შინაარსზე გადასვლა

რალუ კარაძა-არგიროპულო

სტატიის შეუმოწმებელი ვერსია
მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
რალუ კარაცა

პრინცესა რალუ მოხუცებულობაში (შავთეთრი ფოტო უცნობი მხატვრის პორტრეტის მიხედვით)
დაბადების თარიღი 1799(1799)
სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია
გარდაცვალების თარიღი 1870 წლის 16 აპრილი
თონბერგი, ლაიფციგი, ზაქსონიის სამეფო
მოქალაქეობა  ოსმალეთის იმპერია
საქმიანობა მთარგმნელი, თეატრალური მფარველი, მსახიობი
წოდება ოლტენიის დიდი ბანის მეუღლე
(1812 – 1813 წლის ივნისი)
რელიგია ბერძნული მართლმადიდებელი ეკლესია
მეუღლე(ები) გიორგი არგიროპულო
შვილ(ებ)ი
  • ელენი, ბარონესა დე რუენი, ემანუილ არგიროპულო
მშობლები მამა: იოანე კარაჯა
დედა: ელენი სკანავი

რალუ კარაძა-არგიროპულო (ასევე ცნობილი სახელებით: კარაძისი, კარადჯა, კარატძა; ბერძ. Ραλλού Καρατζά Αργυροπούλου el; რუმ. Ralu Caragea Arghiropol el, გავრცელებული სახელით რუმ. Domnița Ralu, "დედოფალი რალუ"; თურქ. Ralu Karaca Argiropolis; 1799–16 აპრილი, 1870) — ფანარიოტი ბერძენი მსახიობი, თეატრის რეჟისორი და დრამატურგი, რომელიც ასევე ცნობილი იყო როგორც ბერძნული დამოუკიდებლობის ომის მონაწილე.

ვალახიის მთავრის იოანე კარაჯას მეორე ქალიშვილი და კარაჯას ოჯახის გამორჩეული წარმომადგენელი. იგი დაქორწინებული იყო იოანეს ნდობით აღჭურვილ მრჩეველზე — გიორგი არგიროპულოზე, რის გამოც 1812–1813 წლებში გახდა ოლტენიის დიდი ბანჰატის ცოლი. თინეიჯერობის ასაკში იგი უკვე ითვლებოდა მოდის წამმართველად და დასავლური კულტურის გამავრცელებლად, ხოლო ზოგიერთი წყაროს მიხედვით — სერიული მაცდუნებლად.

1816 ან 1818 წელს, რალუმ დაარწმუნა მამა, დაეფინანსებინა მისი მხატვრული პროექტები და ბუქარესტში, Cișmeaua Roșie-ზე დააარსა პირველი სამეფო თეატრი. ამ პროექტში ასევე მონაწილეობდნენ კოსტაკე არისტია და იორდაკე სლატინეანუ, რაც რალუს აქცევდა ახალი ბერძნული აღორძინების აქტიურ წარმომადგენლად და სავარაუდოდ, პირველ ბერძნულენოვან რეჟისორად. მისი გადამწყვეტი როლი როგორც ბერძნულ, ისე რუმინულ თეატრში აღიარებულია, თუმცა იგი წინააღმდეგობრივად ფასდება ახალგაზრდობაში მამამისის კორუფციის მხარდაჭერისა და დესპოტიზმის გამო — მაგალითად, მისი ბრძანება თეთრი ფერის ტანსაცმლის აკრძალვის შესახებ.

ოსმალეთის იმპერიის ქვეშ მყოფმა რალუმ საბოლოოდ ბერძნულ ნაციონალიზმს დაუჭირა მხარი და ღიად გამოხატავდა დამოუკიდებლობისაკენ სწრაფვას. მისი თეატრალური მოღვაწეობა ფილიკი ეტერიას მხარდაჭერას ასახავდა და შესაძლოა, მისი ინიცირებულიც კი იყო. თუმცა 1818 წლის ბოლოს, ოსმალთა ზეწოლის საფრთხის გამო, კარაძას ოჯახს ვალახიის დატოვება მოუხდა. მათ თავდაპირველად თავშესაფარი შვეიცარიაში, ხოლო შემდეგ ტოსკანაში ჰპოვეს. ემიგრაციაში ყოფნისას რალუ ურთიერთობდა ფილჰელინებთან (მათ შორის მერი შელისთან) და მხარს უჭერდა ბერძნულ რესპუბლიკას. 1830 წლიდან ის და მისი ოჯახი გადავიდნენ ახლადშექმნილ ბერძნულ სახელმწიფოში და მოგვიანებით — ბერძნეთის სამეფოში, სადაც 1844 წელს გარდაიცვალა პრინცი იოანე.

ვალახიელებისთვის რალუ დარჩა არამყოფ მონათესავე მემამულედ, რომელიც კონფლიქტში იყო მის დამქირავებლებთან, რომელთა შორის ნომინალურად ყველა პლოიეშტის მოქალაქეც შედიოდა.

რალუ კარაძა ხელმძღვანელობდა კულტურულ კლუბებს თავის დასთან როქსანი სუცოსთან და მეგობარ არისტიასთან ერთად. მან თარგმნა ბერძნულად ან ტერეზა დე ლამბერის და ჯონ გილისის ტექსტები. მოგვიანებით იგი მეუღლესთან ერთად გადასახლდა საქსონიის სამეფოში, სადაც 70 ან 71 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ამ დროისთვის ის უკვე მიჩნეული იყო ლიტერატურულ პერსონაჟად პანაგიოტის სუცოსისა და ნიკოლაე ფილიმონის ნაწარმოებებში. რუმინული ლიტერატურა განაგრძობდა მისი ფიგურის ასახვას როგორც ფემინისტური წინამორბედისა ან ეგზოტიკური პერსონისა, მათ შორის ბუკურა დუმბრავას, მატეუ კარაჯიალესა და პეტრუ მანოლიუს რომანებში. მისი ბიოგრაფიის ეპიზოდები გადამუშავდა XX საუკუნის 70-იან წლებში ალექსანდრუ მითრუს საბავშვო პიესაში და ორ ფილმში, რომლებიც გადაიღო დინუ კოჩეამ.

