რელიგიური კულტი

რელიგიური კულტი (ლათ. cultus - „თაყვანისცემა“) ― სხვადასხვა ობიექტის, არსების ან ფენომენის (როგორც რეალური, ასევე ზებუნებრივი) რელიგიური თაყვანისცემის ფორმა, რომელსაც მიეწერება განსაკუთრებული, წმინდა თვისებები. კულტის ცნება ასევე მოიცავს ასეთ თაყვანისცემასთან დაკავშირებული რიტუალებისა და პრაქტიკების ერთობლიობას.

კულტი არის ურთიერთდაკავშირებული ელემენტების რთული სისტემა. მისი სტრუქტურა მოიცავს რელიგიურ და მაგიურ ქმედებებს, მატერიალურ ობიექტებს (წმინდა გამოსახულებები, ტაძრები, სალოცავები და სხვა კულტის ობიექტები), ასევე იდეოლოგიურ და სოციალურ კომპონენტს, მათ შორის რწმენის სისტემებს, რელიგიურ გრძნობებსა და სპეციალიზებულ სოციალურ ინსტიტუტებს (მაგალითად, სამღვდელოებას ან საეკლესიო ორგანიზაციებს). უფრო ვიწრო გაგებით, ტერმინი „კულტი“ შეიძლება ნიშნავდეს ექსკლუზიურად უმაღლესი არსებების თაყვანისცემას მათი დამშვიდების მიზნით, ჯადოსნური პრაქტიკისა და ეგზორციზმის ჩათვლით.

რელიგიური კულტები ყველაზე ფართოდ განვითარდა პოლითეისტურ (წარმართულ) რელიგიებში, სადაც ისინი ეფექტურად ქმნიან თაყვანისცემის განსხვავებული სისტემების ერთობლიობას. კულტები კლასიფიცირდება სხვადასხვა კრიტერიუმის მიხედვით. სოციალურ-ფუნქციური კრიტერიუმების მიხედვით, კულტები იყოფა ტოტემურ, დაკრძალვის, სავაჭრო, კლანური, ოჯახური, შამანური და ტომობრივი ღმერთების კულტებად. თაყვანისცემის ობიექტის მიხედვით, კულტები გამოირჩევიან ელემენტების (მზე, ცა, წყალი, ცეცხლი), ცხოველების (ზოოლატრია), მცენარეების, წინაპრებისა და მმართველების (მაგალითად, მეფის კულტი) მიხედვით. ასევე არსებობს კონკრეტული ღვთაებებისადმი მიძღვნილი კულტები, როგორიცაა ბაალი ან ასტარტე უძველეს რელიგიებში.

ტერმინი „კულტი“ უფრო ხშირად გამოიყენება რელიგიური რიტუალების სისტემისა და რელიგიური სასულიერო პირების პრაქტიკული საქმიანობის აღსანიშნავად.

რელიგიური კულტი უნდა განვასხვავოთ ამ სიტყვის ფიგურალური მნიშვნელობებისგან, რომლებიც გამოიყენება არარელიგიურ კონტექსტებში - პოლიტიკაში, ეთიკასა და კულტურაში (მაგალითად, „პიროვნების კულტი“, „ძალაუფლების კულტი“, „გონების კულტი“ ან „წარმატების კულტი“). ამ შემთხვევებში, ტერმინი კარგავს თავის რელიგიურ შინაარსს და იღებს მეტაფორულ ხასიათს.