როდრიგო ბორხა სევალიოსი
| როდრიგო ბორხა სევალიოსი | |
|---|---|
| ესპ. Rodrigo Borja Cevallos | |
.jpg) | |
| დაბადების თარიღი | 19 ივნისი, 1935[1] |
| დაბადების ადგილი | კიტო |
| გარდაცვალების თარიღი | 18 დეკემბერი, 2025[2] [3] (90 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | კიტო |
| მოქალაქეობა |
 ეკვადორი |
| განათლება | Central University of Ecuador |
| მეუღლე/ები | Carmen Calisto |
| ჯილდოები | Collar of the Order of Isabella the Catholic, ინფანტ დონ ენრიკეს ორდენის დიდი ჯაჭვი[4] და honorary doctor of the University of Paris 1 Pantheon-Sorbonne[5] |
როდრიგო ბორხა სევალიოსი (დ. 19 ივნისი, 1935 – გ. 18 დეკემბერი, 2025) — ეკვადორელი პოლიტიკოსი, იურისტი და აკადემიკოსი, რომელიც 1988-დან 1992 წლამდე ეკვადორის პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა. იგი ასევე ბორჯიების საგვარეულოს შთამომავალი იყო.
მისი პრეზიდენტობა აღინიშნა ეკონომიკური კრიზისის დასაძლევად გატარებული მკაცრი ეკონომიის ზომებით, პარტიზანული დაჯგუფების — ¡Alfaro Vive, Carajo!-ს განიარაღებით, პერუსთან დიალოგით სასაზღვრო კონფლიქტის მოსაგვარებლად, ეკვადორის აქტიური როლით რეგიონული ინტეგრაციის ხელშეწყობაში და მკვიდრი მოსახლეობის (ინდიელთა) ნაციონალური უფლებების აღიარებით.
ადრეული ცხოვრება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ბორხა დაიბადა ეკვადორის დედაქალაქ კიტოში, 1935 წლის 19 ივნისს და გაიზარდა ისტორიულ უბანში — ლა ჩილენაში.[6][7][8] იგი იყო ლუის ფელიპე ბორხა დელ ალკასარისა და აურელია სევალიოს განგოტენას ვაჟი. არსებობს მოსაზრება, რომ ის მამრობითი ხაზით რომის პაპ ალექსანდრე VI-ის პირდაპირი შთამომავალი იყო, მისი ვაჟის — განდიის მე-2 ჰერცოგის, ჯოვანი ბორჯიას მეშვეობით.[9][10][11]
იგი სწავლობდა „ბორხას პანსიონატში“ (Colegio Pensionado Borja) და კიტოს „ამერიკულ კოლეჯში“.[11] 1958 წელს მან ეკვადორის ცენტრალურ უნივერსიტეტში პოლიტიკურ და სოციალურ მეცნიერებათა ხარისხი მიიღო, ხოლო 1960 წელს იურისპრუდენციის დოქტორი გახდა.[8][11] სტუდენტობის პერიოდში ბორხა ხელმძღვანელობდა უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის ასოციაციას და მუშაობდა ჟურნალისტად რადიო HCJB-სა და გაზეთ „ელ კომერსიოში“ (El Comercio).[8][11]
პოლიტიკური კარიერა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ბორხას პოლიტიკური ინტერესები ადრეული ასაკიდანვე გამოუკვეთა. 1950-იან წლებში იგი შეუერთდა „ეკვადორის რადიკალურ-ლიბერალურ პარტიას“ (PL) და გახდა ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური სტუდენტური ხმა კამილო პონსე ენრიკესის მთავრობის წინააღმდეგ.[8][11]
იგი 1962 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე „რადიკალურ-ლიბერალური პარტიიდან“ კონგრესის წევრად აირჩიეს.[8][11][12] ეს პოსტი მას 1963 წლის სახელმწიფო გადატრიალებამდე ეკავა. გადატრიალების შემდეგ ბორხამ თავი ცენტრალურ უნივერსიტეტში პოლიტიკური მეცნიერებების სწავლებას მიუძღვნა.[8] სამი წლის შემდეგ, სამხედრო ხუნტის დაცემისთანავე, 1966 წელს ბორხა აირჩიეს იურისტთა სპეციალური კომისიის წევრად. კომისიის დავალებას წარმოადგენდა იმ დამფუძნებელი კრების მუშაობაში მონაწილეობა, რომელიც 1966 წლის ოქტომბერში აირჩიეს.[8]
1967 წელს, მას შემდეგ რაც 1968 წლისთვის საპარლამენტო არჩევნები გამოცხადდა, ბორხამ და სხვა ახალგაზრდა აქტივისტებმა „რადიკალურ-ლიბერალური პარტია“ დატოვეს, რათა შეექმნათ არამარქსისტული მემარცხენე პარტია.[8] 1968 წელს მან დააარსა პარტია „დემოკრატიული მემარცხენეობა“ (Democratic Left), როგორც ხოსე მარია ველასკო იბარას მთავრობის ოპოზიციური ძალა.[8][11] 1960-იანი წლების ბოლოს ბორხა შვედეთში გაემგზავრა, სადაც ულოფ პალმეს შეხვდა.[7]
1970 წელს იგი ხელახლა აირჩიეს კონგრესში, თუმცა მან თავისი ადგილის დაკავება ვერ შეძლო, რადგან რამდენიმე დღეში კონგრესის მუშაობა შეჩერდა.[8] იგი ასევე ოპოზიციაში ედგა გილერმო როდრიგეს ლარას სამხედრო რეჟიმს.[8] 1978 წელს, ახალი კონსტიტუციის დამტკიცების შემდეგ, ბორხამ შეძლო პარტიის ოფიციალურად რეგისტრაცია და იმავე წლის ივლისის საპრეზიდენტო არჩევნებში კანდიდატად წარდგა.[8][12]