ბიოგრაფია

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადრეული ცხოვრება და ბუქარესტის პრინცესა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რალუ 1799 წელს დაიბადა სტამბოლში, ოსმალეთის იმპერიის დედაქალაქში. ის იყო ჯონისა და ელენი კარაჯას ქორწინებიდან მეორე ქალიშვილი; ელენი წარმოსდგებოდა ფანარიოტულ საბანკო ოჯახიდან — სქანავებისგან.[1] ისტორიკოსი ნიკოლაე იორგა კარაჯების საგვარეულოს შორეულ „აზიურ წარმოშობას“ მიაწერს და სქანავების ფესვებს ქიოსზე მიაკვლევს.[2] წყვილის პირველი შვილი იყო როქსანი ან როქსანდრა, რომელიც 1783 წელს დაიბადა და 1812 წელს დაქორწინდა მიხაელ სუცოსზე.[3] უმცროსი ქალიშვილი სმარაგდა დაქორწინდა სპირიდონ დიმიტრიოს მავროგენისზე. მას ჰყავდა ორი ძმა — გეორგიოსი და კონსტანტინოსი (ბოლო სავარაუდოდ „დაახლ. 1799“ წელს დაიბადა).[4] მამამისის ხაზით, რალუ იყო იოანე II მავროკორდატოსის შვილთაშვილი, რომელიც ფანარიოტად მართავდა მოლდავიას XVIII საუკუნის 40-იან წლებში.[5] ამ ხაზით ის ასევე შორეული შთამომავალი იყო XV საუკუნის მოლდაველ მმართველ სტეფან დიდის.[6] რალუს დაბადების დროისთვის, იოანე კარაჯა ოსმალეთის იმპერიის სანდო დიპლომატად ყალიბდებოდა; ის ეწვია ვლახეთს ჰაბსბურგებთან სამშვიდობო მოლაპარაკებებისთვის, რაც ავსტრია–ოსმალეთის ომის (1788–1791) დასასრულს ნიშნავდა, და გაემგზავრა პრუსიაშიც.[7] რალუმ მიიღო კლასიკური განათლება და განსაკუთრებით გამოირჩეოდა მუსიკაში და ბერძნულ ლიტერატურაში.[8] ლიტერატურის ისტორიკოს იოან-ნიკოლაე პოპას მიხედვით, მას შეეძლო საუბარი ბერძნულად, ფრანგულად, გერმანულად და ოსმალურად;[9] ლედი მორგანი, რომელმაც რალუ 1819 წლის მარტში გაიცნო, პირიქით აღნიშნავდა, რომ ის და მისი დები მხოლოდ ბერძნულად საუბრობდნენ.[10]

კარაჯამ პირველად დაიკავა დიდი დრაგომანის თანამდებობა 1808 წლის 19 ოქტომბრიდან—18 ნოემბრამდე, იმ პერიოდში, როცა სულთანი მაჰმუდ II თავისი ძალაუფლების განმტკიცებას ცდილობდა,[11] ხოლო მეორე, უფრო მოკლე ვადით დაბრუნდა ამ პოზიციაზე 1812 წელს.[12] სწორედ ამავე წელს, აგვისტოში მაჰმუდმა იგი ვლახეთის ტახტზე დაასვა.[13] ახალი უფლისწული მკაცრად აწესებდა სამართალს და ხშირად თავისი ქალიშვილიც მონაწილეობდა პროცესებში, რაც მას ადგილობრივ ბოიარებზე მაღლა აყენებდა. 1813 წლის თებერვალში ფრანგმა ოგიუსტ დე ლაგარდმა აღნიშნა, რომ კარაჯამ „გადასცემა თავისი ხარსანგი სასახლის ბოიარს — ცალთვალა კაცს, რომელიც პრინცესა რალუს შეურაცხყოფაში იყო დადანაშაულებული.“[14] ახალგაზრდა პრინცესა დაქორწინდა გეორგიოს (ასევე ცნობილი როგორც გიორგი ან იორდაკე) არგიროპულოსზე, რომელიც მსახურობდა მის მამის სასახლის სხვადასხვა თანამდებობაზე. ის იყო ქვეყნის კაიმაკამი (რეგენტი), კარაჯას ინვესტიტურისა და რეალური ძალაუფლების მიღებას შორის — 1812 წლის 27 აგვისტოდან[15] —22 ოქტომბრამდე.[16]

ისტორიკოსი პავლ ჩერნოვოდეანუს მიხედვით, 1813 წლის მაისისთვის წყვილი კრაიოვაში ცხოვრობდა, სადაც არგიროპულოსი ოლტენიის დიდი ბანი იყო. ეს ცნობები დაფუძნებულია ბრიტანელი ქირურგის, უილიამ უიტმენის დღიურზე, რომელმაც ქალაქი მოინახულა და შეხვდა მის „ბერძენ მთავარს“ და მის „ძალიან მშვენიერ“ და მსუბუქად შემოსილ მეუღლეს.[17] უიტმენი აღწერს ბანს (ან კაიმაკამს) როგორც კულტურულ პოლიგლოტს, რომელიც არქეოლოგიურ გათხრებს აწარმოებდა კარაკალთან ახლოს.[18] ვლახეთის ოფიციალურ დოკუმენტებში, 1812 წლის დეკემბერში, არგიროპულოსი მოხსენიებულია როგორც „ყოფილი დიდი ბანი“ (ბივველი ბანი), ხოლო დუმიტრაკე რაკოვიცა მითითებულია როგორც ოლტენიის კაიმაკამი.[19] 1813 წლის 13 იანვარს არგიროპულოსმა თავისი კაიმაკამის ბეჭედი — რომელზეც ოლტენიის ყველა ოლქის სიმბოლოები იყო გამოსახული — ერთ-ერთი გადაწყვეტილების დასამტკიცებლად გამოიყენა.[20] მისი მემკვიდრე, არაბერძენი რადუ გოლესკუ, მხოლოდ იმავე წლის ივნისში დაინიშნა.[21]

