკურად მნიშვნელოვანი ნამუშევარი“.

არსებობს ფილმის შვიდი სხვადასხვა ვერსია, რაც ძირითადად გამოწვეულია სტუდიის მმართველობის მხრიდან არსებული შენიშვნებით. 1992 წელს გამოვიდა რეჟისორის ვერსია, რომელიც, მიუხედავად ვიდეოს და აუდიოს ხარისხის, იქცა ერთ-ერთ პირველ ფილმად, რომელიც DVD-ზე გამოიცა.[14] 2007 წელს მომზადდა „საბოლოო მონტაჟი“ - ციფრულად აღდგენილი ვერსია, ერთადერთი, რომელზეც სკოტი თავად მუშაობდა.[15] იგივე ვერსია. გარდა რამდენიმე კინოთეატრში ჩვენებისა, გამოვიდა DVD, HD DVD და Blu-ray ფორმატებში.[16] გაგრძელება, „სამართებელზე მორბენალი 2049“, გამოვა 2017 წლის ოქტომბერში.[17]

სიუჟეტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მოქმედება მიმდინარეობს ლოს-ანჯელესში, 2019 წელს. პოლიციის ყოფილი ოფიცერ რიკ დეკარდს იძახებს ოფიცერი ბრაიანტი. დეკარდმა, რომელიც ცნობილია, როგორც „სამართებელზე მორბენალი“, უნდა იპოვოს Tyrell Corporation-ის მიერ ბიოინჟინერიის ტექნოლოგიით შექმნილი რეპლიკანტები და გათიშოს ისინი. ასეთი ოთხია და, როგორც ცნობილია, ოთხივე დედამიწაზეა მიმობნეული.

დეკარდი უყურებს ვიდეოს, რომელშიც სხვა სამართებელზე მორბენალი, ჰოლდენი, უტარებს ტესტს ვინმე ლეონს. თუმცა, როდესაც მას ეკითხებიან დედის შესახებ, ლეონი ჰოლდენს კლავს. შესაბამისად, დეკარდი მიიღებს დავალებას - გაანეიტრალოს ლეონი და კიდევ სამი რეპლიკანტი - როი ბეტი, ზორა და პრისი. თავდაპირველად რიკი უარს ეუბნება, მაგრამ მუქარის შემდეგ თანხმდება. მისი ზედამხედველი ხდება კიდევ ერთი პოლიციელი, გეფი.

დეკარდი იწყებს საქმის გამოძიებას. იგი თავდაპირველად Tyrell Corporation-ში მიდის, რათა დარწმუნდეს, რომ ტესტი მოქმედებს Nexus-6-ის მოდელებზე. იგი გაიცნობს რეიჩელს, ორგანიზაციის დირექტორი ელდონ ტაირელის ასისტენტს და ექსპერიმენტულ რეპლიკანტს, რომელიც დარწმუნებულია, რომ ადამიანია, ვინაიდან ყალბი მოგონებები ჩაუნერგეს. შედეგად, მისი რეპლიკანტური ბუნების დასადგენად აუცილებელია უფრო ვრცელი და რთული ტესტი.

დეკარდი ეძებს რეპლიკანტებს, ხოლო ისინი – ტაირელს, რათა სთხოვონ, გაუხანგრძლივოს სიცოცხლე - ყოველი მათგანი მხოლოდ ოთხი წელი ცოცხლობს. როი და ლეონი შედიან რეპლიკანტების თვალების მწარმოებელ ლაბორატორიაში და შეიტყობენ ფ. ჯ. სებასტიანის შესახებ, რომელიც არის ტაირელთან დაკავშირებული გენეტიკური დიზაინერი. დეკარდს ბინაში რეიჩელი ეწვევა და უდასტურებს, რომ ადამიანია, უჩვენებს რა საოჯახო ფოტოს, მაგრამ რიკი ეუბნება, რომ მისი მოგონებები გადანერგილია ტაირელის დიშვილისგან და რეიჩელი აცრემლებული შენობას ტოვებს. პრისი ამასობაში სებასტიანს პოულობს და მასთან სახლდება.

სასტუმროში ლეონის ნომრის ჩხრეკისას დეკარდი პოულობს ზორას და ხელოვნური გველის გამოსახულებას. კვლების შემდეგ იგი მოხვდება სტრიპტიზ-კლუბში, სადაც რეპლიკანტი მუშაობს. რიკი მას დაედევნება და კლავს. ბრაიანტი რიკს აგრეთვე უბრზანებს რეიჩელის მოკვლას, რომელიც ტაირელისგან გაიქცა. როდესაც რიკი რეიჩელს ქუჩაში შეამჩნევს, მას ესხმის ლეონი, მაგრამ რეიჩელი ლეონს კლავს დეკარდის იარაღით. ორივე ბრუნდება რიკის ბინაში და დეკარდი რეპლიკანტს ჰპირდება, რომ აღარ დაედევნება. როდესაც რეიჩელი ცდილობს წასვლას, რიკი აიძულებს, აკოცოს მას.

სებასტიანის ბინაში ჩნდება როი, რომელიც პრისს ამცნობს, რომ სხვები მოკლულები არიან. სებასტიანი მათ უამბობს მაფუსაილის სინდრომის შესახებ, რაც წარმოადგენს დაბერების მოშლილობას, რომელიც მას აწუხებს და ამის გამო სიცოცხლისთვის მცირე დრო დარჩა. სებასტიანი და როი ერთად შედიან ტაირელის კოშკში, სადაც როი შემქმნელს სიცოცხლის გახანგრძლივებას სთხოვს. ტაირელი ეუბნება, რომ ეს შეუძლებელია. როი აღიარებს, რომ ბევრი საეჭვო რამ გაუკეთებია, მაგრამ ტაირელი ყურადღებას არ აქცევს. როი მას ჰკოცნის და კლავს. სებასტიანი ლიფტისკენ გარბის და მოგვიანებით ბრაიანტი პოლიციელებს ამცნობს, რომ იგი მოკლულია.

დეკარდი სებასტიანის ბინაში შედის და მას თავს პრისი ესხმის. როის დაბრუნებამდე იგი მაინც ახერხებს რეპლიკანტის მოკვლას. როი ასევე სიკვდილის პირას არის და დეკარდს მთელ შენობაში დასდევს, მიაგნებს რა საბოლოოდ სახურავზე. შენობიდან დაცემის წინ დარჩენილი რეპლიკანტი რიკს გადაარჩენს. იგი ესაუბრება თავისი მოგონებების სამუდამოდ გაფანტვაზე, იმაზე, რომ ყოველივე „დროში დაიკარგება, ვითარცა წვიმაში ცრემლები“. საბოლოოდ, როი დეკარდის თვალწინ აღესრულება. გეფი დეკარდს უამბობს რეიჩელის შესახებ - „ცუდია, რომ ვერ გადარჩება, მაგრამ, ბოლოს და ბოლოს, ვინ ცოცხლობს?“. დეკარდი ბრუნდება ბინაში და აღმოაჩენს, რომ კარი ღიაა. მის საწოლში ჩაძინებული რეიჩელია. რიკი ძირს აღმოაჩენს ორიგამის სტილის ფიგურას, რომელიც გეფს მოაგონებს. წყვილი საბოლოოდ ტოვებს შენობას.

როლები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თემები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფილმში გამახვილებულია ყურადღება რამდენიმე დრამატულ და თხრობით ფაქტორზე. იგი ნუარის ჟანრის კინოს ტრადიციებს მიჰყვება, ისეთს, როგორიც არის „საბედისწერო ქალი“; თხრობა მთავარი გმირის მიერ (სულ მცირე - თავდაპირველ ვერსიაში); ფერის და შუქის თამაში და მთავარი გმირისთვის საეჭვო მორალური თვისებების მინიჭება - მათ შორის, ისეთის, რომელიც მის ადამიანურ ბუნებას ეჭვქვეშ აყენებს.[18][19] ეს არის პირდაპირი სამეცნიერო ფანტასტიკური ჟანრის ფილმი, რომელიც თემატურად ეხება რელიგიის თემებს და კლასიკური ბერძნული დრამის და მედიდურობის კონტექსტში ადამიანების მიერ გენეტიკური ინჟინერიის ათვისებას.[20] იგი იყენებს ბიბლიურ თემებსაც, როგორიც არის ნოე და დიდი წარღვნა,[21] და სხვა ლიტერატურულ წყაროებს, მაგალითად „ფრანკენშტეინს“.[22] ლინგვისტურად, მოკვდავობის თემა ნაწილობრივ არის ნახსენები სებასტიანსა და ტაირელს შორის თამაშისას და შთაგონებულია „უკვდავი პარტიით“, რომელიც 1851 წელს ადოლფ ანდერსენის და ლიონელ კიზერიცკის მიერ გათამაშდა[23], თუმცა სკოტი აღნიშნავდა, რომ პარალელი შემთხვევითი იყო.[24]

