რაფაელ კარერა
| ხოსე რაფაელ კარიერა ი ტურსიოსი | |
.jpg) რაფაელ კარიერა | |
| გვატემალის პრეზიდენტი | |
|---|---|
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო | |
| 6 ნოემბერი, 1851 – 14 აპრილი, 1865 | |
| წინამორბედი | მარიანო რივერა პასი |
| მემკვიდრე | პედრო დე აისინენა ი პინიოლი |
გვატემალის პრეზიდენტი | |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო | |
| 21 მარტი, 1847 – 17 აგვისტო, 1848 | |
| წინამორბედი | თანამდებობა დაწესდა |
| მემკვიდრე | ხუან ანტონიო მარტინესი |
გვატემალის სახელმწიფოს პრეზიდენტი | |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო | |
| 4 დეკემბერი, 1844 – 21 მარტი, 1847 | |
| წინამორბედი | მარიანო პარედესი |
| მემკვიდრე | თანამდებობა გაუქმდა |
| დაბადებული | 24 ოქტომბერი, 1814 გვატემალა სიტი, გვატემალის სამეფო, ახალი ესპანეთი |
| გარდაცვლილი | 14 აპრილი, 1865 გვატემალა სიტი, გვატემალა |
| მოქალაქეობა | გვატემალა |
| ეროვნება | გვატემალელი |
| პოლიტიკური პარტია | კონსერვატიული |
| მამა | სიმონ კარიერა |
| დედა | ხუანა ტურსიოსი |
| მეუღლე | პეტრონა გარსია მორალესი დე კარიერა |
| შვილები | ხოსე; ფრანსისკო; მარია მერსედეს კარიერა გარსია |
| პროფესია | სამხედრო, პოლიტიკოსი |
| საქმიანობა | არმიის სარდალი |
| ჯილდოები | GCSG (წმინდა გრიგოლ დიდის ორდენის დიდი ჯვარი) |
| ხელმოწერა |  |
ხოსე რაფაელ კარიერა ი ტურსიოსი (დ. 24 ოქტომბერი, 1814 – გ. 14 აპრილი, 1865) — გვატემალის პრეზიდენტი 1844–1848 წლებში და მეორე ვადით 1851 წლიდან 1865 წლამდე, მის გარდაცვალებამდე. აღსანიშნავია, რომ 1854 წელს მან საპრეზიდენტო მანდატი სიცოცხლის ბოლომდე გაიხანგრძლივა. იგი მართავდა მაშინ, როდესაც ცენტრალური ამერიკის ახალი სახელმწიფოები ყალიბდებოდა და ქვეყნის საზღვრებს საფრთხე ემუქრებოდა: უილიამ უოკერის შეჭრები, ლიბერალური მცდელობები მისი ხელისუფლების ჩამოხსნაზე, იუკატანის აღმოსავლეთში მაიას აჯანყებები, ბელიზის საზღვრის დავა გაერთიანებულ სამეფოსთან და კონფლიქტები მექსიკაში ბენიტო ხუარესის მმართველობის პერიოდში. კარიერა ხშირად განიხილება, როგორც ლათინური ამერიკის ქარიზმატული, სამხედრო წარმოშობის პოპულისტი ლიდერი, ზოგჯერ ადგილობრივი მოსახლეობის მხარდაჭერით.[1]
კარიერა სამი ათწლეულის განმავლობაში იყო დომინანტი ფიგურა გვატემალაში.[2] მან განახორციელა დიდი აჯანყება მარიანო გალიევსის ლიბერალური მთავრობის წინააღმდეგ, რამაც ცენტრალური ამერიკის ფედერალური რესპუბლიკის დაშლა გამოიწვია. როდესაც ლიბერალები 1871 წელს კვლავ მოვიდნენ ხელისუფლებაში, კარიერის პიროვნება და რეჟიმი დისკრედიტებულად წარმოაჩინეს, თითქოს ის ანალფაბეტი იყო, რომელსაც საკუთარი სახელის დაწერა არც შეეძლო და რომელიც ანტი-ლიბერალური ჯგუფის მიერ იყო მანიპულირებული.[3][4]
წლების განმავლობაში, თუნდაც მარქსისტული ავტორები, რომლებიც ცდილობდნენ აესახათ, როგორ აშორებდნენ ადგილობრივ გვატემალელებს ელიტები, სრულიად უგულებელყოფდნენ კარიერის მათდამი მხარდაჭერას და ადანაშაულებდნენ რასიზმში, ხშირად მოიხსენიებდნენ „პატარა მეფედ“.[5][6]