თეატრალურ ისტორიაში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თეატრალური ისტორიკოსი იოან მასოფი იუწყება ჭორებზე, რომლებიც უკავშირდებოდა რალუს სექსუალურ თავაშვებულობას და აღნიშნავს, რომ მან დაბადა რამდენიმე ბავშვი, რომლებიც შემდგომ ბუქარესტის ეკლესიების წინ მიატოვა საკუთარი ოჯახის თანხმობით.Ioan Massoff, "Domnița Ralu dela 'Cișmeaua Roșie', prima snoabă a Bucureștilor", [22] 1822 წლის წერილში პრუსიელი დიპლომატი ლუდვიგ კროიხელ ფონ შვერდტბერგი ამტკიცებდა, რომ პრინც კარაჯას "შეეძინა შვილი საკუთარი ქალიშვილისგან, რომელიც დღესაც ცოცხალია" (de sa propre fille eut un enfant, qui vit encore); ნიკოლაე იორგა ამ მტკიცებას ლანძღვად მიიჩნევს, თუმცა არ გამორიცხავს, რომ იგი რალუზე შეიძლება მიანიშნებდეს.ნიკოლაე იორგას თქმით, [23], რალუ ასევე ცნობილი იყო იმით, რომ იგი მფარველობდა მამის მიერ დაქსელილ პარტოკრატიული სისტემას, რაც გამოჩნდა 1815 წლის თებერვალში, როცა მან შეიძინა სოფელი კონცეშტში კარაჯას ერთგული იოან ჰაჯი მოსკუსგან 115,000 თალერად, რათა შემდეგ აგვისტოში ბევრად ნაკლებ ფასად დაებრუნებინა უკან.[24] პრინცესას ჰყავდა საკუთარი ამალა, რომელშიც შედიოდა ბოიარესა სულტანა გალეშესკუ. გავრცელებული ლეგენდის თანახმად (რაც ნაწილობრივ დადასტურებულია მეცნიერთა M. შოპენისა და აბდოლონომი უბიჩინის მიერ)[25] სულტანამ თავის გავლენით შეძლო ე.წ. ჰაიდუკი იანკუ ჯიანუს სიკვდილით დასჯისგან გადარჩენა, რაც მან პრინც იოანისგან მის გათხოვებაზე თანხმობით მოიპოვა.[26]

გიორგი არგიროპულოს ბეჭედი — ოლტენიის დიდი ბანი (1813)

რალუ აქტიურად იყო ჩართული იმ დასავლეთიზაციაში, რომელიც მისმა მამამ დაიწყო და ნაწილობრივ აღიარა. მან მოწონებით მიიღო ადგილობრივი პრუსიელები, რომლებმაც მას და სასახლის სხვა წევრებს ლაგერი გააცნეს და 1818 წლის ივნისში დელულ სპირის გორაკიდან ცხელი ჰაერის ბუშტი გაუშვეს.[27] ზოგიერთი წყაროს თანახმად, რალუს პირველი წვლილი თეატრში თარიღდება 1812 წლით (ან უფრო ადრეც),[28] თუმცა ჰელენისტი არიადნა კამარიანო-ჩიორანი ამტკიცებს, რომ პრინცესამ თეატრალური ინიციატივა მხოლოდ 1817 წელს დაიწყო, კერძოდ, იმპროვიზებული სპექტაკლებით, რომლებიც მის კერძო ოთახებში იმართებოდა მცირე აუდიტორიისთვის.Camariano-Cioran, გვ. 1579; აგრეთვე იხ. Bucur, გვ. 17

მეცნიერი ვალტერ პუხნერი მიუთითებს, რომ ეს ჩანაწერები ეხება რალუს მონაწილეობას "ბერძნულ მოყვარულთა სცენაზე 'ავთენტურ აკადემიაში'"[29] (იგულისხმება ბუქარესტის სამთავრო აკადემია, რომლის მმართველთა შორის მისი მეუღლე — ბანი იყო).[30] ამ ჯგუფმა 1816 წელს ჰომეროსის ადაპტაციებით დაიწყო მოღვაწეობა. 1817 წლის გაზაფხულ-შემოდგომაზე რეჟისორის როლი თავად რალუმ იტვირთა. მან ჩამოაყალიბა ახალი დასი, რომლის ვარსკვლავი მოსწავლე იყო კოსტაკე არისტია. დასმა განაგრძო მოღვაწეობა კურტეა ნოუას სასახლის კომპლექსში, სადაც დადგეს ევრიპიდეს, ლონგოსის, სოფოკლეს, ალფიერის და ვოლტერის ნაწარმოებების ადაპტაციები.[31]

„ჩიშმეა რუშიეს“ თეატრი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მასოფის აზრით, რალუ აღფრთოვანებული იყო ფრანგული თეატრის განვითარების ტემპით და განსაკუთრებით Comédie-Française-ით; შესაძლოა, მას ასევე ჰქონდა ინფორმაცია თეატრალური ცხოვრების შესახებ ავსტრიის იმპერიაში ფრიდრიხ ფონ გენცთან მეგობრული კავშირის მეშვეობით, რომელიც მეტერნიხის პირადი მდივანი იყო. პრინცი იოანი, გავრცელებული ცნობით, პირადად ესწრებოდა მის სპექტაკლებს და მხარს უჭერდა მის მოღვაწეობას — ერთ-ერთ წარმოდგენაში მან თავად რალუს ნახა, რომელიც სცენაზე ტრაგიკული მუზის სახით იყო გამოსული.[32] ისტორიკოსი იანის სიდერისი მიიჩნევს, რომ რალუ იყო თანამედროვე ბერძნული თეატრის პირველი რეჟისორი; მას ასევე მიუძღვის წვლილი წარმოდგენების ბერძნულად თარგმნაში.[33]