„სამართებელზე მორბენალი“ იყენებს წარსულს, ლიტერატურად, რელიგიურ სიმბოლიზმს, კლასიკურ დრამატულ თემებს და ნუარულ კინოს, რათა აღწეროს ტექნოლოგიის გარემოსა და საზოგადოებაზე გავლენა. წარსულის, აწმყოს და მომავლის ასეთი დაპირისპირება ასახულია „სამართებელზე მორბენალის“ მოდიფიცირებულ მომავალში, რომელიც მაღალტექნოლოგიურია და ბრწყინავს, მაგრამ ამავე დროს ატარებს ძველის და განადგურებულის სახეს. რიდლი სკოტი 2002 წელს, ბრიტანულ გაზეთ „The Observer“-თან საუბრისას „“მას ასე აღწერდა: „უკიდურესად ბნელი, პირდაპირი და მეტაფორული მნიშვნელობით, უცნაურად მაზოხისტური განწყობით“. სკოტს, მისი ძმის კანის კიბოთი გარდაცვალების შემდეგ იზიდავდა „ტკივილის განცდის იდეა“. „როდესაც ავად იყო, ლონდონში ვაკითხავდი და ჩემთვის ძალიან მტკივნეული იყო.“[13]

პარანოიის შეგრძნება ფილმს მიჰყვება: კომპანიის ძალაუფლება იზრდება; ყველგან პოლიციაა; ტრანსპორტის და სხვადასხვა გამაფრთხილებელი ნათება პირდაპირ შენობებში იჭრება და განხილულია დიდი ბიოსამედიცინო ძალაუფლების გამოყენების შედეგები – განსაკუთრებით რეპლიკანტების შემთხვევაში, რომლებსაც ჩანერგილი მოგონებები აქვთ. გარემოს კონტროლი ასევე ფართოდ არის განხილული და ამავე დროს, აღწერილია ნამდვილი სიცოცხლის არარსებობა, ხელოვნურად გამოყვანილი ცხოველებით ბუნებრივების ჩანაცვლება. ასეთი დამამძიმებელი ელემენტებით ხაზგასმულია ადამიანების სხვა პლანეტებზე ან სამყაროებში, სხვა კოლონიებში გადასახლება.[25] ფილმის ანტიუტოპიური თემები წარმოადგენენ კინემატოგრაფიაში კიბერპანკის ერთ-ერთ ადრეულ მაგალითს. მეორდება თვალების და მანიპულირებული გამოსახულებების თემაც, რაც რეალობას, ისევე, როგორც ადამიანების მიერ მისი აღქმის და დამახსოვრების უნარს ეჭვქვეშ აყენებს.[26][27][28]

ასეთი თემატური ელემენტები აყალიბებენ გაურკვევლობას „სამართებელზე მორბენალში“ არსებული ადამიანობის შესწავლის მხრივ. რეპლიკანტის პოვნა შესაძლებელია თანაგრძნობის ტესტით, რომლის რამდენიმე კითხვა ეხება ცხოველებთან მოპყრობას, რაც ვინმეს ჰუმანურობის დადგენის მარტივი საშუალებაა. რეპლიკანტები ერთმანეთის ბედს განიცდიან და ამით განსხვავდებიან ადამიანებისგან, რომლებსაც თანაგრძნობა არ აქვთ, ხოლო ქუჩაში ბრბო ცივი და უსახურია. ფილმი აგრეთვე აყენებს ეჭვქვეშ იმას, არის თუ არა დეკარდი ადამიანი და მაყურებელს აფიქრებს, რას ნიშნავს საერთოდ, იყო ადამიანი.[29]

ფილმის გამოსვლიდან მოყოლებული დეკარდის ადამიანური წარმოშობის საკითხი აქტიურად განიხილება.[30] მაიკლ დილისაც და ჰარისონ ფორდსაც სურდათ, რომ დეკარდი ყოფილიყო ადამიანი, ხოლო ჰემპტონ ფენჩერი უპირატესობას ანიჭებდა ორაზროვნებას.[31] რიდლი სკოტმა დაადასტურა, რომ მისი წარმოდგენით დეკარდი რეპლიკანტია.[32][33]

დეკარდის სიზმარი, რომელშიც იგი რქიან ცხენს ხედავს, ჩასმული „რეჟისორის ვერსიაში“, ეხმაურება გეფის მიერ დატოვებულ ორიგამის სტილის ცხენს. სწორედ ამიტომ ბევრი თვლის, რომ დეკარდი რეპლიკანტია – გეფს ჰქონდა დეკარდის ჩადგმულ მოგონებებზე წვდომა.[22][34] თუმცა, დეკარდის რეპლიკანტური წარმოშობის მოწინააღმდეგეები თვლიან, რომ ცხენი მხოლოდ მაგალითია იმის, რომ პერსონაჟები, ადამიანები ან რეპლიკანტები, ერთსა და იმავე სიზმრებს ხედავენ და აღიარებენ მათ ერთმანეთთან კავშირს,[35] ან იმას, რომ ფილმისთვის მნიშვნელოვანია ის, რომ არ არსებობს მარტივი პასუხი.[36] ფილმის შეძენილი ორაზროვნება და გაურკვევლობა, ისევე, როგორც ტექსტუალური სიმდიდრე, მაყურებელს მის შესახებ საკუთარ წარმოდგენებს უჩენს.[37]

წარმოება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

როლებზე შერჩევა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფილმის პერსონაჟების როლებზე მსახიობების შერჩევა რთული გამოდგა, განსაკუთრებით დეკარდის როლის შემთხვევაში. სცენარისტი ჰემპტონ ფენჩერი ამ პერსონაჟად წარმოიდგენდა რობერტ მიტჩამს და დიალოგებიც მასზე ჰქონდა მორგებული.[38] თვეების განმავლობაში როლზე განიხილებოდა დასტინ ჰოფმანი, რომელსაც ხვდებოდნენ და ესაუბრებოდნენ რეჟისორი რიდლი სკოტი და პროდიუსერები. საბოლოოდ, ისინი ვერ შეთანხმდნენ.[38] ჰარისონ ფორდი რამდენიმე მიზეზით აირჩიეს – მოსწონდათ მის მიერ „ვარსკვლავურ ომებში“ განსახიერებული ჰან სოლო, ფორდი თავად იყო დაინტერესებული „სამართებელზე მორბენალით“, ხოლო სტივენ სპილბერგი, რომელმაც დაასრულა ფორდის მონაწილეობით გადაღებულ „დაკარგული კიდობნის მაძიებლებზე“ მუშაობა, მსახიობს მაღალი რეკომენდაცია გაუწია.[38] „ვარსკვლავურ ომებში“ და „დაკარგული კიდობნის მაძიებლებში“ მონაწილეობის შემდეგ ჰარისონი თავად იყო დაინტერესებული უფრო დრამატული სირღმის მქონე როლით.[39] ფილმის წარმოებასთან დაკავშირებული დოკუმენტაციის თანახმად, როლზე აგრეთვე განიხილებოდნენ ჯინ ჰეკმენი, შონ კონერი, ჯეკ ნიკოლსონი, პოლ ნიუმენი, ტომი ლი ჯოუნსი, არნოლდ შვარცენეგერი, ალ პაჩინო და ბარტ რეინოლდსი.[38]

როი ბეტის, რეპლიკანტების უხეში, მაგრამ საინტერესო ლიდერის როლზე რუტგერ ჰაუერის შერჩევა რთული არ ყოფილა.[40] სკოტმა იგი აირჩია შეხვედრის გარეშე, შთაგონებული იყო რა მის მიერ პოლ ვერჰოვენის ფილმებში შექმნილი პერსონაჟებით.[38] ჰაუერის მიერ ბეტის განსახიერება თავად ფილიპ კ. დიკმაც მოიწონა, აღნიშნა რა „ბეტის იდეალური სიცივე, არიულობა, ნაკლის გარეშე“.[41] თავად ჰაუერისთვისაც „სამართებელზე მორბენალი“ საკუთარი მონაწილეობით არსებულ ფილმებს შორის საყვარელ ნამუშევრად იქცა. 2001 წელს მან ჩატში საუბრისას აღნიშნა, რომ ფილმს „არ ესაჭიროება განმარტება. იგი უბრალოდ არსებობს. ასეთი სხვა არაფერია. იყო ნაწილი ნამდვილი შედევრის, რომელმაც შეცვალა სამყაროს აზროვნება. შესანიშნავია.“[42] გადაღებამდე ჰაუერმა თავად შეცვალა თავისი პერსონაჟის ტექსტი, წარმოთქმული წვიმაში და სკოტს ეს ინტერპრეტაცია შესთავაზა.

ფილმში აგრეთვე მონაწილეობს იმ დროისთვის ნაკლებად ცნობილი მთელი რიგი მსახიობების. შონ იანგი განასახიერებს რეიჩელს, ექსპერიმენტულ რეპლიკანტს, რომელსაც ტაირელის დიშვილის მოგონებები ჩაუნერგეს, რის გამოც მას თავი ადამიანი ჰგონია[43]. ამ როლზე შერჩევაში მონაწილეობდა ნინა აქსელროდი.[38] დერილ ჰანა განასახიერებს პრისს, „სიამოვნების მომტან ტიპიურ მოდელ-რეპლიკანტს“. სტეისი ნელკინი გადიოდა ამ როლზე შერჩევას და მიიღო სულ სხვა, თუმცა კადრები მისი მონაწილეობით საბოლოოდ ამოჭრეს.[38] ამ ორი როლის შერჩევაც სირთულეებთან იყო დაკავშირებული. აუცილებელი იყო რამდენიმე საეკრანო ტესტი, რომელშიც დეკარდს თამაშობდა მორგან პოლი - მან საბოლოოდ მიიღო დეკარდის თანამშრომლის, ჰოლდენის როლი.[38] ბრაიონ ჯეიმზი განასახიერებს ლეონ კოვალსკის, საბრძოლო რეპლიკანტს, ხოლო ჯოანა კესიდი – ზორას, მკვლელს.