ადრეული ცხოვრება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]კარერა 1814 წლის 24 ოქტომბერს ქალაქ გვატემალის კანდელარიას რაიონში დაიბადა. ეს იყო ესპანური კოლონიალური პერიოდის დასასრული. იგი წარმოშობით უბრალო გლეხის ოჯახიდან იყო. თავდაპირველად სოფლის მუშად მუშაობდა. სამოქალაქო ომის დროს, რომელიც 1826–1829 წლებში გაგრძელდა, კარერა არმიაში ჩაიწერა. 1835 წელს არმია დატოვა და მატაკესკუინტლაში გადავიდა, სადაც ფეტრონა გარსია შეირთო ცოლად და ღორების მწყემსად მუშაობდა დაიწყო.[7]
ხელისუფლებაში აღზევება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1837 წლისთვის სოფლად მცხოვრები გვატემალელები გამოთქვამდნენ უკმაყოფილებას გვატემალის ლიბერალური მთავრობის მიმართ, რამაც აჯანყების დაწყება გამოიწვია.[2] ქოლერის ეპიდემიამ განწყობები კიდევ უფრო გაამწვავა და კარერას საშუალება მისცა, ღარიბი და სამშობლოსთან მოყვარული პატრიოტთა მასები შეეკრიბა შეიარაღებული წინააღმდეგობისთვის, რომელსაც ძლიერი მხარდაჭერა ჰქონდა კათოლიკური ეკლესიის სასულიერო პირებისგან. კარერა ფაქტობრივად გახდა გვატემალელთა უმრავლესობის მმართველი. ხელმძღვანელობდა როგორც ადგილობრივ მკვიდრ მოსახლეობას, ისე ღარიბ მეტისებს აღმოსავლეთ და სამხრეთ რეგიონებში, რომელსაც „მთა“ ეწოდებოდა.[8] მოძრაობა იყო მკვეთრად პროკათოლიკური და მიზნად ისახავდა კოლონიური ტრადიციების აღდგენას, რომლებსაც ლიბერალები ივიწყებდნენ.[8] ფრანსისკო მორასანმა რამდენჯერმე გააძევა კარერას ძალები ქალაქებიდან და სოფლებიდან, მაგრამ კარერას მომხრეები პოზიციებს მალევე იბრუნებდნენ მორასანის არმიის გასვლის შემდეგ. მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში კარერა გახდა პატივსაცემი სამხედრო მეთაური.[9]
მიუხედავად იმისა, რომ აისინენა კლანის კრიოლოსები, მაგალითად ხუან ხოსე დე აისინენა ი პინიოლი, კარერას არ ენდობოდნენ, მაინც გადაწყვიტეს მისთვის მხარი დაეჭირათ, რათა დაემარცხებინათ მორასანის ხელისუფლება.
რაფაელ კარერას ხშირად „პარტიზან“ ლიდერად მიიჩნევენ, თუმცა 1837–1840 წლების მისი კამპანიები ჰიბრიდულ ომს უფრო ჰგავდა. მიუხედავად სუსტი აღჭურვილობისა, ადგილობრივ სამხედრო დაჯგუფებებში მიღებული გამოცდილება მის ჯარს აძლევდა შესაძლებლობას, რიცხობრივად ბევრად უფრო ძლიერი მოწინააღმდეგე დაემარცხებინა. 1838 წელს ფრანსისკო მორასანისა და ხოსე ფრანსისკო ბარუნდიას ძალებმა გვატემალაში შეჭრისას კარერას სიმამრი დასაჯეს, რამაც დაპირისპირება გაამწვავა. მორასანმა დროებით დაიკავა დედაქალაქი, მაგრამ კარერამ ძალები გადააჯგუფა და 1839 წელს ქალაქი მოულოდნელი შეტევით დაიბრუნა. მან 1840 წელს მორასანის მეორე შეტევაც დაამარცხა. ამ გამარჯვებებმა კარერა ქვეყნის მთავარ პოლიტიკურ და სამხედრო ფიგურად აქცია.[10]
ბელგიის ჩართულობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ცენტრალურ ამერიკაში გავლენის გავრცელების მიზნით, 1840 წელს ბელგიამ დაიწყო კარერას ძალებზე მხარდაჭერა. ბელგიის მეფე ლეოპოლდ I-ის დავალებით დაარსებული „ბელგიის კოლონიზაციის კომპანია“ (Compagnie belge de colonisation) ისაბელის პროვინციაში მდებარე სანტო-ტომას დე კასტილიის ადმინისტრატორი გახდა და ამით შეცვალა წარუმატებელი ბრიტანული „ცენტრალური ამერიკის აღმოსავლეთ სანაპიროს კომერციული და სასოფლო-სამეურნეო კომპანია“.