გავრცელებული ცნობებით, რალუ აწყობდა მუსიკალურ საღამოებსაც, რომლებიც მოიცავდა ბეთჰოვენის ნაწარმოებების პირველ შესრულებებს ვლახეთში (რომლებიც სრულდებოდა ბუქარესტის ერთადერთ ფორტეპიანოზე). ზოგიერთი წყაროს ინტერპრეტაციით, თავად რალუ ასრულებდა Appassionata-ს, თუმცა მუსიკათმცოდნე გიორგი დ. ფლორესკუ აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ის „კარგი მუსიკოსი“ იყო, ასეთი რთული ნაწარმოების შესრულება მის შესაძლებლობებს აღემატებოდა. ფლორესკუს ვარაუდით, ნამუშევარს უცხოელი სტუმარი ასრულებდა, რომლის ვინაობაც უცნობია.[34]

დამოუკიდებლობის ომი და შემდგომი ცხოვრება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტრანსილვანიიდან, უნგრეთის სამეფოსა და შემდეგ უკვე ავსტრიის გავლით[35] კარაჯას ოჯახი "მრავალრიცხოვანი ამალის თანხლებით"[36] გაემგზავრა ჟენევაში, აღდგენილ შვეიცარიის კონფედერაციაში. ხანგრძლივი ყოფნის პერიოდში ისინი სტუმრობდნენ ბოტანიკოს ოგუსტენ პირამ დე კანდოლს. უკანასკნელმა 1862 წელს გაიხსენა, რომ რალუ და მისი დები, მიუხედავად ელეგანტური გარეგნობისა, საუბარში ნაკლებად კომპეტენტურნი იყვნენ (როგორც ისტორიკოსი ანდრეი პიპიდი აღნიშნავს, ეს შეფასება საეჭვოდ უნდა ჩაითვალოს).ანდრეი პიპიდი, [37] ექვსთვიანი შვეიცარიაში ცხოვრების შემდეგ[38], კარაჯები გადავიდნენ ტოსკანის დიდ საჰერცოგოში, სადაც რალუ დროის ნაწილს პიზასა და ფლორენციას შორის ანაწილებდა.[39] პრინცი ტოსკანის ხელისუფლების უშუალო მფარველობის ქვეშ იყო, ხოლო ცენზორები ადგილობრივ პრესაში მის კრიტიკას იშურებდნენ.[40] პიზაში ყოფნისას რალუ წერილობით კორესპონდენციას აწარმოებდა ცანის კუტუმასთან — პარიზში მამის აგენტთან.[41]

რალუს ჰყავდა მცირეწლოვანი ქალიშვილი ელენი. დაახლოებით 1819 წელს მან შეუკვეთა მამის პორტრეტი, რომელიც 1790-იანი წლების პორტრეტის ასლს წარმოადგენდა, თუმცა მასზე ელენიც იყო გამოსახული, მამის კალთაში.[42] იმავე წელს მან თარგმნა მადამ დე ლამბერის ნაწარმოები Avis d'une mère à sa fille — ბერძნულად: Παραινέσεις μητρός προς θυγατέρα.[43] ასევე ცნობილია, რომ მან ბერძნულად თარგმნა ჯონ გილისის ძველი საბერძნეთის ისტორია.[44]

ოჯახი აქტიურად ჩაერთო ბერძნების დამოუკიდებლობის ომში, რომელშიც ყოფილი პრინცი ფინანსურად უჭერდა მხარს როგორც ბერძენ ეროვნულ მოძრაობას, ასევე ფილჰელენებს — მათ შორის რეგულარულად გზავნიდა საჩუქრებს მებრძოლებთან, როგორებიც იყვნენ გეორგიოს კარაისკაკისი, აპოსტოლის კოლოკოტრონისი და ანდრეას მიაულისი.[45] უფროსი შვილი კონსტანტინოსი მოკლე პერიოდით მონაწილეობდა ბრძოლებში ეთოლიის ფრონტზე.[46] იოანეს სახლი პიზაში მასპინძლობდა ბერძნული საქმის მომხრეებს — ლორდ ბაირონს და პერსი ბიში შელისაც.[47] 1822 წლის სექტემბრისთვის რალუ უკვე იცნობდა ამ წრეს და წერდა მერი შელის — უსამძიმრებდა პერსის სიკვდილთან დაკავშირებით და აღნიშნავდა, რომ კითხულობდა გოდვინის ნაწარმოებებს.[48] შელიმ თავის რომანში უკანასკნელი ადამიანი ერთ პერსონაჟს არგიროპოლოს სახელი დაარქვა — სავარაუდოდ, რალუსადმი მიძღვნით.[49]

ომის ჟამს ფანარიოტმა პანაგიოტის სუცოსი, რომელიც ახალგაზრდობაში ფარულად იყო შეყვარებული რალუზე, მის ცხოვრებაზე შთაგონებით დაწერა რომანი Ο Οδοιπόρος ("მოსეირნე") — ვალტერ პუხნერის აზრით, ერთ-ერთი პირველი ბერძნული რომანტიკული ნაწარმოები.[50] პრინცესა 1830 წელს გადასახლდა ახალშექმნილ ბერძნულ სახელმწიფოში,[51] დაახლოებით იმავე პერიოდში, როცა მამამისიც გადმოვიდა.[52] მისი მეგობარი ჰაჯი მოსკუ, რომელიც ვლახეთში მამის ვალებს იბრუნებდა, რალუსგან ისესხა 1,000 თალერი და 1828 წლისთვის მას თვეში 50 თალერს უხდიდა პროცენტის სახით.[53] რალუს შემოსავალი ჰქონდა ვლახეთში არსებული მიწის ფლობით — თავისი ძმისგან, კონსტანტინოსისგან, სახელობით ფეოდად მიიღო ქალაქი პლოიეშტი. 1829 წელს ბოიარების დივანს გაგზავნილ წერილში ის აღნიშნავდა, რომ ადგილობრივთა წინააღმდეგობა და საბოტაჟი შეუძლებელს ხდიდა ამ ადგილიდან შემოსავლის მიღებას.[54]

