რუსული დამწერლობა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
რუსული დამწერლობა
ტიპი: ანბანი
ენები: რუსული
დროის პერიოდი:
წინამორბედი დამწერლობები: ეგვიპტური იეროგლიფები
 პროტო-სემიტური დამწერლობა
  ფინიკიური დამწერლობა
   ბერძნული დამწერლობა

გლაგოლიცა კირილიცა
    რუსული დამწერლობა

რუსული ანბანი
მუსიკალური ნაწყვეტები:

Russian alphabet.

(Listen to the Russian alphabet)
ვერ ხსნით ფაილს? იხ. მედია მაშველი.

რუსული დამწერლობა (რუს. русское письменность) — კირილური დამწერლობის (კირილიცას) ერთ-ერთი ვარიანტი, რომელიც უფიციალური ანბანია რუსეთის ფედერაციაში. ის შედგება 33 ასოსგან, რომელთაგან: 20 თანხმოვანია; 10 ხმოვანი; й, რომელსაც მოკლე и-ს უწოდებენ, წარმოადგენს ნახევრადხომოვანს; ხოლო 2 ასო (ъ, ь) ბგერებს არ აღნიშნავს. 10 ხმოვნიდან а, о, и, э, у, ы გამოსცემენ ხმოვნებს, ხოლო е, ё, я, ю გადმოსცემენ არა მარტო ხმოვნებს, არამედ ბგერა j-ს (მისი რუსული შესატყვისი - й) და ხმოვანს ერთად. შესაბამისად მათი წარმოდგენა შეიძლება ასე:

  • е=йэ
  • ё=йо
  • я=йа
  • ю=йу[1]

რუსული ანბანი შედგენილობითა და მოხაზულობით მომდინარეობს სლავური კირილიციდან. მისი ხმარება დაიწყო პეტრე პირველის რეფორმის შედეგად, შეიცვალა ასოთა მოხაზულობა (დაუახლოვდა ლათინურბეჭდურ ასოებს), ამოვარდა ხმარებიდან მოძველებული ასოები, მახვილის ფშვინიერების, შემოკლების ნიშნები და სხვა.[1]

XVIII საუკუნის II ნახევარში რუსულ ანბანს დაემატა ასო э, მოგვიანებით - ё. განსახკომის 1917 წლის 23 დეკემბრის დეკრეტით რუსული ანბანიდან ამოიღეს ფუნქციადაკარგული ასოები.[1]

თანამედროვე ანბანი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რუსული ანბანი შემდეგნაირად გამოიყურება:

რიგ.
ნომ.
ასო[2] ხელნაწერი ასო[2] სახელი ძველი სახელი
[ტრანსლიტერაცია]
IPA გამოთქმა ქართული მაგალითი რიცხ.
მნიშვ.
1 Аа 01-Russian alphabet-А а.svg а
азъ
[as]
/a/ ლი 1
2 Бб 02-Russian alphabet-Б б.svg бэ буки
[ˈbukʲɪ]
/b/ or /bʲ/ ეცი -
3 Вв 03-Russian alphabet-В в.svg вэ вѣди
[ˈvʲedʲɪ]
/v/ or /vʲ/ ირი 2
4 Гг 04-Russian alphabet-Г г.svg гэ глаголь
[ɡlɐˈɡolʲ]
/ɡ/ ედი 3
5 Дд 05-Russian alphabet-Д д.svg дэ добро
[dɐˈbro]
/d/ or /dʲ/ ალალი 4
6 Ее 06-Russian alphabet-Е е.svg е есть
[jesʲtʲ]
/je/ or / ʲe/ იე, თუმცა ამ ასოს არანაირი შესატყვისი არ აქვს ქართულში 5
7 Ёё 07-Russian alphabet-Ё ё.svg ё - /jo/ or / ʲo/ იო, თუმცა ამ ასოს არანაირი შესატყვისი არ აქვს ქართულში -
8 Жж 08-Russian alphabet-Ж ж.svg жэ живѣте
[ʐɨˈvʲetʲɪ][3]
/ʐ/ ოლო -
9 Зз 09-Russian alphabet-З з.svg зэ земля
[zʲɪˈmlʲa]
/z/ or /zʲ/ რი 7
10 Ии 10-Russian alphabet-И и.svg и иже
[ˈiʐɨ]
/i/ or / ʲi/ ქა 8
11 Йй 11-Russian alphabet-Й й.svg и краткое и съ краткой
[ɪ s ˈkratkəj]
/j/ მოკლევადიანი ი. ძველი ქართული იოტას(ჲ) შესაბამისი -
12 Кк 12-Russian alphabet-К к.svg ка како
[ˈkakə]
/k/ or /kʲ/ ალი 20
13 Лл 13-Russian alphabet-Л л.svg эл or эль or люди
[ˈlʲʉdʲɪ]
/l/ or /lʲ/ 30
14 Мм 14-Russian alphabet-М м.svg эм мыслѣте
[mɨˈsʲlʲetʲɪ][4]
/m/ or /mʲ/ 40
15 Нн 15-Russian alphabet-Н н.svg эн нашъ
[naʂ]
/n/ or /nʲ/ უა 50
16 Оо 16-Russian alphabet-О о.svg o онъ
[on]
/o/ ველა 70
17 Пп 17-Russian alphabet-П п.svg пэ покой
[pɐˈkoj]
/p/ or /pʲ/ ატარა 80
18 Рр 18-Russian alphabet-Р р.svg эр рцы
[rtsɨ]
/r/ or /rʲ/ ელიეფი 100
19 Сс 19-Russian alphabet-С с.svg эс слово
[ˈslovə]
/s/ or /sʲ/ 200
20 Тт 20-Russian alphabet-Т т.svg тэ твердо
[ˈtvʲɛrdə]
/t/ or /tʲ/ ორ 300
21 Уу 21-Russian alphabet-У у.svg у укъ
[uk]
/u/ რემი 400
22 Фф 22-Russian alphabet-Ф ф.svg эф фертъ
[fʲɛrt]
/f/ or /fʲ/ ჰგავს ფ-ს, თუმცა მისი ზუსტი შესაბამისი ქართულში არ არის 500
23 Хх 23-Russian alphabet-Х х.svg ха хѣръ
[xʲɛr]
/x/ არი 600
24 Цц 24-Russian alphabet-Ц ц.svg це цы
[t͡sɨ]
/t͡s/ 900
25 Чч 25-Russian alphabet-Ч ч.svg че червь
[t͡ɕɛrfʲ]
/t͡ɕ/ ორი 90
26 Шш 26-Russian alphabet-Ш ш.svg ша ша
[ʂa]
/ʂ/ -
27 Щщ 27-Russian alphabet-Щ щ.svg ща ща
[ɕt͡ɕa]
/ɕɕ/ შჩ, თუმცა ერთსიმბოლოიანი შესატყვისი ქართულში არ არის -
28 Ъъ 28-Russian alphabet-ъ.svg твёрдый знак еръ
[jer]
silent, prevents palatalization of the preceding consonant -
29 Ыы 29-Russian alphabet-ы.svg ы еры
[jɪˈrɨ]
[ɨ] roses or silly (close central unrounded vowel) -
30 Ьь 30-Russian alphabet-ь.svg мягкий знак
ерь
[jerʲ]
/ ʲ/ უხმო, არბილებს მის წინ მდგომს -
31 Ээ 31-Russian alphabet-Э э.svg э э оборотное
[ˈɛ əbɐˈrotnəɪ]
/e/ ხმთი -
32 Юю 32-Russian alphabet-Ю ю.svg ю ю
[ju]
/ju/ or / ʲu/ გამოისახება მხოლოდ იოტას დახმარებით:ჲუ -
33 Яя 33-Russian alphabet-Я я.svg я я
[ja]
/ja/ or / ʲa/ გამოისახება მხოლოდ იოტას დახმარებით:ჲა -
ასოები, რომლებიც 1918 წელს გაუქმდნენ
Іі - - і десятеричное /i/ or / ʲi/ გავდა и-ს 10
Ѳ ѳ - - ѳита /f/ or /fʲ/ გავდა ф-ს 9
Ѣ ѣ - - ять /je/ or / ʲe/ გავდა е-ს -
Ѵ ѵ - - ижица /i/ or / ʲi/ გავდა и-ს ან ხანდახან в-ს -
ასოები რომლებიც XVIII საუკუნიდან აღარ გამოიყენება
Ѕ ѕ - - зѣло[5] /dz/, /z/ or /zʲ/ Like з 6
Ѯ ѯ - - кси /ks/ or /ksʲ/ გავდა кс-ს 60
Ѱ ѱ - - пси /ps/ or /psʲ/ გავდა пс-ს 700
Ѡ ѡ - - омега /o/ გავდა о-ს 800
Ѫ ѫ - - юсъ большой /u/, /ju/ or / ʲu/ გავდა у-ს ან ю-ს -
Ѧ ѧ - - юсъ малый /ja/ or / ʲa/ Like я -
Ѭ ѭ - - юсъ большой іотированный /ju/ or / ʲu/ გავდა ю-ს -
Ѩ ѩ - - юсъ малый іотированный /ja/ or / ʲa/ გავდა я-ს -