მიუხედავად იმისა, რომ კოლონია საბოლოოდ დაიშალა იმ ენდემური დაავადებების გამო, რომლებიც რეგიონში იყო გავრცელებული, ბელგია XIX საუკუნის შუა პერიოდში კარერას მხარდაჭერას აგრძელებდა. თუმცა კარერას რეჟიმის მთავარი სავაჭრო და პოლიტიკური პარტნიორი კვლავ ბრიტანეთი რჩებოდა.[11]
საპრეზიდენტო ვადები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
რაფაელ კარერა 1844 წელს გვატემალის პრეზიდენტად დაინიშნა, ხოლო 1847 წლის 21 მარტის აღმასრულებელი ბრძანებით ქვეყანა რესპუბლიკად გამოაცხადა, კარერა კი მისი პირველი პრეზიდენტი გახდა.
1847 წელს იუკატანში დაიწყო კასტების ომი მაიას მოსახლეობასა და მეტისებს შორის, რომლის მიზეზად მძიმე გადასახადები და მიწების ჩამორთმევა სახელდებოდა. 1848 წლისთვის მაიას ძალებმა იუკატანის უმეტესი ნაწილი დაიკავეს, ხოლო 17 აგვისტოს იუკატანი ოფიციალურად კვლავ მექსიკას შეუერთდა.
1848 წელს, ქვეყანაში არეულობის შემდეგ, ლიბერალებმა კარერა აიძულეს გადამდგარიყო; იგი ნებაყოფლობით გადადგა და მექსიკაში გაემგზავრა. იმავე წელს კეცალტენანგოში ლიბერალებმა ლოს-ალტოსის დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს.
1849 წელს კარერა გვატემალაში დაბრუნდა, დასავლეთის მკვიდრი მოსახლეობის მხარდაჭერა მოიპოვა და რამდენიმე თვეში შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი გახდა.
1851 წლის 4 იანვარს სალვადორის ლიდერმა დოროტეო ვასკონსელოსმა და ჰონდურასის პრეზიდენტმა ხუან ლინდომ გვატემალის წინააღმდეგ სამხედრო ალიანსს მოაწერეს ხელი. მოკავშირეთა არმია 4 500 კაცს ითვლიდა, ხოლო კარერას ძალები დაახლოებით 2 000 მებრძოლისგან შედგებოდა.
1851 წლის 1 თებერვალს ლა-არადის ბრძოლაში კარერამ მოწინააღმდეგე დაამარცხა; მოკავშირეებმა დაკარგეს 528 მოკლული, 200 ტყვე და დიდი რაოდენობით შეიარაღება. ამ გამარჯვებამ კარერას ძალაუფლება კიდევ უფრო განამტკიცა.
1851 წლის 1 თებერვალს გამარჯვების შედეგად მისი პოლიტიკური და სამხედრო პოზიციები გამყარდა, რის შემდეგაც იმავე წელს იგი კვლავ აირჩიეს გვატემალის პრეზიდენტად. შემდგომში, 1854 წელს, იგი უვადოდ პრეზიდენტადაც კი გამოაცხადეს და ქვეყანას მის გარდაცვალებამდე, 1865 წლამდე მართავდა.[12]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Adas, Stearns & Schwarz 2009, p. 77.
- 1 2 Woodward 1993, p. 456.
- ↑ Rosa 1974.
- ↑ Montúfar & Salazar 1892.
- ↑ Martínez Peláez 1990.
- ↑ Martínez Peláez 1988.
- ↑ Miceli 1974, pp. 72–95.
- 1 2 Weaver 1999, p. 137.
- ↑ Calvert 1985, p. 64.
- ↑ Woodward 1993, p. 484.
- ↑ Book Overview (Project MUSE). Johns Hopkins University Press. ციტირების თარიღი: 27 February 2026
- ↑ Guatemala. Britannica. ციტირების თარიღი: 27 February 2026