ედვარდ ჯეიმზ ოლმოსი გეფის როლშია. გადაღებებისთვის მომზადებისას მან თავისი ეთნიკური წარმოშობა და საკუთარი ძალებით ჩატარებული კვლევა გამოიყენა, რათა შეექმნა იდუმალი „ქალაქის სასაუბრო“ ენა, რომელსაც გეფი ფილმში იყენებს.[44] როდესაც იგი დეკარდს ბარში პირველად ხვდება, მიმართავს უნგრულად და ეუბნება „სისულელეა! გამორიცხულია! შენ ხარ სამართებელზე...სამართებელზე მორბენალი.“[44] მ. ემეტ უოლში განასახიერებს კაპიტან ბრაიანტს, სასმელის მოყვარულ ვეტერან პოლიციელს, რომელიც ნუარის ჟანრისთვის ტიპიურია. ჯო ტარკელის პერსონაჟია ელდონ ტაირელი, მაგნატი, რომლის კორპორაცია რეპლიკანტებს აწარმოებს. უილიამ სანდერსონი განასახიერებს ჯ. ფ. სებასტიანს, მშვიდი და მარტოსულ გენიოსს, რომელიც ქმნის ადამიანურობის ამაღელვებელი, მაგრამ ამავე დროს, დამთმობ სახეს. მას მოსწონს რეპლიკანტები, რომლებსაც თვლის მოკავშირეებად[45] და, ამასთან, როგორც რეპლიკანტების შემთხვევაში, მისი სიცოცხლეც შეზღუდულია სწრაფად დაბერების სინდრომის გამო.[46] როლი თავდაპირველად ჯო პანტოლიანოს უნდა შეესრულებინა.[47] ჯეიმზ ჰონგი განასახიერებს ჰანიბალ ჩუს, ასაკოვანი გენეტიკოსს, რომელიც სინთეზირებული თვალების ოსტატია, ხოლო ჰაი პაიკი ბარის მეპატრონე ტეფი ლუისის როლშია. აღსანიშნავია, რომ მან ეს პერსონაჟი ერთი დუბლით განასახიერა, რაც წარმოუდგენელი იყო სკოტისთვის, რომლის სრულყოფისადმი წინსწრაფვას ხოლმე მოჰყვებოდა მრავალი დუბლის გადაღება.[48]

შემუშავება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბრედბერის შენობა ლოს-ანჯელესში, გადაღებების ერთ-ერთი ადგილი.

ფილიპ კ. დიკის რომანის „ოცნებობენ ანდროიდები ელექტრონულ ცხვრებზე?“ ადაპტირების იდეა წარმოიშვა მისი 1968 წელს გამოქვეყნების შემდეგ. პროექტით დაინტერესებული იყო მარტინ სკორსეზე, მაგრამ მასზე მუშაობა არ დაუწყია.[49] 1970-იანების დასაწყისში ინტერესს ეკრანიზაციისადმი გამოხატავდა პროდიუსერი ჰერბ ჯეფიც, მაგრამ სცენარი, რომელიც მისმა შვილმა, რობერტმა დაწერა, დიკს არ მოსწონდა: „ჯეფის სცენარის საშინელი იყო...რობერტი სანტა-ანაში ჩამოვიდა, მასზე სასაუბროდ. პირველივე, რაც ვუთხარი, იყო: „აქვე, აეროპორტში გცემო, თუ ჩემთან ბინაში ავიდეთ?“[50]

ჰემპტონ ფენჩერის სცენარი განიხილებოდა 1977 წელს.[51] პროდიუსერი მაიკლ დილი დაინტერესდა ამ ადრეული ვარიანტით და რიდლი სკოტი დაარწმუნა, რომ მასზე რეჟისორის სახით უნდა ემუშავა. მანამდე სკოტმა პროექტს უარი უკვე თქვა, მაგრამ მას შემდეგ, რაც „დიუნი“ დატოვა, ეძებდა სხვა პროექტს, რათა ძმის დაღუპვის შემდეგ ყურადღება სხვა საკითხებზე გადაეტანა.[52] პროექტს იგი 1980 წლის 21 თებერვალს შეუერთდა და Filmways-ის დაპირებული დაფინანსება 13 მილიონი აშშ დოლარიდან 15 მილიონამდე გაზარდა. ფენჩერის ვერსიაში უფრო მეტად განიხილებოდა გარემოს საკითხები, ვიდრე ადამიანობის და რელიგიის თემები, რომლებიც რომანში წამყვან როლს ასრულებენ. ამიტომ სკოტს სურდა სცენარის შეცვლა. ჰემპტონმა იპოვა უილიამ სიუარდ ბეროუზის მიერ დაწერილი ალან ედვარდ ნაურსის „სამართებელზე მორბენალის“ (ინგლ. The Bladerunner) რეზიუმე, რომელსაც ერქვა „სამართებელზე მორბენალი (ფილმი)“.[nb 1] სკოტს მოეწონა სახელწოდება, ამიტომ დილიმ მოიპოვა მის გამოყენების უფლება. საბოლოოდ დევიდ პიპლზი დაჯდა და შეცვალა სცენარი, ხოლო ფენჩერმა 1980 წლის 21 დეკემბერს პროექტი დატოვა - თუმცა, მოგვიანებით დაბრუნდა, რათა სცენარში დამატებითი ცვლილებები შეეტანა.[53]

წინაწარმოებაში 2.5 მილიონი აშშ დოლარის ინვესტირების შემდეგ[54], უკვე გადაღებების დაწყებისას Filmways-მა პროექტს დაფინანსება შეუწყვიტა. ათი დღის განმავლობაში დილიმ The Ladd Company-სგან (Warner Bros.-ის მეშვეობით), ჰონგ-კონგელი პროდიუსერ შაო იფუსგან და Tandem Productions-ის საჭირო, 21 მილიონიანი ბიუჯეტი მოიპოვა.[55]

დიკი განიცდიდა, რომ ფილმის წარმოების შესახებ მას არავინ შეატყობინა, რის გამოც ჰოლივუდისადმი ნდობა კიდევ უფრო დაკარგა.[56] მას შემდეგ, რაც იგი უკმაყოფილო დარჩა ჰემპტონ ფენჩერის სცენარით და ამის შესახებ ისაუბრა ლოს-ანჯელესურ „Select TV Guide“-თან, სტუდიამ მას დევიდ პიპლზის ვერსია გაუგზავნა.[57] გარდაცვალებამდე იგი სტუდიაში მიიწვიეს და დასრულებული სცენარი და 20 წუთიანი სატესტო ფირი უჩვენეს. მიუხედავად ჰოლივუდისადმი ძირითადი უნდობლობისას, დიკმა სკოტს განუცხადა, რომ ფილმისთვის შექმნილი სამყარო სწორედ ისე გამოიყურებოდა, როგორც მას წარმოედგინა.[41] იგი ამბობდა: „დაგლას ტრემბულის მიერ შექმნილი სპეციალური ეფექტები KNBC-TV-ს ახალ ამბებში ვიხილე და უმალვე მეცნო. ეს ჩემი შიდა სამყარო იყო, რომელიც შესანიშნავად გადმოსცეს.“ მან აგრეთვე მოიწონა სცენარი, განაცხადა რა: „სცენარის კითხვის დასრულების შემდეგ რომანი ამოვიღე და გადავხედე. ორივე ერთმანეთს ავსებს, ასე რომ, ნებისმიერი, ვინც დაიწყებს რომანს, მოიწონებს ფილმს, ან თუ ფილმს დაიწყებს – მოეწონება რომანი.“[58] ფილმი საბოლოოდ დიკს მიეძღვნა.[59] გადაღებები 1981 წლის 9 მარტს დაიწყო და დასრულდა ოთხი თვის შემდეგ.[60]

1992 წელს ფორდი ამბობდა, რომ „სამართებელზე მორბენალი“ მისი საყვარელი ფილმი იყო, რომელმაც რიდლისთან შეკრა.[61] თუმცა, რეჟისორთან მას კონფლიქტი ჰქონდა და აგრეთვე არ მოსწონდა მთხრობელის ხმა. „როდესაც გადაღება დავიწყეთ, გადაწყდა, რომ გამოვიდოდა ფილმი თანმხლები თხრობის გარეშე. კოშმარი იყო. ვფიქრობ, ფილმი თხრობის გარეშეც მშვენიერი იყო...“[39] "I went kicking and screaming to the studio to record it."[62] ეს მონოლოგები დაწერა რონალდ კიბიმ, რომელიც ტიტრებში მითითებული არ ყოფილა.[63]

2006 წელს სკოტს ჰკითხეს, თუ ვისთან გაუჭირდა ყველაზე მეტად მუშაობა და მან ჰარისონი ახსენა. „...მაპატიებს ამას, ვინაიდან ახლა ყველაფერი კარგად გვაქვს. ახლა კარგი გახდა. მაგრამ ბევრი რამ ახსოვს, აი რა არის პრობლემა. როდესაც ვმუშაობთ, ჩემი პირველი ფილმი იყო და მეც ამ საქმეში ახალი ვიყავი. მაგრამ კარგი ფილმი გადავიღეთ.“[64] 2000 წელს ფორდმა სკოტის შესახებ თქვა: „მიყვარს მისი ნამუშევრები. ცუდი მომენტი გვქონდა და ჩემთვის დასრულდა.“[65] 2006 წელს მან განაცხადა: „როდესაც „სამართებელზე მორბენალს“ ვუყურებ, მახსენდება არა 50 დღე, როდესაც წვიმაში ვიღებდით, არამედ თხრობა...მათ წინაშე მოვალეობები მქონდა და უნდა ჩამეწერა რამდენიმე თხრობა.“[66] რიდლი სკოტი „Total Film“-ის 2007 წლის გამოცემაში ადასტურებდა, რომ ფორდმა სპეციალური გამოცემისთვის თხრობა ჩაწერა - „ის სრული დატვირთვით ჩვენთან არის.“[67]

