რენე ბარიენტოსი

რენე ბარიენტოსი
დაბადების თარიღი	30 მაისი, 1919(1919-05-30)
დაბადების ადგილი	Tarata
გარდაცვალების თარიღი	27 აპრილი, 1969(1969-04-27) (49 წლის)
გარდაცვალების ადგილი	კოჩაბამბა
მოქალაქეობა	ბოლივია
რენე ბარიენტოსი ვიკისაწყობში

რენე ბარიენტოსი (დ. 30 მაისი, 1919 — გ. 27 აპრილი, 1969) — ბოლივიელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც ბოლივიის 47-ე პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა 1964-1965 და 1966-1969 წლებში. პირველი ვადის განმავლობაში ის ხელისუფლებას ალფრედო ვანდოსთან ერთად ინაწილებდა, როგორც სამხედრო ხუნტის თანაპრეზიდენტი, ხოლო მანამდე, 1964 წელს, იყო ბოლივიის 30-ე ვიცე-პრეზიდენტი.

გენერალი ბარიენტოსი ხელისუფლებაში მოვიდა 1964 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად, რომელმაც პრეზიდენტ ვიქტორ პას ესტენსოროს მთავრობა დაამხო. თავისი სამწლიანი მმართველობისას ბარიენტოსმა და არმიამ ჩაახშეს რეჟიმისადმი მემარცხენე ოპოზიცია, მათ შორის პარტიზანული დაჯგუფება, რომელსაც ჩე გევარა ხელმძღვანელობდა 1967 წელს.

1969 წლის 27 აპრილს ბარიენტოსი დაიღუპა ვერტმფრენის კატასტროფაში არკეს მახლობლად, ბოლივიაში. არსებობს ვარაუდი, რომ ის შესაძლოა მოკლეს, თუმცა ეს საბოლოოდ და დამაჯერებლად არ დამტკიცებულა.

ადრეული წლები

ბარიენტოსი წარმოშობით ტარატადან, კოჩაბამბის დეპარტამენტიდან იყო. მამამისი ესპანური წარმოშობის გახლდათ, დედა კი — კეჩუა. მას შემდეგ, რაც მამა გარდაეცვალა, იგი ფრანცისკანელთა ბავშვთა თავშესაფარში გაგზავნეს. თავშესაფარი 12 წლის ასაკში დატოვა და კერძო სკოლაში დაიწყო სწავლა, სადაც სწავლის საფასურის გადასახდელად სხვადასხვა სამუშაოს ასრულებდა. სკოლის დამთავრების შემდეგ მან ლა-პასის სამხედრო აკადემიაში ჩააბარა. იგი პროფესიონალი სამხედრო ოფიცერი იყო:1943 წელს დაამთავრა სამხედრო აკადემია, ხოლო 1945 წელს პილოტის ლიცენზია მიიღო. 1940-იანი წლების ბოლოს იგი მიემხრო ვიქტორ პას ესტენსოროს რეფორმისტულ პარტიას — „MNR“-ს. ბარიენტოსმა გარკვეული როლი ითამაშა 1952 წლის ბოლივიის ნაციონალურ რევოლუციაში, როდესაც „MNR“-მა დაამხო არსებული წესრიგი და ხელში ჩაიგდო ხელისუფლება. მეტიც, აჯანყების წარმატებით დასრულების შემდეგ, სწორედ მას დაევალა ქვეყნიდან გაფრენა და დევნილობაში მყოფი რევოლუციური ლიდერის, ვიქტორ პას ესტენსოროს სამშობლოში დაბრუნება. 1957 წელს ბარიენტოსმა დაფასება მიიღო და ბოლივიის სამხედრო-საჰაერო ძალების სარდლად დაინიშნა.