სურათები

იოანე კარაჯა და შვილიშვილი ელენი არგიროპულო, რალუს მიერ მიძღვნილ პორტრეტზე
რალუს დისშვილი, რალუ კარაცა-კოლოკოტრონისი, გეორგიოს მარგარიტისის პორტრეტით
ემე იაკობესკუ პრინცესა რალუს როლში, გადაღებებისას ფლორინ პიერსიკთან ერთად ფილმში შაფტეკაის ჰაიდუკები (ფოტო: A. მიხაილოპოლი)

ორივე რალუმ — თავადიც და მისი და როქსანიც — საკუთარი სახლები „ფილოლოგიურ სალონებად“ აქციეს და პიონერული როლი ითამაშეს ქალთა განათლებაში საბერძნეთში.[55] 1840-იანი წლების დასაწყისში, როცა საბერძნეთი სამეფოდ ჩამოყალიბდა, პრინცი იოანე თავის ქალიშვილის მეგობარ არისტიას დაეხმარა ათენის ფილოდრამატული საზოგადოების დაარსებაში.[56]

A. ბუშონის ცნობით, ათენის თანასწორობისმოყვარე საზოგადოებაში ფანარიოტები მაინც არაპოპულარულები იყვნენ, რის გამოც რალუმ, სავარაუდოდ, სნობობა რომ დაეძლია, იქორწინა უბრალო წარმოშობის კონსტანტინოს კოლოკოტრონისზე;[57] თუმცა ამ ცნობაში ორი რალუ ერთმანეთშია არეული — რალუ კარაცა-არგიროპულო და მისი ძმის, გეორგიოსის ქალიშვილი.[58]

მოგვიანებით, ხანდაზმულმა რალუმ და გეორგიოს არგიროპულომ საცხოვრებლად ზაქსონიის სამეფოში, ლაიფციგის მახლობელ თონბერგში გადაინაცვლეს, ხოლო ათენის მამული იოანეს შთამომავლებს დაუტოვეს.[59] რალუ ამ ქალაქში გარდაიცვალა 1870 წლის 16 აპრილს,[60] აგრეთვე იხ. [61] — ორივე ეწინააღმდეგება Papalexopoulou-ს, რომელიც გარდაცვალების წლად 1844-ს ასახელებს ორი წლის შემდეგ, რაც მისი და როქსანი დაიღუპა.

მას ორიოდე შვილი დარჩა — ელენი, რომელიც დაქორწინდა ბარონ დე რუენზე, და ვაჟი — ბერძენი დიპლომატი ემანუილ არგიროპულო (დაქორწინებული პულჰერია კანტაკუზინო-პაშკანუზე).[62] ჰერალდიკის მკვლევარ თუდორ-რადუ ტირონის აზრით, რალუს არგიროპულოზე ქორწინებამ განაპირობა ის ფაქტი, რომ კარაჯას საგვარეულო გერბს იყენებდნენ არგიროპულოს სხვა შთამომავლები, მიუხედავად იმისა, რომ ყველა მათგანი უშუალოდ არ იყო რალუს შთამომავალი.[63]

მემკვიდრეობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კულტურის ისტორიკოსმა ალექსანდრუ დუცუმ 1972 წელს გამოქვეყნებულ შენიშნვაში პრინცესა კარაჯა დაასახელა ქალთა ემანსიპაციის ხელშემწყობ ფიგურად რუმინეთში, კატერინა სუცოსისა და როქსანა სამურკაშის გვერდით — თუმცა, როგორც თავადვე აღნიშნავს, მათი მოღვაწეობა ძირითადად ვლახეთის ბოიართა ქცევების ცვლილებაზე იყო კონცენტრირებული და ფართო მასებისთვის თითქმის შეუმჩნეველი დარჩა.[64] სიცოცხლის განმავლობაში რალუ, მამამისთან ერთად, ხშირად იყო რომანული ნაციონალისტების გაკრიტიკების ობიექტი — მათ შორის მისი თანამედროვე ქრონიკორის იოან დობრესკუს, რომელმაც მკვეთრი ანტიბერძნული პოზიცია დაიკავა და კარაჯა გლეხების „ველური ძარცვისთვის“ შეიძულა.[65] დობრესკუ გახარებით წერდა „ჩიშმეას“ გადაწვის ამბავზე. მისი აზრით, პრინცესა (რომელიც შეცდომით მოხსენიებული იყო როგორც „რარუ“ ან „რარო“) ბოიარებს ქრისტიანული დაკვირვებისგან აშორებდა. შენობას დობრესკუ უწოდებდა „ბერძნული ღმერთების ტაძარს“ — რაც ეშმაკის თაყვანისცემის სიმბოლოდ მიიჩნია.[66] შენობის ნანგრევები 1880-იან წლებშიც ჩანდა და ქალაქ ბუქარესტის ფუნტანეის ქუჩის ერთ მონაკვეთს წარმოადგენდა.[67]

რალუს კულტურული ღვაწლი ვლახეთსა და შემდგომ რუმინეთის სამეფოში ინტელექტუალურ წრეებში დაფასდა, თუმცა მისი ცხოვრების დეტალები დიდწილად გაურკვეველი რჩებოდა. 1937 წელს მასოფი წერდა, რომ „მშვენიერმა ბერძენმა ქალბატონმა თავისი მრავალი ცოდვა კულტურული საქმიანობით გამოისყიდა“ — რაც მას „შემოქმედებითი სნობობის“ გამოვლინებად მიაჩნდა. მასოფი ასევე აღნიშნავდა, რომ არ იცოდა, რა ბედი ეწია პრინცესას ბუქარესტიდან წასვლის შემდეგ: „დაბერდა პიზაში, სადაც კარაჯამ სამეფო ცხოვრება დაასრულა, თუ ახალგაზრდა გარდაიცვალა?“

რალუ გამოდის მეორეხარისხოვან პერსონაჟად ნიკოლაე ფილიმონის 1862 წლის რომანში ძველი და ახალი ჩოკოები (Ciocoii vechi și noi)[68], რომელიც ცნობილია მამისადმი თანაგრძნობით სავსე აღწერით.[69] მისი ხსოვნა შემონახულია სხვა ისტორიულ-ხატოვან ნაწარმოებებში, მათ შორის 1903 წელს ბუკურა დუმბრავას მიერ დაწერილ გერმანულენოვან რომანში, სადაც რალუ და სულტანა გალეშესკუ აღწერილნი არიან, როგორც „იდეალური ქალის შესანიშნავი ტიპები“.