ლოს-ანჯელესში მდებარე ბრედბერის შენობა იყო ფილმის ერთ-ერთი გადასაღები ადგმილმდებარეობა, ხოლო Warner Bros.-ის ტერიტორიაზე მოეწყო ლოს-ანჯელესის ქუჩები. აგრეთვე გამოიყენებოდა ენის-ბრაუნის სახლი და მეორე ქუჩის გვირაბი. სატესტო ჩვენებების შემდეგ გადაწყდა მთხრობელის და ბედნიერი დასასრულის დამატება, ისევე, როგორც ჰოლდენის ჰოსპიტალის სცენის ამოღება. ფილმის გუნდს და ინვესტორებს შორის ურთიერთობა დაძაბული იყო და საბოლოოდ დილიც და სკოტიც პროექტს ჩამოაშორეს, თუმცა ისინი ფილმზე კვლავ მუშაობდნენ.[68] გუნდის წევრებს ეცვათ მაისურები, რომლებითაც დასცინოდნენ სკოტის მიერ აშშ-ში და ბრიტანეთში მუშაობის შეფასებას, სკოტის მაისურზე კი ეწერა „ქსენოფობია ცუდია“.[69][70]

დიზაინი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სტილისტური შთაგონებების მაგალითებად რიდლი სკოტს მოჰყავდა ედვარდ ჰოპერის „Nighthawks“ და ფრანგული სამეცნიერო ფანტასტიკური კომიქსი „მყვირალა მეტალი“, რომლის ავტორია ჟან ჟირო.[71] წყაროებად აგრეთვე გამოიყენებოდა ჰონგ-კონგის გამოსახულება ცუდ ამინდში[72] და ინდუსტრიული ლანდშაფტი ქალაქიდან, რომელშიც სკოტი ინგლისში ცხოვრობდა.[73] ფილმის ვიზუალური სტილი აგრეთვე განაპირობეს ფუტურისტ იტალიელ არქიტექტორ ანტონიო სანტ-ელიას ნამუშევრებმა.[74] კონცეპტუალური მხატვრის სახით ფილმზე მუშაობდა სიდ მიდი, რომელიც, ისევე, როგორც სკოტი, შთაგონებული იყო „მყვირალი მეტალით“. [75] წინაწარმოების პერიოდში მუშაობის საშუალება შესთავაზეს ჟიროსაც, თუმცა იგი ამ დროს რენე ლალუს „დროის მბრძანებლებზე“ მუშაობდა და უარი თქვა, რაზეც მოგვიანებით ინანა.[76] სკოტის და მიდის ჩანახატები ფიზიკურ ფორმებში გადაიტანეს დეკორაციების დიზაინერმა ლოურენს პოლმა და მთავარმა მხატვარმა დევიდ სნაიდერმა. დაგლას ტრამბული და რიჩარდ იურიკიჩი იყვნენ სპეციალური ეფექტების ავტორები.

„სამართებელზე მორბენალს“ აქვს მრავალი მსგავსება ფრიც ლანგის „მეტროპოლისთან“. ასეთები მაღალი შენობები, რომლებშიც მდიდარი ხალხი უფრო კარგად ცხოვრობს, მაგალითად – ტაირელის შენობა. დევიდ დრაიერი, ასევე პასუხისმგებელი სპეციალურ ეფექტებზე, „სამართებელზე მორბენალის“ მინიატურულ შენობებზე მუშაობისას, იყენებდა „მეტროპოლისის“ კადრებს.[77]

ვრცელი ფინალური სცენა ორიგინალურ თეატრალურ ვერსიაში მაყურებელს უჩვენებს რეიჩელს და დეკარდს, რომლებიც დღის შუქზე მოძრაობენ. ეს, ვერტმფრენიდან გადაღებული კადრები სტენლი კუბრიკსს ეკუთვნის - სკოტი მას დაუკავშირდა და სთხოვა უფლება, „ნათების“ კადრები გამოეყენებინა.[78][79][80]

„სამართებელზე მორბენალის“ სამყაროს მფრინავი ავტომობილები ცნობილია, როგორც „სპინერები“. შეიძლება მათი ავტომობილების სავალ ნაწილზეც გამოყენება. ტრანსპორტის ეს საშუალება ჰაერში ვერტიკალურად ადის და მოძრაობს, როგორც ნებისმიერი საფრენი აპარატი. ასეთ ავტომობილებს პატრულირებისთვის იყენებს პოლიცია. აპარატების მართვის ლიცენზიის მოპოვება მდიდარ პიროვნებებსაც შეუძლიათ.[81] ავტომობილი შეიმუშავა სიდ მიდმა, რომელმაც უწოდა „აეროდინ“-ა-ს ტიპის ტრანსპორტი, რომელიც ქვედა ნაწილიდან უშვებს ჰაერის ნაკადს, რათა აფრინდეს, თუმცა ფილმის პრეს-რელიზში მითითებული იყო, რომ მანქანები სამი სხვადასხვა ძრავით მუშაობენ. ესენია „ტრადიციული შიდა წვა, რეაქტიული ძრავა და ანტიგრავიტაცია“.[82] მიდის კონცეპტუალური ნახატები პერსონალიზებული მოდელების შემქმნელ ჯინ უინფილდის მიერ გარდაიქმნა 25 მოქმედ ავტომობილად.[83] ერთ-ერთი სპინერი სიეტლში, ვაშინგტონში, სამეცნიერო ფანტასტიკის მუზეუმსა და დარბაზში მუდმივ ექპოზიციაზე იმყოფება.[84]

ვოიტის-კამპფის მოწყობილობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სიცრუის დეტექტორის მეტად გაუმჯობესებული მოდელი, რომელიც ზომავს თვალის გარსის შეკუმშვას და სხეულიდან გამოშვებულ უხილავ მფრინავ ნაწილაკებს. ამ უკანასკნელს აძლიერებს ზმუილის ეფექტი, რის გამოც მოწყობილობა საშიში მწერის ხმას გამოსცემს. დეტალურად ჩამოყალიბებული კითხვებით და წინადადებებით ემოციური გამოხმაურების საფუძველზე ვკ ძირითადად გამოიყენება სამართებელზე მორბენალების მიერ, იმის დასადგენად, არის თუ არა ეჭვმიტანილი ადამიანი.
— აღწერა ოფიციალური პრეს-რელიზიდან.

ვოიტის-კამპფის მოწყობილობა დაკითხვის გამოგონილი საშუალებაა და აღებულია რომანიდან, რომელშიც მითითებულია როგორც „Voigt-Kampff“. ეს არის პოლიგრაფის მსგავსი მექანიზმი, რომელსაც სამართებელზე მორბენალები იყენებენ იმის დასადგენად, არის თუ არა ეჭვმიტანილი ადამიანი. მოწყობილობა აანალიზებ ადამიანის სხეულის ფუნქციებს, როგორიც არის სუნთქვა, გაწითლება, გულისცემა და თვალის მოძრაობა - რეაქციები კითხვებზე, რომლებიც მიზნად ისახავენ ეჭვმიტანილის მხრიდან თანაგრძნობის გამოხატვის გამოწვევას.[85] ფილმში ასეთ ტესტს გადის ორი რეპლიკანტი, ლეონი და რეიჩელი. დეკარდი ტაირელს ეუბნება, რომ რეპლიკანტის დასადგენად, როგორც წესი, საკმარისია 20-30 კითხვის დასმა; განსხვავებით წიგნისგან, სადაც ნახსენებია „ექვსი ან შვიდი“. ფილმში რეიჩელს დეკარდი უსვამს ასზე მეტ კითხვას.

მუსიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფილმის საუნდტრეკი, შექმნილი ვანგელისის მიერ, არის კლასიკური კომპოზიციების და ფუტურისტული სინთეზატორული ჟღერადობის ბნელი მელოდიური კომბინაცია, რომელიც გადმოსცემს რიდლი სკოტის მიერ წარმოდგენილ ნუარულ რეტრო-მომავალს. ვანგელისმა, რომელმაც მანამდე მიიღო ოსკარი „ცეცხლოვანი ეტლებისთვის“ შექმნილი მუსიკისთვის[86], „სამართებელზე მორბენალის“ თემები სინთეზატორებზე დაწერა.[87] აქა-იქ მან ზარების ხმა და დემის რუსოსის ვოკალიც გამოიყენა.[88] ერთ-ერთი მოსაგონარი ხმა არის ტენორული საქსოფონი „Love Theme“-ში, შესრულებული ბრიტანელი დიკ მორისის მიერ, რომელსაც, თავის მხრივ, ვანგელისის ბევრ ალბომზე უმუშავია. სკოტის ინიციატივით, ფილმში აგრეთვე მოხვდა ვანგელისის ალბომის See You Later კომპოზიცია „Memories of Green“, რომლის ორკესტრული ვერსია მოგვიანებით შევიდა კვლავ რიდლის ფილმში „ვიღაც მითვალთვალებს“.[89]

ვანგელისის კომპოზიციების და ემბიენტური სტრუქტურების გარდა, ფილმში შეტანილია იაპონური ანსამბლ Nipponia-ს კომპოზიცია „Ogi no Mato“, Nonesuch Records-ის მიერ გამოცემული ალბომიდან Traditional Vocal and Instrumental Music, ისევე, როგორც გეილ ლოუტონის ნომერი „Harps of the Ancient Temples“ (ლეიბლი Laurel Records).[90]

მოყვარულებმა მუსიკას დადებითი შეფასება მისცეს და იგი 1983 წელს ნომინირებული იყო ოქროს გლობუსზე (საუკეთესო ორიგინალური საუნდტრეკის კატეგორიაში). ფილმის ტიტრებში მითითებული იყო, რომ საუნდტრეკი Polydor Records-ზე გამოიცემოდა, მაგრამ ოფიციალური ალბომი მხოლოდ ათი წლის შემდეგ გამოვიდა. ალბომი იმ დროისთვის სახით გამოიცა. იმ პერიოდში, როდესაც ოფიციალური დისკი არ არსებობდა, ამერიკის ახალი ორკესტრის მიერ 1982 წელს ჩაიწერა ორკესტრული ადაპტირება, რომელიც ორიგინალურ მუსიკალურ თემებს ნაკლებად ეფუძნებოდა. შემდგომში, რამდენიმე კომპოზიცია გამოვიდა 1989 წლის კომპილაციურ ალბომზე Vangelis: Themes, მაგრამ სრული საუნდტრეკი არ გამოსულა რეჟისორის ვერსიამდე (1992).[88]

ასეთი შეყოვნებების და უხარისხო გამოცემების გამო წლების განმავლობაში ბუტლეგური ვერსიები ვრცელდებოდა. სამეცნიერო ფანტასტიკური კონფერენციების ფარგლებში 1982 წელს ერთ-ერთი ასეთი გამოჩნდა და პოპულარობით სარგებლობდა. 1993 წელს Off World Music, Ltd-ს მიერ შეიქმნა ბუტლეგური CD, რომელიც 1994 წლის გამოცემაზე უფრო სრულყოფილი იყო.[88] კომპლექტი სამი CD-ით, რომელშიც ფილმის სრული ანთოლოგია მოხვდა, 2007 წელს გამოვიდა. ამ ვერსიაში, რომელსაც Blade Runner Trilogy ეწოდება, პირველ დისკზე წარმოდგენილია იგივე კომპოზიციები, რაც 1994 წლის ვერსიაში. მეორე დისკი შეიცავს გამოუცემელ და გამოუყენებელ მუსიკას, ხოლო მესამე მთლიანად ახალი ჩანაწერებია, რომლებიც, ვანგელისის თქმით, ფილმით შთაგონებულია და მის განწყობას შეიცავენ.[91]

სპეციალური ეფექტები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფილმის სპეციალური ეფექტები ითვლება ყველა დროის საუკეთესოთა შორის[92][93][94]. სცენებში სრულად არის გამოყენებული ხელმისაწვდომი არაციფრული, პრაქტიკული ტექნოლოგია. გარდა ნახატი ფონების და მოდელების, ფილმი ეფუძნება მრავალი გზის ექსპოზიციებს. რამდენიმე სცენაში გადასაღები ადგილი გაანათეს, გადაიღეს, გადაახვიეს ფირი და ზევიდან განსხვავებული განათებით გადაიღეს. ამას ხოლმე 16-ჯერ აკეთებდნენ. თავად კამერებს აკონტროლებდნენ კომპიუტერებით.[93] ეფექტების შემთხვევაში აგრეთვე უხმეს ტექნოლოგიებს, რომლებიც სტივენ სპილბერგის „მესამე ხარისხის ახლო კონტაქტების“ წარმოებისას გამოიყენებოდა.[95]

გამოშვება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

„სამართებელზე მორბენალი“ გამოვიდა 1982 წლის 25 ივნისს, 1290 კინოთეატრში. ეს თარიღი აირჩია პროდიუსერმა ალან ლედ უმცროსმა, ვინაიდან იმავე დღეს, 1977 და 1979 წელს, გამოვიდა ფილმები „ვარსკვლავური ომები“ და „უცხო“ და, ვინაიდან ორივე კომერციულად წარმატებული იყო, იგი ამ თარიღს თავის „ბედნიერ დღედ“ თვლიდა.[96] ფილმი გაქირავებაში, იმ დროის პრესის თანახმად, საკმაოდ წარმატებული აღმოჩნდა - გამოსვლიდან პირველ დღეებში აშშ-ის კინოთეატრებში 6.1 მილიონი აშშ დოლარი შეაგროვა.[97] ამავე პერიოდში გამოვიდა სხვა სამეცნიერო ფანტასტიკური ან ფენტეზის ჟანრის ფილმებიც - „ვარსკვლავური გზა II: ხანის რისხვა“, „ბარბაროსი კონანი“ და „უცხოპლანეტელი“.[98]

კრიტიკოსების გამოხმაურება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფილმის შესახებ კრიტიკოსთა თავდაპირველი გამოხმაურებები არაერთგვაროვანი იყო. ზოგიერთი თვლიდა, რომ სცენარი სპეციალურ ეფექტებთან მიმართებაში მეორეხარისხოვანი იყო და სარეკლამო კამპანიის დროს ნამუშევრის სათავგადასავლო/მოქმედებითი ფილმად რეკლამა უადგილო ჩანდა. სხვა კრიტიკოსებმა აღნიშნეს ფილმის დატვირთული ხასიათი და გამოხატეს ვარაუდი, რომ იგი დროს გაუძლებდა.[99] აშშ-ში უარყოფითი შეფასებები ძირითადად ეხებოდა მოვლენების ნელ მიმდინარეობას.[100] შეილა ბენსონი („Los Angeles Times“) მას უწოდებდა „სამართებელზე მცოცავს“, ხოლო „The State“-ის და „Columbia Record“-ის ჟურნალისტი პეტ ბერმანი – „სამეცნიერო ფანტასტიკურ პორნოგრაფიას“.[101] პოლინ კეილი „სამართებელზე მორბენალს“ აღნიშნავდა, როგორც კინოს ისტორიაში გამორჩეული სამეცნიერო ფანტასტიკური ხედვისთვის ადგილის ღირს ნაშრომს, თუმცა კრიტიკულად განიხილავდა ფილმში „ადამიანური საკითხების“ განვითარების ნაკლებობას.[102]

„სამართებელზე მორბენალის“ ანალიზების გამოქვეყნება დაიწყო ფილმის გამოსვლისთანავე[103]. განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა ანტიუტოპიურ ასპექტებს, „ჭეშმარიტი“ ადამიანურობის საკითხებს, ეკოფემინისტურ მხარეს[104] ჟანრის კვლევისას[105] და, უკანასკნელ წლებში, პოპულარულ კულტურას. კინოს მკვლევარებისთვის სკოტის ფილმის ინტერესს ათწლეულების განმავლობაში წარმოადგენს.[106]

დებიუტის შემდეგ ფილმი სამეცნიერო ფანტასტიკის კლასიკად იქცა.[107] როჯერ ებერტი აღნიშნავდა როგორც ორიგინალური, ასევე რეჟისორის ვერსიის ვიზუალურ ეფექტებს და ფილმს მაყურებლებს ამ ფაქტორის გამო ურჩევა. მიუხედავად ამისა, იგი ადამიანურ ფაქტორებთან დაკავშირებული ისტორიის განვითარებას ხედავდა, როგორც კლიშეს და არასრულყოფილს.[40] მოგვიანებით მან თავისი „უდიდესი ფილმების სიაში“ შეიტანა რეჟისორის ვერსია.[108] კრიტიკოსი კრის როდლი და ჯენეტ მესლინი გამოხატავდნენ ვარაუდს, რომ „სამართებელზე მორბენალმა“ თავისი ვიზუალური მხარით შეცვალა კინემატოგრაფიული და კულტურული დისკურსი და იქონია გავლენა შემდგომ ფილმებზეც.[109] 2012 წელს „Time“-ის კრიტიკოსი რიჩარდ კორლისი სამი ათწლეულის მაგალითზე დეტალურად განიხილავდა ფილმის მუდმივობას, კომპლექსურობას, სცენარს, დეკორაციებს და წარმოების დინამიკას.[110] მიმოხილვების აგრეგატორ Rotten Tomatoes-ზე ფილმი 106 მიმოხილვის საფუძველზე ფლობდა დადებითი ხმების 90%-ს, ხოლო საშუალო რეიტინგი არის 8.5/10. კრიტიკული დასკვნა აღნიშნავს: „არასწორად აღქმული თავდაპირველად გამოსვლის შემდეგ, რიდლი სკოტის იდუმალი, ნეო-ნუარული „სამართებელზე მორბენალი“ დროთა განმავლობაში უფრო ღრმა გახდა. ვიზუალურად მნიშვნელოვანი, ტკივილამდე ადამიანური სამეცნიერო ფანტასტიკის შედევრი.“[111] Metacritic-ზე, მიმოხილვების კიდევ ერთ აგრეგატორზე, ფილმს ენიჭება 100-დან 89 ქულა, 11 კრიტიკული მიმოხილვის საფუძველზე, რაც „უნივერსალურ აღიარებას“ ნიშნავს.[112] დენი ვილნევი, გაგრძელების „სამართებელზე მორბენალი 2049“ რეჟისორი, აღნიშნავს, რომ ფილმმა მასზე და სხვებზე დიდი გავლენა მოახდინა.[107]