ახალი ტიპის გენერალი

„MNR“-ის საკმაოდ მლიქვნელ და მორჩილ მხარდამჭერად ცნობილმა ბარიენტოსმა ნელ-ნელა მთელ ქვეყანაში გაითქვა სახელი თავისი უჩვეულო და საჯარო მამაცობის გამო. 1960 წელს ბოლივიის სამხედრო-საჰაერო ძალების ჯარისკაცების მიერ პარაშუტით ხტომის საჩვენებელი გამოსვლა ტრაგედიით დასრულდა: აღჭურვილობის გაუმართაობის გამო, შეკრებილი ხალხის თვალწინ 15-დან 3 პარაშუტისტი სასიკვდილოდ დაენარცხა მიწას. მომხდარზე პასუხისმგებლობის თაობაზე ბრალდებები ატყდა.

ბარიენტოსმა, როგორც საჰაერო ძალების სარდალმა, გადაწყვიტა საკუთარი დემონსტრაცია მოეწყო — იგი თვითმფრინავიდან თავად გადახტა იმავე პარტიის პარაშუტით, რომელიც წინა მარცხისას არ გაიხსნა. მისი მიზანი იყო ეჩვენებინა, რომ აღჭურვილობა ან წვრთნა კი არ იყო უხარისხო, არამედ ეს უბრალო უიღბლობა იყო. ამ ინციდენტმა საზოგადოების გარკვეულ ფენებში მისი პოპულარობა განამტკიცა. გარდა ამისა, მმართველმა „MNR“-მა ხელი შეუწყო მისი რეიტინგის ზრდას — პარტიის ხელმძღვანელობა გამუდმებით აქებდა გენერალ ბარიენტოსის ღირსებებს და მას წარმოაჩენდა, როგორც რევოლუციის მიერ აღზრდილი „ახალი ტიპის სამხედრო ოფიცრის“ იდეალურ ნიმუშს.

1960-იანი წლების დასაწყისისთვის, როდესაც მმართველმა „MNR“-მა დაშლა დაიწყო წამყვან წევრებს შორის პიროვნული და პოლიტიკური უთანხმოების გამო, ბარიენტოსის ავტორიტეტი აშკარად იზრდებოდა. ამასთანავე, პრეზიდენტი პას ესტენსორო სულ უფრო მეტად ეყრდნობოდა სამხედრო მხარდაჭერას ქვეყნის სხვადასხვა ნაწილში წესრიგის აღსადგენად, სადაც „MNR“-ის მომხრე დაპირისპირებული დაჯგუფებები ერთმანეთს ებრძოდნენ. პასისთვის პრიორიტეტული გახდა ამ მილიციების განიარაღება, რამაც კიდევ უფრო გააძლიერა ახალი შეიარაღებული ძალების როლი ეროვნულ არენაზე. ამ სამხედრო ლიდერებს შორის ყველაზე პოპულარული კი, რა თქმა უნდა, მომხიბვლელი ბარიენტოსი იყო.

ხელისუფლებაში მოსვლა

1961 წელს პას ესტენსორომ ბოლივიის კონსტიტუციაში ცვლილებები შეიტანა, რათა მომდევნო ვადით კენჭისყრის უფლება მოეპოვებინა. იგი თვლიდა, რომ მხოლოდ მას შესწევდა ძალა, დაშლის პირას მყოფი „MNR“ ერთიანი შეენარჩუნებინა. ტრადიციულად, მსგავსი მცდელობები მკაცრად იგმობოდა ბოლივიის პოლიტიკური ელიტის მიერ, რომლის ბევრი წევრი წლების განმავლობაში ელოდა თავის რიგს საპრეზიდენტო სასახლის დასაკავებლად. გამონაკლისი არც ეს შემთხვევა აღმოჩნდა და პასის ამ საკამათო ნაბიჯმა მალე მისთვის დამღუპველი შედეგი გამოიღო.

ბევრისთვის მოულოდნელად, პასმა იმ წლის არჩევნებში თავის მეწყვილედ, ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატად, გენერალი ბარიენტოსი აირჩია და 1964 წლის 6 აგვისტოს მათ ფიცი დადეს. სულ რაღაც სამი თვის შემდეგ, ბარიენტოსმა — არმიის სარდალ ალფრედო ვანდოსთან ტანდემში — ძალადობრივი სახელმწიფო გადატრიალების გზით პასი დაამხო და გენერალ ვანდოსთან ერთად ხუნტის თანაპრეზიდენტად მოგვევლინა.