1916 წლის დასაწყისში ფემინისტმა ადელა ქსენოპოლის იაშიდან მართავდა კერძო თეატრალურ დასს სახელწოდებით დომნიცა კარაჯა („პრინცესა კარაჯა“, იმ ქალის სახელობის, რომელმაც „ბუქარესტში პირველი თეატრი დააარსა და ააგო“). დასი დგამდა ქალი ავტორების, მათ შორის თავად ქსენოპოლის ნაწარმოებებს."ინფორმაცია: თეატრი 'დომნიცა კარაჯა'", [70] პრინცესას, როგორც ფემინისტური ხატის, სტატუსი დაადასტურა აქტივისტმა მარია ბუცურეანუმაც, რომელმაც რალუს ბიოგრაფია შეიტანა თავის წიგნში ქალი. სოციალური კვლევა (Femeia. Studiu social), რომელიც 1921 წელს გამოიცა.[71]

რალუ წარმოადგენს ერთ-ერთ სიუჟეტურ ხაზს მატეიუ კარაჯალეს 1929 წლის ნოვატორულ რომანში Craii de Curtea-Veche, სადაც მთავარი პერსონაჟი ფანარიოტი პაშადია ამაყობს, რომ თითქოს ერთ-ერთი რალუს საყვარლის შთამომავალია — რომელსაც პრინცესამ ბოიარობის წოდება მისცა. მოთხრობა აერთიანებს კაროლინას ფაქტობრივი ბიოგრაფიის ელემენტებს და ავტორის ფანარიოტ წინაპრების ისტორიებს.[72] რალუს რომანტიზებული ბიოგრაფია დაწერა და 1939 წელს გამოაქვეყნა პეტრუმანოლიუმ, თუმცა ტექსტი არაერთგვაროვანი იყო და კრიტიკაც დაიმსახურა.[73]

ბალეტში იანკუ ჯიანუ (ავტორი: ოლეგ დანოვსკი, 1964 წ.), რალუს როლს კორა ბენადორი ასრულებდა.[74] იოანე კარაჯას მმართველობა ასახულია დინუ კოჩეას სათავგადასავლო კომედიებში: შაფტეკაის ჰაიდუკები და რალუს მზითევი (ორივე 1971), სადაც ემე იაკობესკუ ასრულებს გამოგონილ პერსონაჟ — რალუს.[75] აგრეთვე იხ. [76] ამას მოჰყვა საბავშვო პიესა იანკუ ჯიანუ (1973), რომლის ავტორები იყვნენ ალექსანდრუ მიტრუ და აურელ ტიტა; აქ აღწერილია კარაჯა და მისი კარის ცხოვრება,"დღეს საღამოს თეატრში... 'გსმენიათ ჯიანზე?'", [77] ხოლო რალუს როლზე შეირჩა დანიელა ანენკოვი.[78]

ლიტერატურა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • Bogdan Bucur, Devălmășia valahă (1716–1828). O istorie anarhică a spațiului românesc. Pitești: Editura Paralela 45, 2008. ISBN 978-973-47-0552-8
  • Ariadna Camariano-Cioran, "Recenzii. M. Valsa, Le Théâtre grec moderne de 1453 à 1900", in Studii. Revistă de Istorie, Vol. XIV, Issue 6, 1961, pp. 1578–1580.
  • Paul Cernovodeanu, "Ofițeri englezi din perioada războaielor napoleoniene despre țările române (1802—1813)", in Revista de Istorie, Vol. 41, Issue 7, July 1988, pp. 659–672.
  • M. Chopin, Abdolonyme Ubicini, L'Univers. Histoire et description de toutes les peuples. Provinces danubiennes et roumaines. Paris: Firmin Didot, 1856.
  • Ilie Corfus, Ioan Dobrescu, "Cronica meșteșugarului Ioan Dobrescu (1802—1830)", in Studii și Articole de Istorie, Vol. VII, 1966, pp. 309–403.
  • Ioan C. Filitti, "Banii și Caimacamii Craiovei", in Arhivele Olteniei, Vol. III, Issue 13, May–June 1924, pp. 193–217.
  • George D. Florescu, "Aspecte privind începuturile învățământului muzical superior în București", in București. Materiale de Istorie și Muzeografie, Vol. IV, 1966, pp. 379–387.
  • Constantin Gane, Trecute vieți de doamne și domnițe. Vol. II: Epoca fanarioților, până la restabilirea domniilor pământene. Bucharest: Editura Ziarului Universul, 1941.
  • Anca Hațiegan, "Precursoarele: primele femei care au jucat în limba română (I)", in Vatra, Issues 5–6/2017, pp. 166–169.
  • Nicolae Iorga, Istoria statelor balcanice în epoca modernă. Lecțiĭ ținute la Universitatea din Bucureștĭ. Vălenii de Munte: Neamul Românesc, 1913.
  • Constantin Karadja, Panagiotis Soutsos, "L'oraison funèbre prononcée à l'enterrement de l'ancien Prince-régnant Jean Caradja par le maire d'Athènes, Panayoti Soutzos", in Revue Historique du Sud-Est Européen, Vol. XXI, 1944, pp. 233–240.
  • Elisabeta Negrău, "Portretele lui Ioan Gheorghe Caragea", in Mariana Lazăr (ed.), Artă – Istorie – Memorie. Patrimoniul cultural național, pp. 127–140. Bucharest: National Cotroceni Museum, 2021. ISBN 978-606-95206-8-0
  • Elisavet Papalexopoulou, "Tracing the 'Political' in Women's Work: Women of Letters in the Greek Cultural Space, 1800–1832", in Journal of Modern Greek Studies, Vol. 39, Issue 1, May 2021, pp. 1–25.
  • Ioan-Nicolae Popa, "Primul text dramatic tipărit în românește — Sibiu, 1797", in Transilvania, Issues 6–7/2015, pp. 27–32.
  • Walter Puchner, Greek Theatre between Antiquity and Independence. A History of Reinvention from the Third Century BC to 1830. Cambridge & New York City: Cambridge University Press, 2017. ISBN 9781107445024
  • Eugène Rizo-Rangabé, Livre d'or de la noblesse phanariote en Grèce, en Roumanie, en Russie et en Turquie. Athens: S. C. Vlastos, 1892. OCLC 253885075
  • Polyanthi Tsigkou-Giannakopoulou, "Οι Φαναριώτισσες στις παραδουνάβιες ηγεμονίες κατά τον 18ο και 19ο αιώνα", in Konstantinos A. Dimadis et al. (eds.), Lucrările celui de-al III-lea Congres al Neoeleniștilor din Țările Balcanice. Elenismul — factor cultural și economic în Balcani (1453—2015): limbă, literatură, artă, societate (București, 16–17 octobrie 2015), pp. 210–224. Bucharest: Hellenic Union of Romania, 2017. ISBN 978-606-94322-1-1
  • Constanța Vintilă-Ghițulescu, "Amintirile unui boier valah de pe vremea lui Ioan vodă Caragea (1814–1817)", in Revista Istorică, Vol. XXVIII, Issues 1–2, January–April 2017, pp. 77–98.

