საბჭოთა კავშირის შენარჩუნების რეფერენდუმი (აფხაზეთი)

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search

საბჭოთა კავშირის შენარჩუნების რეფერენდუმი აფხაზეთში (რუს. „Всесоюзный референдум о сохранении СССР“ в Абхазии) — საკავშირო რეფერენდუმი, რომელიც ჩატარდა 1991 წლის 17 მარტს საბჭოთა კავშირის რიგ ქვეყნებში. აღნიშნული რეფერენდუმის მიზანი იყო, გაერკვია მოკავშირე რესპუბლიკებში ახალი საკავშირო ხელშეკრულების, კერძოდ — სუვერენულ სახელმწიფოთა კავშირის (სსკ) შექმნის მიმართ დამოკიდებულება. რეფერენდუმს ზოგმა საბჭოთა რესპუბლიკამ, მათ შორის საქართველოს სსრ-მაც ბოიკოტი გამოუცხადა, თუმცა აფხაზეთის ასსრ-ისა და გაუქმებული სამხრეთ ოსეთის აო-ის ტერიტორიაზე საარჩევნო უბნები მაინც გაიხსნა. რეფერენდუმზე ამომრჩეველთა აქტივობამ 52.32% შეადგინა, რომლიდანაც დადებითად ხმა ელექტორატის 98.6 %-მა მისცა.

რეფერენდუმის საკითხი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აღნიშნულ საკავშირო რეფერენდუმზე ელექტორატს ევალებოდა გაეცა პასუხი შემდეგ შეკითხვაზე — „თვლით თუ არა აუცილებლობად, რომ შენარჩუნდეს საბჭოთა სოციალიტური რესპუბლიკების კავშირი, როგორც განახლებული თანასწორუფლებიანი სუვერენული რესპუბლიკების ფედერაცია, რომელშიც სრულად იქნება დაცული ნებისმიერი ნაციონალობის ადამიანის უფლებები?“ (რუს. «Считаете ли Вы необходимым сохранение Союза Советских Социалистических Республик как обновлённой федерации равноправных суверенных республик, в которой будут в полной мере гарантироваться права и свободы человека любой национальности?»).

ფონი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სსკ-ს შექმნა ითვალისწინებდა საბჭოთა კავშირის ნაკლებად ცენტრალიზებული მოდელის შექმნას. თუმცაღა რეფერენდუმს ბოიკოტი გამოუცხადა აფხაზეთის ქართული მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა. ამავროულად მთლიანად საქართველოს სსრ-ში მსგავსი რეფერენდუმი არც კი ჩატარებულა.

შედეგი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გადაწყვეტილება ხმების რაოდენობა %
მომხრე 164,231 99.06
წინააღმდეგი 1,566 0.94
დაზიანებული/ცარიელი ბიულეტენები 747
ჯამში 166,544 100
რეგისტრირებული ამომრჩევლები/აქტივობა 318,317 52.32
წყარო: RRC

შემდგომი განვითარება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვლადისლავ არძინბა თავის წიგნში „Моя жизнь“, გვერდს არ უვლის აღნიშნულ მოვლენებს და წერს რომ იქედან გამომდინარე რომ საქართველოს მაშინდელი მთავრობიდან არსებობდა საშიშროება ხელში ჩაეგდოთ რეფერენდუმის მასალები, წინასწარ თადარიგის დაჭერით მასალები ადრევე გადაიგზავნა სსრკ ცსკ-შიო.

1991 წლის 12 სექტემბერს გაზეთ „Свободная Грузия“-ში, გამოქვეყნდა საქართელოს პროკურორის წერილი სსრკ ცსკ-ს თავჯდომარის ვ. ორლოვის მიმართ, რომელშიც იგი თხოვდა გაუქმებულიყო რეფერენდუმის შედეგები.

1991 წლის ბოლოს, როდესაც საბჭოთა კავშირის დაშლა გარდაუვალი იყო, სსრკ სახალხო დეპუტატთა ბოლო კრებაზე ორლოვმა საქმის კურსში ჩააყენა არძინბა, რომ აპირებდა რეფერენდუმის შედეგების გადაცემას თბილისისთვის. აღნიშნულის უფლება არძინბამ არ მისცა და მისი დამხმარის ხელით გამოითხოვა ცსკ-დან რეფერენდუმის მასალები და გაანადგურა[1].

რესპუბლიკებში რომელშიც ჩატარდა რეფერენდუმი, ამომრჩეველთა უმრავლესობის სურვილით დადგინდა სსკ-ს შექმნა, თუმცა მის შესრულებას ხელი შეუშალა ჯერ 1991 წლის აგვისტოში განვითარებულმა მოსკოვის პუტჩმა, ხოლო შემდგომ უკვე საბჭოთა კავშირის დაშლამ 26 დეკემბერს.