მისი გეგმა თავიდანვე საკუთარი პოპულარობით მანიპულირება და არჩევნებში მონაწილეობა იყო, ბოლივიის სამხედრო ელიტის სრული მხარდაჭერით, რომელიც უკვე აკონტროლებდა ქვეყანას. ამ მიზნით, 1966 წლის დასაწყისში იგი თანაპრეზიდენტის პოსტიდან გადადგა და 1966 წლის ივლისის საყოველთაო არჩევნებზე საკუთარი კანდიდატურა წარადგინა. იმ პირობებში, როდესაც უმნიშვნელოვანესი სამოქალაქო ლიდერები (პასი, ერნან სილესი და ხუან ლეჩინი) ქვეყნიდან გაძევებულნი იყვნენ, ბარიენტოსმა იოლად გაიმარჯვა და 1966 წლის აგვისტოში პრეზიდენტის ფიცი დადო.

კონსტიტუციური პრეზიდენტი

გენერალი ბარიენტოსი საკმაოდ ქარიზმატული პიროვნება იყო და პრეზიდენტობის განმავლობაში რიგით ბოლივიელებში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. ამაში მას ეხმარებოდა კეჩუას ენის თავისუფლად ფლობა, რომელიც ბოლივიის გლეხობის უმნიშვნელოვანესი მშობლიური ენაა. იგი დახელოვნებული იყო მასების მანიპულირებაში თავისი ორატორული ნიჭით, რაც ხშირად აძლევდა საშუალებას, თავი ერთდროულად წარმოეჩინა როგორც პოპულისტად, ისე კონსერვატორად, რევოლუციონერად და „კანონიერებისა და წესრიგის“ დამცველად. იგი თავს მტკიცე ქრისტიანად აცხადებდა და აქტიურად ცდილობდა ეკლესიის კეთილგანწყობის მოპოვებას. მეტიც, 1966 წლის არჩევნებში თავის მეწყვილედ ბოლივიის მცირე ქრისტიან-დემოკრატიული პარტიის ლიდერი, დოქტორი ლუის ადოლფო სილესი აირჩია. იგი იყო მძაფრი ანტიკომუნისტი და თავისუფალი ბაზრის მომხრე.

აშშ-სგან გაზრდილი სამხედრო დახმარების მიღებამ და სპეციალური დანიშნულების ძალების წვრთნაზე დათანხმებამ ბარიენტოსი განსაკუთრებით პოპულარული გახადა ვაშინგტონისთვის.

1967 წლის პარტიზანული ამბოხი

ბარიენტოსს თავისი ანტიკომუნისტური პოზიციების დამტკიცების ფართო შესაძლებლობა 1967 წელს მიეცა, როდესაც ბოლივიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჯუნგლებში აღმოაჩინეს პარტიზანული ძალა, რომელსაც არგენტინელ-კუბელი რევოლუციონერი ერნესტო ჩე გევარა ხელმძღვანელობდა. ბარიენტოსი მეტად შეშფოთებული იყო ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მაღაროელებს შორის გევარას სავარაუდო პოპულარობით და ამ რეგიონში მკაცრი, სასტიკი ზომები გაატარა.

გევარა მიიჩნევდა, რომ ბოლივიის არმიისა და საჰაერო ძალების მიერ ჩადენილი ასეთი სისასტიკე გარდამტეხი მომენტი გახდებოდა მის სასარგებლოდ და მაღაროელებს კომუნისტური იდეების გარშემო გააერთიანებდა. თუმცა, საბოლოოდ, მაღაროელებმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას სახელმწიფო სამთო-მოპოვებით კომპანია „Siglo XX“-თან, რამაც, გევარას აზრით, აზრი დაუკარგა მის იქ ყოფნას. ომი პრეზიდენტ ბარიენტოსის ეროვნულ ძალებსა და ჩე გევარას რაზმს შორის ამით არ დასრულებულა, მაგრამ საბოლოოდ ბოლივიელმა „რეინჯერებმა“ გევარა შეიპყრეს და 1967 წლის ოქტომბერში სიკვდილით დასაჯეს. გევარას დახვრეტის ბრძანება, მისი დატყვევების შემდეგ, პირადად ბარიენტოსმა გასცა.