ამ არჩევნებში ბორხამ ხმების 12% მიიღო და მეოთხე ადგილზე გავიდა, თუმცა იგი კვლავ აირჩიეს დეპუტატად.[8] ხაიმე როლდოს აგილერას ადმინისტრაციის პერიოდში, ბორხა პარლამენტში მხარს უჭერდა პრეზიდენტს, თუმცა გარკვეული დათქმებით.[8] ბორხამ კენჭი კვლავ იყარა 1984 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში; იმ დროს გამოკითხვები მის კანდიდატურას დიდ უპირატესობას ანიჭებდა. მან ალიანსი შეკრა პარტიასთან „ხალხი, ცვლილება და დემოკრატია“ (PCD), ხოლო მისი ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატი აქილეს რიგაილი იყო.[8] ბორხამ პირველ ტურში გაიმარჯვა, თუმცა მეორე ტურში ლეონ ფებრეს-კორდერომ აჯობა და პრეზიდენტი გახდა.[8] ამის მიუხედავად, „დემოკრატიული მემარცხენეობა“ (ID) საპარლამენტო ოპოზიციის ლიდერად იქცა, სანამ 1986 წლის შუალედურ საპარლამენტო არჩევნებში არ გაიმარჯვა.[8]
შემდგომი წლები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
1994 წლის რეფერენდუმის შემდეგ ხელახალი არჩევა ნებადართული გახდა. მან 1998 წელს პრეზიდენტის პოსტზე იყარა კენჭი, მიიღო ხმების 12% და მესამე ადგილი დაიკავა, ხოლო 2002 წელს კვლავ იყარა კენჭი და ხმების 14%-ით მეოთხე ადგილზე გავიდა.[8]
იგი ლუსიო გუტიერესისა და აბდალა ბუკარამის პრეზიდენტობის მწვავე კრიტიკოსი იყო.[12]
2003 წელს პოლიტიკიდან წასვლის შემდეგ, მან თავი პედაგოგიურ საქმიანობას, „პოლიტიკის ენციკლოპედიის“ ხელმძღვანელობასა და მსოფლიოს მასშტაბით ლექციების კითხვას მიუძღვნა.[13]
2007 წელს ბორხა სამხრეთ ამერიკის ერთა კავშირის გენერალურ მდივნად დაინიშნა. თუმცა, მომდევნო წელს იგი გადადგა მას შემდეგ, რაც რამდენიმე რეგიონულ ლიდერთან უთანხმოება მოუვიდა ინტეგრაციის მასშტაბებთან დაკავშირებით; ბორხა მხარს უჭერდა UNASUR-ს მყარი ინსტიტუციური სტრუქტურითა და ფართო უფლებამოსილებებით.[14]
2010 წლის 29 აპრილს ბორხა შეუერთდა ეკვადორის ენის აკადემიას და დაიკავა ადგილი „F“.[15]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Muere Rodrigo Borja Cevallos, expresidente de la República de Ecuador, a los 90 años — Primicias.
- ↑ Mort de Rodrigo Borja, l'ancien président de l’Équateur, à l'âge de 90 ans — 2025.
- ↑ ENTIDADES ESTRANGEIRAS AGRACIADAS COM ORDENS PORTUGUESAS
- ↑ Arrêté du 18 février 1991 conférant le titre de docteur honoris causa — 1991. — ISSN 0242-6773
- ↑ Macmillan General Reference Staff (1 October 1988). Latin American lives: selected biographies from the five-volume Encyclopedia of Latin American history and culture. Prentice Hall & IBD, გვ. 161. ISBN 9780028650609.
- 1 2 Bravo, Diego. Rodrigo Borja Cevallos: El legado político del expresidente tras su partida a los 90 años (18 December 2025). ციტირების თარიღი: 21 December 2025
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Ortiz de Zárate Arce, Roberto. Rodrigo Borja Cevallos (10 August 1988). ციტირების თარიღი: 20 December 2025
- ↑ Salazar y Acha, Jaime de (2010). „Una rama subsistente del linaje de Borja en la América española“ (PDF). Boletín de la Real Academia Matritense de Heráldica y Genealogía (75): 16–17. OCLC 27332380. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 12 April 2012.
- ↑ Pardo de Guevara y Valdés, Eduardo - Instituto Padre Sarmiento de Estudios Gallegos (Santiago de Compostela), Galicia. Xunta: Actas de la XI Reunión Americana de Genealogía – Ascendencia de Don Rodrigo Borja Cevallos, Presidente del Ecuador, hasta San Fernando III, Rey de Castilla y León. Editorial CSIC - CSIC Press, 2005 – p. 947, pp. 536-537. ISBN 8400083369, ISBN 9788400083366
- 1 2 3 4 5 6 7 „¿Quién era Rodrigo Borja, el expresidente socialdemócrata que murió a sus 90 años?“. El Universo. 18 December 2025. ციტირების თარიღი: 20 December 2025.
- 1 2 3 Bravo, Diego. Rodrigo Borja: los momentos clave que lo consolidaron en la política del Ecuador (19 December 2025). ციტირების თარიღი: 21 December 2025
- ↑ Bravo, Diego (19 December 2025). „Las seis obras emblemáticas que marcaron la gestión presidencial de Rodrigo Borja“. Ecuavisa. ციტირების თარიღი: 21 December 2025.
- ↑ „Muere a los 90 años el ex presidente de Ecuador Rodrigo Borja, estadista y defensor de la integración suramericana“. El Mundo. 19 December 2025. ციტირების თარიღი: 21 December 2025.
- ↑ Sr. D. Rodrigo Borja Cevallos. ციტირების თარიღი: 21 December 2025