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ Bucur, გვ. 202; Gane, გვ. 247, 284; Popa, გვ. 32
  2. ↑ Iorga (1913), გვ. 190–191
  3. ↑ N. L. Korsakova, V. V. Noskov, "Список дипломатического корпуса в С. Петербурге. 21 января 1837", Vremennik Pushkinskoy Komissii, ტომი 33, 2019, გვ. 53–54
  4. ↑ Rizo-Rangabé, გვ. 40–41, 82–84, 132–133; აგრეთვე იხ. Gane, გვ. 284, 297, 341
  5. ↑ Rizo-Rangabé, გვ. 39, 73, 74; აგრეთვე იხ. Karadja & Soutsos, გვ. 237
  6. ↑ Karadja & Soutsos, გვ. 237
  7. ↑ ნიკოლაე იორგა, Acte și fragmente cu privire la istoria românilor, adunate din depozitele de manuscrise ale Apusului. ტომი 2: Extracte din corespondența ambasadorilor prusieni la Constantinopol și Petersburg cu privire la Țerile Romîne, გვ. 308, 336. ბუქარესტი: Imprimeria Statului, 1896
  8. ↑ Gane, გვ. 292
  9. ↑ Popa, გვ. 32
  10. ↑ სიდნი, ლედი მორგანი, An Odd Volume, Extracted from an Autobiography, გვ. 321. ლონდონი: რიჩარდ ბენტლი, 1859
  11. ↑ Karadja & Soutsos, გვ. 237–238
  12. ↑ Rizo-Rangabé, გვ. 40
  13. ↑ Popa, გვ. 31; Rizo-Rangabé, გვ. 40
  14. ↑ Bucur, გვ. 164; აგრეთვე იხ. Gane, გვ. 295
  15. ↑ Popa, გვ. 31; აგრეთვე იხ. Rizo-Rangabé, გვ. 40, სადაც მითითებულია „29 აგვისტო“
  16. ↑ Arnold Winckler, "Inceputul domniei lui Vodă Caragea. După actele Archivelor Statului din Viena", Revista Istorică, ტ. X, ნომრები 1–3, იანვარი–მარტი 1924, გვ. 3
  17. ↑ Cernovodeanu, გვ. 667, 672
  18. ↑ Cernovodeanu, გვ. 667
  19. ↑ Filitti, გვ. 209, 216
  20. ↑ კონსტანტინ მოსილი, "Studii de sigilografie românească", Revista Arhivelor, ნომერი 4, 1927, გვ. 148
  21. ↑ Filitti, გვ. 216
  22. ↑ Rampa, 1937 წლის 25 დეკემბერი, გვ. 6,
  23. ↑ Documente privitóre la Istoria Românilor, culese de Eudoxiu de Hurmuzaki. ტომი X: 1763—1844, გვ. 134. ბუქარესტი: I. V. Socecŭ
  24. ↑ Vintilă-Ghițulescu, გვ. 83
  25. ↑ Chopin & Ubicini, გვ. 116,
  26. ↑ Ioan Scurtu, "Un roman haiducesc", Sămănătorul, ტომი VII, ნომერი 30, ივლისი 1908, გვ. 703
  27. ↑ Ioan Vasile Buiu, "1873: primele ascensiuni aerostatice, cu om la bord, în București", București. Materiale de Istorie și Muzeografie, ტომი XX, 2006, გვ. 128–129
  28. ↑ Tsigkou-Giannakopoulou, გვ. 218
  29. ↑ Puchner, გვ. 284–285
  30. ↑ Radu Economu, "1818, București: în Divanul țării. Pledoarie pentru învățămîntul românesc", Magazin Istoric, 1986 წლის თებერვალი, გვ. 14
  31. ↑ Gane, გვ. 294–295; Puchner, გვ. 284–285
  32. ↑ ეუგენ ლოვინესკუ, "Cronica dramatică. Sub peristilul Teatrului Național", Convorbiri Literare, ტ. XLVI, №9, 1912, გვ. 1076
  33. ↑ Tsigkou-Giannakopoulou, გვ. 217–218
  34. ↑ Florescu, გვ. 380
  35. ↑ Chopin & Ubicini, გვ. 116,
  36. ↑ Vintilă-Ghițulescu, გვ. 97
  37. ↑ "Notules Phanariotes II: encore l'exil de Jean Caradja à Genève", Ο Ερανιστής, ტ. 17, 1981, გვ. 76–79
  38. ↑ Negrău, გვ. 131
  39. ↑ Papalexopoulou, გვ. 16
  40. ↑ Alexandru Marcu, "Un student romîn la Pisa și Paris, către 1820: Simion Marcovici", Revista Istorică, ტ. XV, №1–3, 1929, გვ. 30
  41. ↑ Cornelia Papacostea-Danielopolu, "Comptes rendus...", Société des Études Sud-Est Européennes, ტ. VI, №3, 1968, გვ. 545