პოლიტიკური პრობლემები და ბარიენტოსის გარდაცვალება

მიუხედავად იმისა, რომ ამ გამარჯვებამ პრეზიდენტის ავტორიტეტი დროებით აამაღლა, ბარიენტოსისთვის ამით მხოლოდ უფრო დიდი პრობლემები დაიწყო. სანამ არმია პარტიზანებს ებრძოდა, „Siglo XX“-ის მაღაროელებმა მხარდაჭერა გამოუცხადეს ამბოხებულებს, რამაც პრეზიდენტს კონტროლის აღსადგენად ჯარების გაგზავნისკენ უბიძგა. ამას მოჰყვა სან-ხუანის ხოცვა-ჟლეტა, როდესაც ჯარისკაცებმა ცეცხლი გაუხსნეს მაღაროელებს და 1967 წლის 24 ივნისს, წმინდა ხუანის დღეს, დაახლოებით 30 მამაკაცი და ქალი მოკლეს.

გარდა ამისა, 1968 წელს იფეთქა დიდმა სკანდალმა, როდესაც ბარიენტოსის სანდო მეგობარი და შინაგან საქმეთა მინისტრი, ანტონიო არგედასი, ჩე გევარას ხელში ჩაგდებულ დღიურთან ერთად გაუჩინარდა. დღიური მალევე ყველაზე მოულოდნელ ადგილას — ჰავანაში გამოჩნდა. საზღვარგარეთიდან არგედასმა აღიარა, რომ ფარული მარქსისტი იყო და ბარიენტოსი და მისი მრავალი თანაშემწე ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიერ მოსყიდულ პირებად გამოაცხადა. ამ ეპიზოდმა ადმინისტრაცია უხერხულ მდგომარეობაში ჩააყენა და ეჭვქვეშ დააყენა პრეზიდენტის კეთილგონიერება.

მაღაროებში მომხდარი ხოცვა-ჟლეტისა და ანტიპარტიზანული კამპანიის შემდეგ, ზოგიერთი ბარიენტოსს ხედავდა, როგორც უცხოური ინტერესების სამსახურში მდგარ სასტიკ დიქტატორს, რომელიც დემოკრატის ნიღაბს იყო ამოფარებული. ზიანის შესამცირებლად და კამპესინოსებთან ოდესღაც შესანიშნავი ურთიერთობის აღსადგენად, პრეზიდენტმა დაიწყო მოგზაურობა მთელი ქვეყნის მასშტაბით, რათა თავისი პოზიცია ყველაზე მცირე და დაშორებული სოფლებისთვისაც კი გაეცნო. ეს იყო ტაქტიკა, რომელმაც მას წარსულში კარგი შედეგები მოუტანა და ბარიენტოსი იმედოვნებდა, რომ თავის პოლიტიკურ კაპიტალს კვლავ აღადგენდა.

თუმცა, 1969 წლის 27 აპრილს, ბოლივიის სამხედრო-საჰაერო ძალების კუთვნილი ვერტმფრენი „Hiller OH-23“, რომლითაც ის მგზავრობდა, არკეს მახლობლად სატელეფონო კაბელებს შეეჯახა. კატასტროფამ იმსხვერპლა ბარიენტოსი, მისი ადიუტანტი და პილოტი. მკვლელობის ვერსიაც განიხილებოდა, თუმცა ეს არასოდეს დამტკიცებულა.

ლიტერატურა

• Mesa José de; Gisbert, Teresa; and Carlos D. Mesa, "Historia De Bolivia," 5th edition.
• Prado Salmon, Gral. Gary. "Poder y Fuerzas Armadas, 1949-1982."
• James Dunkerley (2000). Warriors and Scribes: Essays on the History and Politics of Latin America. Verso. ISBN 1-85984-272-0.