ანბანი 1918 წლამდე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რუსული ანბანი 1918 წლამდე შედგებოდა 35 ასოსაგან და გამოიყურებოდა შემდეგნაირად:

# დიდი ასო პატარა ასო სახელი გამოქმა
(IPA)
გამოთქმა
(ქართულად)
ტრანსლიტერაცია
(ISO 9)
Unicode
1 А a [a] a U+0410 / U+0430
2 Б б ბე [b] b U+0411 / U+0431
3 В в ვე [v] v U+0412 / U+0432
4 Г г ჰე [ɦ] h U+0413 / U+0433
5 Д д დე [d] d U+0414 / U+0434
6 Е е იე [jie] იე e U+0415 / U+0435
7 Ж ж ჟე [ʒ] ž U+0416 / U+0436
8 З з ზე [z] [zʲ] z U+0417 / U+0437
9 И и [ɪ] i U+0418 / U+0438
10 І і /i/ or / ʲi/ i U+0406 / U+0456
11 К к კა [k] k U+041A / U+043A
12 Л л ელ [ɫ] l U+041B / U+043B
13 М м em [m] m U+041C / U+043C
14 Н н ენ [n] ~ [nʲ] n U+041D / U+043D
15 О о [o] o U+041E / U+043E
16 П п პე [p] ~ [pʲ] p U+041F / U+043F
17 Р р ერ [r] ~ [rʲ] r U+0420 / U+0440
18 С с ეს [s] ~ [sʲ] s U+0421 / U+0441
19 Т т ტე [t] ~ [tʲ] t U+0422 / U+0442
20 У у [u] u U+0423 / U+0443
21 Ф ф ეფ [f] ~ [fʲ] f U+0424 / U+0444
22 Х х ხა [x] ~ [xʲ] h U+0425 / U+0445
23 Ц ц ცე [ʦ] c U+0426 / U+0446
24 Ч ч ჩე [ʧʲ] č U+0427 / U+0447
25 Ш ш შა [ʃ] š U+0428 / U+0448
26 Щ щ შჩა [ʃ] შჩ šč U+0429 / U+0449
27 Ъ ъ მიაკი ზნაკი
мяккі знак
[d] U+042A / U+044A
28 Ы ы y [ɨ] გაგრძელებული ი y U+042B / U+044B
29 Ь ь მიაკი ზნაკი
мяккі знак
/ʲ/ U+042C / U+044C
30 Ѣ ѣ იუ /je/ or / ʲe/ იუ ? U+0462 / U+0463
31 Э э იუ [ɛ] ? ? U+042D / U+044D
32 Ю ю იუ [ʲu] იუ û U+042E / U+044E
33 Я я ია [ʲa] ია â U+042F / U+044F
34 Ѳ ѳ იუ /f/ or /fʲ/ იუ ? U+0472 / U+0473
35 Ѵ ѵ ია /i/ or / ʲi/ ია â U+0474 / U+0475

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 1.2 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, გვ. 516, თბ., 1984 წელი.
  2. 2.0 2.1 პირველი დიდი ხოლო მეორე პატარა ასოა
  3. Article живете "Толковый словарь русского языка Ушакова" ("Ushakov's Explanatory Dictionary of the Russian Language"; the dictionary makes difference between е and ё, cf.: ёлка).
  4. мыслете "Толковый словарь русского языка Ушакова" ("Ushakov's Explanatory Dictionary of the Russian Language").
  5. ФЭБ