  42. ↑ Negrău, გვ. 133–134
  43. ↑ Tsigkou-Giannakopoulou, გვ. 218
  44. ↑ Rizo-Rangabé, გვ. 40
  45. ↑ Karadja & Soutsos, გვ. 239
  46. ↑ Iorga (1913), გვ. 196–198
  47. ↑ Nestor Camariano, "Texte și documente...", Revista Fundațiilor Regale, ტ. IX, №6, ივნისი 1942, გვ. 647
  48. ↑ Papalexopoulou, გვ. 16,
  49. ↑ Martin Garrett, The Palgrave Literary Dictionary of Mary Wollstonecraft Shelley, გვ. 4. ლონდონი: Palgrave Macmillan, 2019. ISBN 978-1-137-56638-6
  50. ↑ Puchner, გვ. 279–280
  51. ↑ Papalexopoulou, გვ. 16
  52. ↑ Negrău, გვ. 132
  53. ↑ Dumitru Limona, Negustorii 'greci' și arhivele lor comerciale, გვ. 333–334, 373. იაში: Alexandru Ioan Cuza University, 2016. ISBN 978-606-714-252-5
  54. ↑ C. Șerban, "Aspecte din lupta orășenilor...", Studii. Revistă de Istorie, ტ. XIV, №3, 1961, გვ. 632–634
  55. ↑ Tsigkou-Giannakopoulou, გვ. 220
  56. ↑ M. M. H., "Cronica...", Revista de Folclor, ტ. III, №4, 1958, გვ. 174 იოანე გარდაიცვალა ათენში 1844 წლის 27 დეკემბერს.Karadja & Soutsos, გვ. 236; Rizo-Rangabé, გვ. 40
  57. ↑ A. Bouchon, "Athènes.—La Cour et la ville...", Supplément au Journal Le Constitutionnel, 26 ნოემბერი, 1843, გვ. 6
  58. ↑ Rizo-Rangabé, გვ. 40
  59. ↑ Negrău, გვ. 134
  60. ↑ Gane, გვ. 296;
  61. ↑ Popa, გვ. 29
  62. ↑ Rizo-Rangabé, გვ. 4, 6
  63. ↑ Tudor-Radu Tiron, "Un sceau inconnu de Jean Georges Caradja...", Revue Roumaine d'Histoire, ტ. XL–XLI, 2001–2002, გვ. 136–138
  64. ↑ Alexandru Duțu, Cărțile de înțelepciune în cultura română, გვ. 145. ბუქარესტი: Editura Academiei, 1972
  65. ↑ Corfus & Dobrescu, გვ. 312, 317–318
  66. ↑ Corfus & Dobrescu, გვ. 317, 373–374
  67. ↑ Augustin Z. N. Pop, Pe urmele lui Mihai Eminescu, გვ. 209. ბუქარესტი: Editura Sport-Turism, 1978
  68. ↑ Cezar Petrescu, "ბუქარესტი ლიტერატურაში", Contemporanul, №37/1959, გვ. 2; აგრეთვე იხ. Hațiegan, გვ. 166
  69. ↑ Iulia Aricescu, Considerațiuni asupra revoluției lui Tudor Vladimirescu, გვ. 43. ბუქარესტი: România Nouă, Th. I. Voinea, 1924
  70. ↑ Opinia, 2 თებერვალი, 1916, გვ. 2
  71. ↑ Monica Negru, "Din istoria Consiliului Național al Femeilor Române...", Revista Arhivelor, ტ. XCII, №1–2, 2015, გვ. 147
  72. ↑ Cătălin Constantin, "Mateiu Caragiale. Craii de Curtea-Veche. Privirea povestitorului", România Literară, №39/2002, გვ. 16–17
  73. ↑ Horia Stanca, "ლიტერატურა, თეატრი, მუსიკა, ხელოვნება. წიგნები: პეტრუ მანოლიუ — დომნიცა რალუ კარაჯა", Tribuna, ტ. II, №175, აგვისტო 1939, გვ. 2
  74. ↑ Tea Preda, "სპექტაკლები – ხელოვნება. 'იანკუ ჯიანუ' და ახლის ძიება", Luceafărul, ტ. VII, №9, აპრილი 1964, გვ. 10
  75. ↑ Nicolae Pătran, Stelian Pătran, "Acuarelă de Rucăr...", Piatra Craiului, ტ. 2, №6, 2012, გვ. 4–5;
  76. ↑ Mihaela Grancea, "ფილმი და 'სოციალისტური ერის' მშენებლობა", Romanian Political Science Review, ტ. VI, №3, 2006, გვ. 685
  77. ↑ Cutezătorii, ტ. VII, №47, ნოემბერი 1973, გვ. 10
  78. ↑ Maria Marin, "მომავალი როლი: დანიელა ანენკოვი", Teatrul, ტ. XXIX, №3, მარტი 1984, გვ. 24
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=რალუ_კარაძა-არგიროპულო&oldid=4917867“-დან