საბჭოთა კავშირის 1990 წლის 3 აპრილის კანონის საფუძველზე, კავშირის დატოვების უფლება ჰქონდათ, როგორც მეკავშირე ქვეყნებს, ისე მათში არსებულ ავტონომიურ წარმონაქმნებს ეძლეოდათ უფლება გამოსულიყვნენ როგორც მეკავშირე ქვეყნიდან ისე თავად კავშირიდან დამოუკიდებლად. მას შემდეგ რაც 1990 წლის ბოლოს საქართველოს სსრ-მ აღნიშნული შესაძლებლობა გამოიყენა და გამოაცხადა სურვილი კავშირიდან გამოსვლისა, აფხაზეთის ასსრ-მ 1991 წლის 17 მარტს მიიღო მონაწილეობა საბჭოთა კავშირის შენარჩუნების რეფერენდუმში. თავის მხრივ საქართველოს რესპუბლიკამ, რომელმაც განაცხადა შეექმნა დამოუკიდებელი ქვეყანა, მანაც თავის მხრივ 31 მარტს ჩაატარა დამოუკიდებლობის რეფერენდუმი, რის საფუძველზე 9 აპრილს დატოვა საბჭოთა კავშირი.

ის, რომ აფხაზეთის ასსრ-მ 17 მარტს რეფერენდუმზე დააფიქსირა თავისი პოზიცია, სანამ საქართველო 31 მარტს ჩაატარებდა რეფერენდუმს და 9 აპრილს გამოაცხადებდა დამოუკიდებლობას, შემდგომ გამოყენებულ იქნა აფხაზი სეპარატისტების მიერ როგორც არგუმენტი იმისა, რომ საქართველო იმ დროისთვის ოფიციალურად ჯერ არ იყო დამოუკიდებელი იყო საბჭოთა კავშირისაგან, და შესაბამისად აფხაზეთსაც უკვე ჰქონდა უფლება დამოუკიდებლად და სურვილისამებრ გადაეწყვიტა თავისი მომავალი[2]. სეპარატისტების აღნიშნული ჰიპოთეზა ეყრდნობა რამდენიმე მცდარ შეხედულებას, კერძოდ:

  • 17 მარტის რეფერენდუმი, იყო არა ახალი საკავშირო ხელშეკრულების სსკ-ის შექმნის (თუმცა უშედეგო) მცდელობა, არამედ არსებულ სსრ კავშირში ყოფნის სურვილი.
  • აფხაზეთში არ ჩატარებულა საქართველოს დამოუკიდებლობის 31 მარტის რეფერენდუმი;

მხედველობაში არაა მიღებული:

  • ის საკონსტიტუციო ცვლილებები, რომლებიც სუვერენიტეტის დაცვის მიზნით განახორციელა იმდროინდელმა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესმა საბჭომ.
  • ასევე, რომ საბჭოთა კავშირი მის დაშლამდე იურიდიულ არცერთ დოკუმენტში არ იხსენიებს აფხაზეთის ასსრ-ს მოკავშირე რესპუბლიკების გვერდით.
  • ხოლო, 1991 წლის 29 ოქტომბერს ჩატარებული აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები მოიაზრებოდა არა როგორც დამოუკიდებელი სუბიექტის, არამედ როგორც საქართველოს რესპუბლიკის ავტონომიურ ერთეულში ჩატარებულის.
  • ზემოდხსენებული პუნქტების არარსებობის შემთხვევაშიც, იურიდიულად აფხაზეთის ასსრ-ს შეეძლო რეფერენდუმის შედეგებზე დაყრდნობით შეექმნა დამოუკიდებელი სახელმწიფო არაუგვიანეს 1991 წლის 9 აპრილისა როცა საქართველოს რესპუბლიკამ დატოვა საბჭოთა კავშირი, მით უფრო აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლეს საბჭოს არ ჰქონდა არანაირი უფლებამოსილება ესარგებლა 1990 წლის 3 აპრილის უფლებებით საბჭოთა კავშირის დაშლის (1991 წლის 26 დეკემბერი) შემდეგ.

ამგვარად, აფხაზეთის ასსრ მიუხედავად 17 მარტის რეფერენდუმისა კვლავ წარმოადგენდა საქართველოს რესპუბლიკის ავტონომიურ ერთეულს, ზუსტად ისევე, როგორც საქართველოს რესპუბლიკა იყო მეკავშირე ქვეყანა 31 მარტის რეფერენდუმსა და 9 აპრილის კავშირიდან ოფიციალურად გამოსვლას შორის.

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Ардзинба В. «Моя жизнь» - Воспоминания, Сух., 2018. ст., 162-163
  2. State-Legal Relations Between Abkhazia and Georgia. UNPO. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-12-06. ციტირების თარიღი: 2008-11-20.