ჯილდოები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფილმს მიღებული აქვს ნომინაცია ან გამარჯვებულია რამდენიმე შემდეგ დაჯილდოებებზე:[113]

წელი ჯილდო კატეგორია ნომინანტი შედეგი
1982 ბრიტანეთის ოპერატორთა საზოგადოება საუკეთესო ოპერატურა ჯორდან კრონენუეთი ნომინირებული
ლოს-ანჯელესის კინოკრიტიკოსთა ასოციაცია საუკეთესო ოპერატურა მოგებული
1983 ბრიტანული აკადემიის ფილმების დაჯილდოება საუკეთესო ოპერატურა მოგებული
საუკეთესო კოსტიუმების დიზაინი ჩარლზ ნოდი და მაიკლ კაპლანი მოგებული
საუკეთესო მონტაჟი ტერი როულინგზი ნომინირებული
საუკეთესო მუსიკა ვანგელისი ნომინირებული
საუკეთესო გრიმი და ვარცხნილობა მარვინ უესტმორი ნომინირებული
საუკეთესო დიზაინი ლოურენს გ. პოლი მოგებული
საუკეთესო ხმა პიტერ პენელი, ბად ოლპერი, გრემ ვ. ჰარტსტოუნი და ჯერი ჰამფრიზი ნომინირებული
საუკეთესო ვიზუალური ეფექტები დაგლას ტრამბელი, რიჩარდ იურიკიჩი და დევიდ დრაიერი ნომინირებული
ჰიუგოს ჯილდო საუკეთესო დრამატული შესრულება სამართებელზე მორბენალი მოგებული
ლონდონის კინოკრიტიკოსთა წრე სპეციალური მიღწევებისთვის ლოურენს გ. პოლი, დაგლას ტრამბელი და სიდ ჰედი მოგებული
ოქროს გლობუსი საუკეთესო ორიგინალური საუნდტრეკი ვანგელისი ნომინირებული
ოსკარი საუკეთესო მხატვრული გაფორმებისთვის ლოურენს გ. პოლი, დევიდ სნაიდერი და ლინდა დესინა ნომინირებული
საუკეთესო ეფექტები / საუკეთესო ვიზუალური ეფექტები დაგლას ტრამბელი, რიჩარდ იურიკიჩი და დევიდ დრაიერი ნომინირებული
სატურნის ჯილდო საუკეთესო რეჟისორი რიდლი სკოტი ნომინირებული
საუკეთესო სამეცნიერო ფანტასტიკური ფილმი სამართებელზე მორბენალი ნომინირებული
საუკეთესო ვიზუალური ეფექტები დაგლას ტრამბელი და რიჩარდ იურიკიჩი ნომინირებული
საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში რუტგერ ჰაუერი ნომინირებული
Fantasporto ფენტეზის საერთაშორისო კინოჯილდო რიდლი სკოტი ნომინირებული

ვერსიები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დღეისთვის არსებობს ფილმის რამდენიმე ვერსია. პირველი (1982, 113 წთ.) ნაჩვენები იქნა საცდელად, დენვერში და დალასში, 1982 წლის მარტში. მის შესახებ უარყოფითი გამოხმაურებების გამო ფილმში შეიტანეს ცვლილებები, რომლებიც კინოთეატრებისთვის განკუთვნილ ორიგინალურ ვერსიაშია წარმოდგენილი.[114][115] ორიგინალური ვარიანტი სკოტის ნებართვის გარეშე აჩვენეს 1990 წლის მაისში, ლოს-ანჯელესის Fairfax-ში, 1991 წლის აპრილში კინემატოგრაფიული ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის ჩვენებაზე და 1991 წლის სექტემბერში და ოქტომბერში, ლოს-ანჯელესის NuArt-ში და სან-ფრანცისკოს კასტროს თეატრში.[116] დადებითი გამოხმაურებების შემდეგ სტუდიაში რეჟისორის ოფიციალური ვერსიის გამოშვებაზე დაფიქრდნენ.[117]

სან-დიეგოს სატესტო ვერსია მხოლოდ 1982 წლის მაისში აჩვენეს. იგი იყო აშშ-ის კინოთეატრის ვერსიის მსგავსი, მაგრამ დაემატა სამი სცენა, რომელიც არ შესულა სხვა ვერსიებში, ისევე, როგორც 2007 წლის „საბოლოო ვერსიაში“.[118]

1982 წელს კინოთეატრებში გავიდა ორი ვერსია: აშშ-ის ვარიანტი (117 წთ.)[119], იგივე „ადგილობრივი ვერსია“ (გამოცემული Betamax-ის, CED Videodisc-ის, და VHS-ის ფორმატებში 1983 წელს და LaserDisc ფორმატში 1987 წელს) და „საერთაშორისო ვერსია“ (117 წთ.), იგივე „კრიტერიუმის გამოცემა“ ან „სრული ვერსია“, რომელშიც აშშ-ის ვერსიასთან შედარებით უფრო მეტი ძალადობის ამსახველი სცენები მოხვდა. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად აშშ-ში არ ვრცელდებოდა და ევროპასა და აზიაში კინოთეატრებში იყო ნაჩვენები და გამოვიდა Warner Home Video-ს Laserdisc-ების სახით, „საერთაშორისო ვერსია“ ჩრდილოეთ ამერიკაში მოგვიანებით გამოიცა VHS-ზე, Criterion Collection-ის მიერ და 1992 წელს – როგორც „მეათე საიუბილეო გამოცემა“.[120]

რიდლი სკოტის „რეჟისორის ვერსია“ (1991, 116 წთ.)[121] გამოვიდა VHS და Laserdisc ფორმატებში 1993 წელს, ხოლო DVD-ზე – 1997 წელს. თეატრალური ვერსიისგან განსხვავებით, მას არ ახლდა დეკარდის ხმა კადრს მიღმა; დაბრუნდა ცხენის სცენა და ბედნიერი დასასრული. ამას დაერთო სკოტის შენიშვნები და Warner Bros.-თან კონსულტაცია, რაც განხორციელდა მაიკლ არიკის, „რეჟისორის ვერსიაზე“ პასუხისმგებლის მეშვეობით.[15] „საბოლოო ვერსია“ (2007, 117 წთ.)[122] კინოთეატრებში Warner Bros.-ის დისტრიბუციით 2007 წლის 5 ოქტომბერს გამოვიდა, მოგვიანებით კი, იმავე წლის დეკემბერში – DVD, HD DVD და Blu-ray ფორმატებში.[16] ეს არის ერთადერთი ვერსია, რომელზეც სკოტს ჰქონდა სრული შემოქმედებითი მართვის და მონტაჟის საშუალება.[15]

წელი ჯილდო კატეგორია ნომინანტი შედეგი
1993 Fantasporto ფენტეზის საერთაშორისო კინოჯილდო საუკეთესო ფილმი – რიდლი სკოტი (რეჟისორის ვერსია) ნომინირებული
1994 სატურნის ჯილდო საუკეთესო ჟანრული ვიდეო-გამოშვება სამართებელზე მორბენალი (რეჟისორის ვერსია) ნომინირებული
2008 სატურნის ჯილდო საუკეთესო სპეციალური DVD გამოცემა სამართებელზე მორბენალი (ხუთდისკიანი საბოლოო საკოლექციო გამოცემა) მოგებული

მემკვიდრეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სპინერი (პოლიციის ვარიანტი), გამოფენილი Disney-MGM Studios-ში, 2006.

