პოლარული ნივთიერებები

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
(გადამისამართდა გვერდიდან პოლარული გამხსნელი)
Jump to navigation Jump to search
წყლის მოლეკულა არის პოლარობის მაგალითი. წარმოდგენილია ორი მუხტი უარყოფითი მუხტი არის შუაში (წითელ ჩრდილში), ხოლო ბოლოებზე დადებითი მუხტი (ცისფერ ჩრდილში).

პოლარული ნივთიერებაქიმიაში არის ნივთიერება, რომლის მოლეკულებს გააჩნიათ ელექტრონული დიპოლური მომენტი. პოლარული ნივთიერებებისთვის, არაპოლარულ ნივთიერებებთან შედარებით, დამახასიათებელია მაღალი ფარდობითი დიელექტრიკული შეღწევადობა (თხევად ფაზაში 10-ზე მეტი), მაღალი დუღილისა და დნობის ტემპერატურა.

პოლარული მოლეკულები ურთიერთქმედებენ დიპოლ – დიპოლური მოლეკულათშორისი ძალების და წყალბადური ბმების საშუალებით. პოლარობას საფუძვლად უდევს უამრავი ფიზიკური თვისება, მათ შორის ზედაპირული დაძაბულობა, ხსნადობა, დნობის და დუღილის ტემპერატურები.

პოლარული გამხსნელებში ყველაზე უკეთ იხსნებიან პოლარული ნივთიერებები, მათ ასევე გააჩნიათ იონების სოლვატაციის უნარი. პოლარული გამხსნელების მაგალითებია წყალი, ამიაკი, სპირტები, და სხვა ნივთიერებები.

ბმების პოლარობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წყალბადის ფთორიდის მოლეკულა რადგან ფთორი უფრო ელექტროუარყოფითია ვიდრე წყალბადი H − F ბმაც მისკენ არის გადახრილი, რაც წარმოქმნის ნაწილობრივ მუხტებს. წითელი წარმოადგენს ნაწილობრივ უარყოფითად დამუხტულ რეგიონებს, ხოლო ცისფერი წარმოადგენს ნაწილობრივ დადებითად დამუხტულ რეგიონებს.

იმის გამო, რომ ელექტრონებს აქვთ უარყოფითი მუხტი, ელექტრონების არათანაბარი გადანაწილება ბმის შიგნით იწვევს ელექტრული დიპოლის წარმოქმნას: ამიტომაც დადებითი და უარყოფითი ელექტრული მუხტები განცალკევდება. ასეთ დიპოლებში განცალკევებული მუხტები ჩვეულებრივ უფრო მცირეა, ვიდრე ფუნდამენტური მუხტი, ამიტომაც ასეთ მუხტებს უწოდებენ ნაწილობრივ მუხტებს, აღინიშნებიან δ + (დელტა პლუსით) და δ− (დელტა მინუსით). ეს სიმბოლოები შემოიღეს 1926 წელს სერ კრისტოფერ ინგოლდმა და დოქტორმა ედიტ ჰილდა ინგოოლდმა.[1][2]

სუსტი ელექტრული გადახრა შესაძლებელია თუნდაც არაპოლარული სითხეებისთვისაც.[3]

კლასიფიკაცია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბმების პოლარობა, როგორც წესი, იყოფა სამ ჯგუფად, რომლებიც დამყარებული არის ელექტროუარყოფითობის განსხვავებაზე, ბმის მქონე ატომებს შორის. პაულინგის სკალის მიხედვით:

  • არაპოლარული ბმები, ძირითადად მაშინ ჩნდება, როდესაც ელექტროუარყოფითობის სხვაობა ორ ატომს შორის 0,5 – ზე ნაკლებია.
  • პოლარული ბმები, ძირითადად ჩნდება როდესაც ელექტროუარყოფითობა ორ ატომს შორის მერყეობს დაახლოებით 0,5-სა და 2.0-ს შორის.
  • იონური ბმები ზოგადად ჩნდება, როდესაც ელექტროუარყოფითობის სხვაობა ორ ატომს შორის 2.0-ს აღემატება.

პაულინგმა ეს კლასიფიკაციის სქემა დაფუძნა ბმის ნაწილობრივ იონურ თვისებაზე. მისი შეფასებით, 1.7-ი სხვაობა შეესაბამება 50% იონურ ბმას, ასე რომ უფრო დიდი სხვაობა შეესაბამება ბმას, რომელიც უფრო მეტად იონიურია.[4]

როგორც კვანტურ-მექანიკური აღწერილობით, პაულინგმა გამოიყენა პოლარული მოლეკულის AB- ისთვის ტალღური ფუნქცია, რაც არის კოვალენტური და იონური მოლეკულების ტალღური ფუნქციების ხაზოვანი კომბინაცია: ψ = aψ(A:B) + bψ(A+B).

კოვალენტური და იონური თვისებები დამოკიდებულია კვადრატული კოეფიციენტების მნიშვნელობებზე a2 და b2-ზე.[5]

პოლარობის პროგნოზირება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნივთიერება შედგენილობის მიხედვით შესაძლებელია იმის პროგნოზირება ნივთიერება პოლარულია თუ არაპოლარული. ცხრილში მოცემულია მაგალითები:

ფორმულა აღწერა მაგალითი სახელი
პოლარული AB წრივი მოლეკულები CO ნახშირბადის მონოქსიდი
HAx მოლეკულები ერთი H-ით HF წყალბადის ფთორიდი
AxOH მოლეკულები „OH“ დაბოლოებით C2H5OH ეთანოლი
OxAy მოლეკულები „O“ დაბოლოებით H2O წყალი
NxAy მოლეკულები „N“ დაბოლოებით NH3 ამიაკი
არაპოლარული A2 დიატომური მოლეკულები ერთიდაიგივე ელემენტით O2 ჟანგბადი
CxAy უმეტესი ნახშირბადის ნაერთები CO2 ნახშირორჟანგი

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Jensen, William B. (2009). "The Origin of the "Delta" Symbol for Fractional Charges". J. Chem. Educ. 86: 545. Bibcode 2009JChEd..86..545J. . http://www.jce.divched.org/Journal/Issues/2009/May/abs545.html.
  2. Ingold, C. K.; Ingold, E. H. (1926). "The Nature of the Alternating Effect in Carbon Chains. Part V. A Discussion of Aromatic Substitution with Special Reference to Respective Roles of Polar and Nonpolar Dissociation; and a Further Study of the Relative Directive Efficiencies of Oxygen and Nitrogen". J. Chem. Soc.: 1310–1328. .
  3. Ziaei-Moayyed, Maryam; Goodman, Edward; Williams, Peter (2000-11-01). "Electrical Deflection of Polar Liquid Streams: A Misunderstood Demonstration". Journal of Chemical Education 77 (11): 1520. Bibcode 2000JChEd..77.1520Z. . ISSN 0021-9584.
  4. Pauling, L. (1960). The Nature of the Chemical Bond, 3rd, Oxford University Press, გვ. 98–100. ISBN 0801403332. 
  5. Pauling, L. (1960). The Nature of the Chemical Bond, 3rd, Oxford University Press, გვ. 66. ISBN 0801403332.