რიტორიკა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

რიტორიკა (ძველბერძნულად ῥητορική (τέχνη), rhētorikḗ (téchnē) „მეტყველების, სიტყვის ხელოვნება“ - მჭევრი მეტყველების ხელოვნება, მჭევრმეტყველება.

რიტორიკა იყო ანტიკური ხანის საბერძნეთში მეტად ცნობილი დისციპლინა, რომლის ფლობაც უმნიშვნელოვანესად მიიჩნეოდა.

ზოგადად[რედაქტირება]

მჭევრი სიტყვის ამოცანა წარმოადგენს მსმენელის, ან მკითხველის დარწმუნებას, ანდა მის წარმართვას გარკვეული ქმედებისკენ. რიტორიკა სიტყვის ხელოვნებაა, რომელსაც რეციეპიენტზე ზემოქმედებისათვის საჭირო საშუალებები გააჩნია, რომელთა მოქნილი გამოყენებაც ქმნის გარკვეულ დამაჯერებლობას. დამაჯერებლობის თვალსაზრისით ზემოქმედებისთვის აუცილებელი ინსტრუმენტარიუმის ანალიზს ეფუძნება დარწმუნების თეორია.

რიტორიკა ითავსებს ორმაგ ფუნქციას იყოს მჭევრი სიტყვის ხელოვნებაცა და მეცნიერებაც. ლაღად და მოხდენილად ითქვას სათქმელი, რომელიც ამდროულად იქნება სტრუქტურულად გამართული, გასაგები, დამაჯერებელი.

ჯერ კიდევ მანამ, სანამ არისტოტელისეული დარწმუნების თეორია შემუშავდებოდა, არსებობდა მჭევრმეტყველების მასწავლებელთა პრაქტიკა და იყო სათანადო სახელმძღვანელოები. რიტორიკოსები ნაწილობრივ სოფისტების მოძრაობას მიეკუთვნებოდნენ და დარწმუნების ლეგიტიმაციას ცდილობდნენ მოსაზრებით, რომ არ არსებობს (ერთი) სინამდვილე, მაგრამ თუ ასეთი არის, იგი შეუცნობელია.

შუა საუკუნეებში რიტორიკა ლოგიკისა და გრამატიკის გვერდით იყო ანტიკური ხანაში წამოქმნილი შვიდი თავისუფალი ხელოვნების კანონის, ტრივიუმის შემადგენელი.

განმანათლებლობის ხანაში იწყება რიტორიკის ყოველდღიურობიდან ნელ-ნელა განდევნა მეცნიერებებისა და ე.წ. საღი, სუფთა აზროვნების მიერ. რიტორიკას უსაყვედურებენ, რომ იგი ხელს უწყობს რაციონალური შემეცნებისაგან გარეგნულზე (და ამით შემეცნებისათვის ნაკლებად მნიშვნელოვანზე) ყურადღების გადატანას. მას შემდეგ რიტორიკა უმეტესწილად გაიგება როგორც სიტყვის (მეტყველების, საუბრის) ტექნიკა ან/და ტექსტის ანალიზი, მჭევრი სიტყვის და საუბრის თეორია და პრაქტიკა. რიტორიკისადმი მიძღვნილი სამეცნიერო კვლევები, განსაკუთრებით XX საუკუნის შუა ხნიდან მოყოლებული, ძირითადად დაკავებულია საუბრისა და მეტყველების პედაგოგიკის საკითხებით. ეს კვლევები უმთარესად საენათმეცნიერო ბაზისს ემყარება, და განიხილება ფსიქოლოგიის, პედაგოგიკისა და სოციოლოგიის მოძღვრებათა ინტერდისციპლინურ ჭრილში.

ლექსიკა[რედაქტირება]

სინონიმია[რედაქტირება]

ნეიმანი, ალექსანდრე: ქართულ სინონიმთა ლექსიკონი. თბილისი: განათლება, 1978.
  • მჭევრი, მჭევრმეტყველი. გვ. 306/2.
მჭევრმეტყველი, ენამეტყველი, ენამჭევრი, ენამზე, ენამზიანი, ენოვანი, ენაწყლიანი, ენამოქარგული, სიტყვანამაქიანი, მშვენიერმოუბარი, მშვენიერმოლაპარაკე, ოქროპირი, რიტორი, კაფია-გამომეტყველი, მჭევრი, სიტყვა არ დაელევა, ენას არ დაუგვალავს, ენას ჭავლი არ წამოედება, ენას აკვნესებს, ენამარჯვე, მოძვ. მოუბარი, წყლიანი.
  • რიტორიკა - რიტორი. გვ. 343/2.

ქეგლი[რედაქტირება]

ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი; თბილისი, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1958.
  • მჭევრმეტყველება, (მჭევრმეტყველებისა).
"კოლხებს ელლინთა სადღესასწაულო ყრილობებზედაც-კი უსახელებიათ თავი რიტორიკითა და მჭვერმეტყველებით." (ივ. ჯავახიშვილი) გვ. 1232.

რიტორიკის ისტორია[რედაქტირება]

რიტორიკა ანტიკურ ხანაში[რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : რიტორიკა ანტიკურ ხანაში.

რიტორიკის ისტორია იწყება ანტიკური ხანის საბერძნეთში.