გავლენა კულტურაზე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

შენიშვნები
  1. ნაურსის რომანის სხვადასხვა გამოცემას აგრეთვე ეწოდება „Blade Runner“, ისევე, როგორც ბეროუზის წიგნს.
წყაროები
  1. Blade Runner. American Film Institute. წაკითხვის თარიღი: December 3, 2015.
  2. Blade Runner. British Film Institute. წაკითხვის თარიღი: December 3, 2015.
  3. Blade Runner (1982). British Film Institute. წაკითხვის თარიღი: February 14, 2017.
  4. Blade Runner – Box Office Data, DVD and Blu-ray Sales, Movie News, Cast and Crew Information, The Numbers, http://www.the-numbers.com/movie/Blade-Runner#tab=summary, წაკითხვის თარიღი: December 11, 2014
  5. Blade Runner: The Final Cut (2007), Box Office Mojo, http://boxofficemojo.com/movies/?id=bladerunner07.htm, წაკითხვის თარიღი: April 12, 2014
  6. ჯონსონი, დევიდ (2005). "Chapter 3". The Popular & the Canonical: Debating Twentieth-century Literature. Psychology Press. გვ. 142.
  7. კოლდუელი, თომას (2011). "Intertextuality". Film Analysis Handbook: Essential Guide to Understanding, Analysing and Writing on Film. Insight Publications. გვ. 152.
  8. სემონი, გვ. xvi–xviii
  9. ბუკატმენი, გვ. 21; სემონი, გვ. 79
  10. Conard, Mark T. (2006), The Philosophy of Neo-Noir, University Press of Kentucky, ISBN 978-0-8131-2422-3, Archived from the original on April 7, 2014, https://web.archive.org/web/20140407034434/http://www.kentuckypress.com/live/title_detail.php?titleid=1113, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  11. ბუკატმენი, გვ. 41
  12. Greenwald, Ted (September 26, 2007), "Read the Full Transcript of Wired's Interview with Ridley Scott", Wired Issue 15.10, Archived from the original on June 18, 2013, https://web.archive.org/web/20130618103853/http://www.wired.com/entertainment/hollywood/magazine/15-10/ff_bladerunner_full?currentPage=all, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  13. 13.0 13.1 Barber, Lynn (January 6, 2002), "Scott's Corner", The Observer (London: Guardian News and Media), Archived from the original on July 20, 2008, https://web.archive.org/web/20080720054223/http://film.guardian.co.uk/interview/interviewpages/0%2C%2C628186%2C00.html, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  14. Hunt, Bill (December 12, 2007), Blade Runner: The Final Cut – All Versions, The Digital Bits, Inc., Archived from the original on February 22, 2014, https://web.archive.org/web/20140222044932/http://www.thedigitalbits.com/site_archive/reviewshd/bladerunnerfinalallver01.html, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  15. 15.0 15.1 15.2 Sammon, pp. 353, 365
  16. 16.0 16.1 Blade Runner: The Final Cut, The Digital Bits, Inc., July 26, 2007, Archived from the original on February 22, 2014, https://web.archive.org/web/20140222043104/http://www.thedigitalbits.com/site_archive/articles/br2007/announce.html, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  17. Egner, Jeremy. “‘Blade Runner 2049’: Harrison Ford, Ryan Gosling and the Creators Discuss the Sci-Fi Sequel and Rehash Old Arguments“, The New York Times, September 8, 2017. წაკითხვის თარიღი: September 9, 2017. 
  18. Barlow, Aaron "Reel Toads and Imaginary Cities: Philip K. Dick, Blade Runner and the Contemporary Science Fiction Movie" in Brooker, pp. 43–58
  19. Jermyn, Deborah "The Rachael Papers: In Search of Blade Runners Femme Fatale" in Brooker, pp. 159–172
  20. Jenkins, Mary (1997), "The Dystopian World of Blade Runner: An Ecofeminist Perspective", Trumpeter 14 (4), http://trumpeter.athabascau.ca/index.php/trumpet/article/view/172/210, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  21. Kerman, Judith B. "Post-Millennium Blade Runner" in Brooker, pp. 31–39
  22. 22.0 22.1 Alessio, Dominic "Redemption, 'Race', Religion, Reality and the Far-Right: Science Fiction Film Adaptations of Philip K. Dick" in Brooker, pp. 59–76
  23. Chapman, Murray (1992–1995), Blade Runner: Frequently Asked Questions (FAQ), Murray Chapman, University of Queensland, Archived from the original on April 4, 2014, https://web.archive.org/web/20140404130916/http://www.faqs.org/faqs/movies/bladerunner-faq/, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  24. Sammon, p. 384
  25. Leaver, Tama (1997), Post-Humanism and Ecocide in William Gibson's Neuromancer and Ridley Scott's Blade Runner, Tama Leaver, University of Western Australia, Archived from the original on July 3, 2013, https://web.archive.org/web/20130703104841/http://project.cyberpunk.ru/idb/post-humanism_and_ecocide.html, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  26. Saini, Tinku (1996), Eye disbelieve, ტინკუ საინი, University of Washington, Archived from the original on September 15, 2006, http://wolftrappe.blogspot.com/2006/09/eye-disbelieve-by-tinku-saini.html, წაკითხვის თარიღი: January 31, 2008
  27. McCoy, John (1995), The Eyes Tell All, University of Texas at Austin, Archived from the original on September 16, 2013, https://web.archive.org/web/20130916221220/http://www.cwrl.utexas.edu/~syverson/309-fall95/classpage/bladerunner/mccoy/, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  28. Bukatman, pp. 9–11
  29. Kerman, Judith (1991), Retrofitting Blade Runner: Issues in Ridley Scott's Blade Runner and Philip K. Dick's Do Android's Dream of Electric Sheep?, Bowling Green University Popular Press, ISBN 978-0-87972-510-5
  30. Bukatman, pp. 80–83
  31. Sammon, p. 362
  32. Peary, Danny (1984), „Directing Alien and Blade Runner: An Interview with Ridley Scott“, Omni's Screen Flights/Screen Fantasies: The Future According to Science Fiction, Garden City: Dolphin, pp. 293–302, ISBN 978-0-385-19202-6
  33. Kaplan, Fred (September 30, 2007), A Cult Classic Restored, Again, Archived from the original on December 4, 2013, https://web.archive.org/web/20131204084820/http://www.nytimes.com/2007/09/30/movies/30kapl.html?_r=1&pagewanted=print&oref=slogin, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011, "ფილმში წამოჭრილი ადამიანური სახის დაკარგვის თემაც გამოკვეთილია. ის, რაც ადრე საკამათო იყო, უკვე ჭეშმარიტებაა: დეკარდი, რეპლიკანტებზე მონადირე პოლიციელი, თავად არის რეპლიკანტი. მისტერ სკოტმა ეს დაადასტურა: „დიახ, რეპლიკანტია. ყოველთვის რეპლიკანტი იყო.“"
  34. Blade Runner riddle solved, BBC, July 9, 2000, Archived from the original on April 6, 2014, https://web.archive.org/web/20140406230204/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/825641.stm, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  35. Brooker, Peter "Imagining the Real: Blade Runner and Discourses on the Postmetropolis" in Brooker, pp. 9, 222
  36. Bukatman, p. 83
  37. Hills, Matt "Academic Textual Poachers: Blade Runner as Cult Canonical Film" in Brooker, pp. 124–141
  38. 38.0 38.1 38.2 38.3 38.4 38.5 38.6 38.7 Dangerous Days: Making Blade Runner, Warner Bros., 2007
  39. 39.0 39.1 Ford: "'Blade Runner' Was a Nightmare", Moono.com, July 5, 2007, Archived from the original on February 24, 2012, https://web.archive.org/web/20120224041915/http://www.moono.com/news/news05091.html, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  40. 40.0 40.1 Ebert, Roger (September 11, 1992), Blade Runner: Director's Cut, rogerebert.com, Archived from the original on March 4, 2013, https://web.archive.org/web/20130304150411/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19920911%2FREVIEWS%2F209110301%2F1023, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  41. 41.0 41.1 Sammon, p. 284
  42. Hauer, Rutger, Live Chat – February 7, 2001, Rutger Hauer, Archived from the original on January 24, 2012, https://www.webcitation.org/64vvDgTrd?url=http://www.rutgerhauer.org/chatroom/transcript05.php, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  43. Sammon, pp. 92–93
  44. 44.0 44.1 Sammon, pp. 115–116
  45. Bukatman, p. 72
  46. Sammon, p. 170
  47. Brinkley, Aaron (October 5, 2000), A Chat with William Sanderson, Archived from the original on April 28, 2014, https://web.archive.org/web/20140428173457/http://media.bladezone.com/contents/film/interviews/bill-sanderson/, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  48. Sammon, p. 150
  49. Bukatman, p. 13; Sammon, p. 23
  50. სემონი, გვ. 23
  51. Sammon, pp. 23–30
  52. Sammon, pp. 43–49
  53. Sammon, pp. 49–63
  54. Sammon, p. 49
  55. Bukatman, pp. 18–19; Sammon, pp. 64–67
  56. Sammon, pp. 63–64
  57. Sammon, pp. 67–69
  58. Boonstra, John (June 1982), "A final interview with science fiction's boldest visionary, who talks candidly about Blade Runner, inner voices and the temptations of Hollywood", Rod Serling's the Twilight Zone Magazine 2 (3): 47–52, Archived from the original on May 28, 2013, https://web.archive.org/web/20130528112644/http://www.philipkdick.com/media_twilightzone.html, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  59. Blade Runner film, dedication after credits, 1:51:30
  60. Sammon, p. 98
  61. Sammon, p. 211
  62. Sammon, p. 296
  63. Pahle, Rebecca (August 28, 2015), 10 Fascinating Facts About 'Blade Runner', Mental Floss, Archived from the original on August 29, 2015, https://web.archive.org/web/20150829215058/http://mentalfloss.com/article/67956/10-fascinating-facts-about-blade-runner, წაკითხვის თარიღი: March 24, 2015
  64. Carnevale, Rob (September 2006), Getting Direct With Directors ... Ridley Scott, BBC, Archived from the original on April 13, 2014, https://web.archive.org/web/20140413025033/http://www.bbc.co.uk/films/callingtheshots/ridley_scott.shtml, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  65. Kennedy, Colin (November 2000), "And beneath lies, the truth", Empire (137): 76
  66. "In Conversation with Harrison Ford", Empire (202): 140, April 2006
  67. Smith, Neil (Summer 2007), "The Total Film Interview", Total Film (130)
  68. შეცდომა ციტირებაში არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის edge-doc-review არ არის მითითებული ტექსტი; $2
  69. Sammon, p. 218
  70. Davis, Cindy (November 8, 2011), Mindhole Blowers: 20 facts about Blade Runner that might leave you questioning Ridley Scotts humanity, pajiba.com, Archived from the original on August 2, 2014, https://web.archive.org/web/20140802114242/http://www.pajiba.com/seriously_random_lists/mindhole-blowers-20-facts-about-blade-runner-that-might-leave-you-questioning-ridley-scotts-humanity.php, წაკითხვის თარიღი: September 21, 2014
  71. Sammon, p. 74
  72. Wheale, Nigel (1995), The Postmodern Arts: An Introductory Reader, Routledge, p. 107, ISBN 978-0-415-07776-7, https://books.google.com/?id=8dGfKmubQIgC&pg=PA107, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  73. Monahan, Mark (September 20, 2003), Director Maximus, London, Archived from the original on June 21, 2008, https://web.archive.org/web/20080621145411/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2003%2F09%2F20%2Fbfscott20.xml&sSheet=%2Farts%2F2003%2F09%2F20%2Fixartright.html, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  74. Irish Arts Review, www.irishartsreview.com, http://www.irishartsreview.com/green-energy/?showall=1, წაკითხვის თარიღი: September 27, 2014
  75. Sammon, p. 53
  76. Giraud, Jean (1988), The Long Tomorrow & Other SF Stories, Marvel, ISBN 978-0-87135-281-1
  77. Bukatman, pp. 61–63; Sammon, p. 111
  78. THR's Full, Uncensored Director Roundtable with Quentin Tarantino, Ridley Scott and More. დაარქივებულია ორიგინალიდან - January 6, 2016.
  79. Eggersten, Chris. HITFIX.
  80. Howard, Annie. Ridley Scott Reveals Stanley Kubrick Gave Him Footage from 'The Shining' for 'Blade Runner' Ending. The Hollywood Reporter. დაარქივებულია ორიგინალიდან - January 14, 2016.
  81. Sammon, pp. 79–80
  82. The top 40 cars from feature films: 30. POLICE SPINNER, ScreenJunkies.com, March 30, 2010, Archived from the original on April 4, 2014, https://web.archive.org/web/20140404023133/http://www.screenjunkies.com/movies/movie-news/the-top-40-cars-from-feature-films-30-26/, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  83. Willoughby, Gary, BladeZone's Gary Willoughby has a One on One chat with Gene Winfield, the builder of the full size cars and spinners from the classic film Blade Runner., Bladezone, Archived from the original on September 27, 2013, https://web.archive.org/web/20130927020356/http://media.bladezone.com/contents/film/interviews/gene-winfield/, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  84. EMPSFM Brochure, Science Fiction Museum and Hall of Fame, Archived from the original on January 24, 2011, https://web.archive.org/web/20110124232804/http://www.empsfm.org/documents/press/EMPSFMBrochure.pdf
  85. Sammon, pp. 106–107
  86. Blade Runner – Scoring the music, Nemo Studios, Archived from the original on October 19, 2013, https://web.archive.org/web/20131019015508/http://www.nemostudios.co.uk/bladerunner/index.htm, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  87. Sammon, pp. 271–274
  88. 88.0 88.1 88.2 Sammon, pp. 419–423
  89. Larsen, Peter (2007), Film music, London: Reaktion Books, p. 179, ISBN 978-1-86189-341-3
  90. Sammon, p. 424
  91. Orme, Mike (February 7, 2008), Album Review: Vangelis: Blade Runner Trilogy: 25th Anniversary, Pitchfork, Archived from the original on October 29, 2013, https://web.archive.org/web/20131029200702/http://pitchfork.com/reviews/albums/11110-blade-runner-trilogy-25th-anniversary/, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  92. 10 Pre-2000 Movies with Special Effects That Still Hold Up Today, Archived from the original on May 18, 2015, https://web.archive.org/web/20150518102231/http://whatculture.com/film/10-pre-2000-movies-special-effects-still-hold-today.php/11
  93. 93.0 93.1 Adam Savage, Blade Runner at 25: Why the Sci-Fi F/X Are Still Unsurpassed, Archived from the original on April 2, 2015, https://web.archive.org/web/20150402130018/http://www.popularmechanics.com/science/a1775/4218376/
  94. Los Angeles 2019 (Blade Runner) – Cinema's Greatest Effects Shots Picked by Hollywood's Top VFX Specialists – Features – Empire, Archived from the original on May 18, 2015, https://web.archive.org/web/20150518075420/http://www.empireonline.com/features/cinemas-greatest-vfx-shots/p6
  95. Blade Runner: Spinner Vehicles, Trumbull Ventures, 2010, Archived from the original on July 4, 2015, https://web.archive.org/web/20150704062943/http://douglastrumbull.com/key-fx-sequences-blade-runner-spinner-vehicles, წაკითხვის თარიღი: September 21, 2015
  96. Sammon, p. 309
  97. Harmetz, Aljean (June 29, 1982), 'E.T.' May Set Sales Record, The New York Times, Section C, Cultural Desk, page 9
  98. Sammon, p. 316
  99. Sammon, pp. 313–315
  100. Hicks, Chris (September 11, 1992), Movie review: Blade Runner, Deseret News Publishing Company, Archived from the original on April 7, 2014, https://web.archive.org/web/20140407001657/http://www.deseretnews.com/article/700000200/Blade-Runner.html, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  101. სემონი, გვ. 313 და გვ. 314
  102. Kael, Pauline (1984), Taking It All In, Holt, Rinehart and Winston, pp. 360–365, ISBN 978-0-03-069361-8
  103. Williams, Douglas E. (October 1988), "Ideology as Dystopia: An Interpretation of "Blade Runner"", International Political Science Review 9 (4): 381–394, Archived from the original on July 8, 2016, https://web.archive.org/web/20160708052749/https://philosophy.as.uky.edu/sites/default/files/Ideology%20as%20Dystopia%20-%20An%20Interpretation%20of%20Blade%20Runner%20-%20Douglas%20E.%20Williams.pdf, წაკითხვის თარიღი: October 13, 2015
  104. Jenkins, Mary (1997), "The Dystopian World of Blade Runner: An Ecofeminist Perspective", Trumpeter 14 (4), http://trumpeter.athabascau.ca/index.php/trumpet/article/view/172/210, წაკითხვის თარიღი: October 13, 2015
  105. Doll, Susan; Faller, Greg (1986), "Blade Runner and Genre: Film Noir and Science Fiction", Literature Film Quarterly 14 (2), Archived from the original on October 13, 2015, https://web.archive.org/web/20151013050150/https://www.questia.com/library/journal/1P3-1314619891/blade-runner-and-genre-film-noir-and-science-fiction, წაკითხვის თარიღი: October 13, 2015
  106. Shone, Tom (June 6, 2012), Woman: The Other Alien in Alien, Archived from the original on April 24, 2016, http://webarchive.loc.gov/all/20160424231545/http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2012/06/prometheus_why_are_academics_so_obsessed_with_ridley_scott_s_alien_and_its_sequels_.html
  107. 107.0 107.1 Jagernauth, Kevin (April 28, 2015), 'Blade Runner' Is almost a Religion for me: Denis Villeneuve talks directing the sci-fi sequel, indieWIRE, Archived from the original on October 1, 2015, https://web.archive.org/web/20151001045525/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/blade-runner-is-almost-a-religion-for-me-denis-villeneuve-talks-directing-the-sci-fi-sequel-20150428, წაკითხვის თარიღი: October 12, 2015
  108. Ebert, Roger. Blade Runner: The Final Cut Movie Review (1982) | Roger Ebert. დაარქივებულია ორიგინალიდან - June 27, 2016.
  109. Rodley, Chris (1993), Blade Runner: the director's cut, Frieze, Archived from the original on September 5, 2008, https://web.archive.org/web/20080905211517/http://www.frieze.com/issue/article/blade_runner_the_directors_cut/, წაკითხვის თარიღი: October 14, 2015
  110. Blade Runner at 30: Celebrating Ridley Scott's Dystopian Vision Archived December 19, 2016, at the Wayback Machine., Time, Richard Corliss, Jun 25, 2012. Retrieved 11 April 2017.
  111. Blade Runner (1982), http://www.rottentomatoes.com/m/blade_runner/, წაკითხვის თარიღი: September 28, 2017
  112. Blade Runner. Metacritic. წაკითხვის თარიღი: September 10, 2017.
  113. NY Times: Blade Runner, Archived from the original on May 17, 2013, https://web.archive.org/web/20130517200337/http://movies.nytimes.com/movie/5994/Blade-Runner/awards, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  114. Kaplan, Fred (September 30, 2007), "A Cult Classic Restored, Again", New York Times, Archived from the original on December 20, 2013, https://web.archive.org/web/20131220052847/http://www.nytimes.com/2007/09/30/movies/30kapl.html, წაკითხვის თარიღი: July 27, 2011
  115. Sammon, p. 289
  116. Bukatman, pp. 36–37; Sammon, pp. 334–340
  117. Bukatman, p. 37
  118. Sammon, pp. 306 and 309–311
  119. BLADE RUNNER. British Board of Film Classification (May 27, 1982). დაარქივებულია ორიგინალიდან - March 22, 2016.
  120. Sammon, pp. 326–329
  121. BLADE RUNNER [DIRECTOR'S CUT]. British Board of Film Classification (September 29, 1992). დაარქივებულია ორიგინალიდან - April 6, 2016.
  122. BLADE RUNNER [The Final Cut]. British Board of Film Classification (October 12, 2007). დაარქივებულია ორიგინალიდან - March 5, 2016.
ბიბლიოგრაფია