პაპის დიქტატი
პაპის დიქტატი (ლათ. Dictatus papae) — პაპის მიერ საპრეტენზიო უფლებამოსილების 27 დებულების (თეზისის) კრებული, რომელიც პაპ გრიგოლ VII-ის რეგისტრში 1075 წლის ჩანაწერებთან ერთად არის შეტანილი.[1]
პრინციპები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]პაპის დიქტატში გამოხატული პრინციპები უმეტესად იმავე იდეებს ეფუძნება, რასაც გრიგორიანული რეფორმა, რომლის გატარებაც გრიგოლმა ათწლეულებით ადრე დაიწყო, სანამ პაპი გახდებოდა. დოკუმენტში არ არის ნახსენები რეფორმის მოძრაობის რამდენიმე საკვანძო ასპექტი, მათ შორის — სასულიერო პირების ქორწინებასთან დაკავშირებული შეზღუდვები, საერო ინვესტიტურა და სიმონია.[2] „პაპის დიქტატის“ დებულებები პაპის უზენაესობისა და შეუცდომლობის ყველაზე უკიდურეს ფორმულირებას გვთავაზობს. თეზა — „რომ მას ნებადართული ჰქონდა იმპერატორების გადაყენება“ — იმ ადრეშუასაუკუნეობრივ ძალთა ბალანსს აზუსტებს, რომელიც ასახული იყო პაპ გელასიუს I-ის წერილში Famuli vestrae pietatis, მიმართულში აღმოსავლეთ რომის იმპერატორ ანასტასიოს I-ის მიმართ (494): იქ ჩამოყალიბებული იყო სასულიერო და საერო ძალაუფლების გამიჯვნა და ურთიერთშეფარდებულობა — auctoritas (სასულიერო) და potestas ანუ imperium (საერო), სადაც პირველი საბოლოოდ აღმატებულია მეორეზე — და ამ პრინციპის ფარგლებში დასავლეთი მეროვინგთა ეპოქიდან იმართებოდა.[3] „1075 წლიდან დაწყებული წლების არცერთი კონფლიქტი პირდაპირ ვერ მიეწერება მის წინააღმდეგობას (თუმცა, მასში გამოთქმული რამდენიმე მოთხოვნა გრიგოლმა და მისმა მხარდამჭერებმა ამ კონფლიქტების დროსაც დააყენეს)“.[4] სასულიერო და საერო ძალაუფლების ურთიერთობის გვიანდელი შუასაუკუნეობრივი განვითარება უკავშირდება პაპ ბონიფაციუს VIII-ს, რომელმაც ცნობილი ფორმა — „ორი მახვილი“ — პაპის ბულაში Unam Sanctam (1302) ჩამოაყალიბა.[5]
მიუხედავად იმისა, რომ პაპის დიქტატის პრინციპების დიდი ნაწილი პაპობის ძალაუფლებასა და რომის ეკლესიის შეუცდომლობას ეხება, IX დებულება აცხადებს:
 |
„„ყველა მთავარი მხოლოდ პაპის ფეხებს უნდა კოცნიდეს“, ხოლო X დებულებაში ნათქვამია: „მისი [პაპის] სახელი მხოლოდ და მხოლოდ ეკლესიებში უნდა ითქმოდეს“.[6]“ |
ავტორი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]სათაური Dictatus papae მიანიშნებს, რომ ტექსტი თავად პაპმა შეადგინა. ამასთან, იგი არ გულისხმობს „პაპის დიქტატს“ ან რაიმე სახის მანიფესტს; უფრო სწორად, აღნიშნავს „პაპის კარნახს“. ტექსტი არ გამოქვეყნებულა იმ გაგებით, რომ ფართოდ გადაეწერათ და პაპის კურიის უშუალო წრის გარეთ გავრცელებულიყო.
ზოგიერთი ისტორიკოსის აზრით, ტექსტი გრიგოლმა თავად დაწერა ან უკარნახა, სხვები კი მიიჩნევენ, რომ მას განსხვავებული წარმომავლობა ჰქონდა და რეგისტრში მოგვიანებით იქნა ჩართული.[7] 1087 წელს დეუსდედიტმა — კარდინალმა და გრიგოლის მოკავშირემ — გამოსცა დეკრეტალიების კრებული, რომელიც პაპ ვიქტორ III-ს მიუძღვნა და რომელშიც ეკლესიის სამართალი — კანონიკური სამართალი — იყო ჩამოყალიბებული. აღნიშნული კრებული დეუსდედიტმა მრავალი წყაროდან შეადგინა, მათ შორის როგორც სანდო, ისე ყალბი წარმომავლობის ტექსტებიდან (იხ. ფსევდო-ისიდორე). „პაპის დიქტატი“ ამ კრებულს იმდენად ახლოს ემთხვევა, რომ ზოგი მკვლევრის მიხედვით, „პაპის დიქტატი“ სწორედ ამ კრებულზე უნდა ყოფილიყო დამყარებული.[8]
პრინციპების ინდექსი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]| ნომერი | ლათინურად | ქართული თარგმანი |
|---|---|---|
| I | Quod Romana ecclesia a solo Domino sit fundata. | რომ რომის ეკლესია მხოლოდ უფლის მიერ არის დაფუძნებული. |
| II | Quod solus Romanus pontifex iure dicatur universalis. | რომ მხოლოდ რომის პონტიფექსი იწოდება კანონიერად „საყოველთაოდ“. |
| III | Quod ille solus possit deponere episcopos vel reconciliare. | რომ მხოლოდ მას შეუძლია ეპისკოპოსების გადაყენება ან შერიგება. |
| IV | Quod legatus eius omnibus episcopis presit in concilio etiam inferioris gradus et adversus eos sententiam depositionis possit dare. | რომ მისი ლეგატი კრებაზე ყველა ეპისკოპოსს თავმჯდომარეობს, თუნდაც დაბალი ხარისხის იყოს, და მათ წინააღმდეგ გადაყენების განაჩენის გამოტანაც შეუძლია. |
| V | Quod absentes papa possit deponere. | რომ პაპს შეუძლია გადაყენოს ისინიც, ვინც არ იმყოფებიან ადგილზე. |
| VI | Quod cum excommunicatis ab illo inter cetera nec in eadem domo debemus manere. | რომ, სხვა ყველაფერთან ერთად, მისი მიერ განკვეთილთან ერთად ერთ სახლში ყოფნაც არ უნდა ვიკადროთ. |
| VII | Quod illi soli licet pro temporis necessitate novas leges condere, novas plebes congregare, de canonica abatiam facere et e contra, divitem episcopatum dividere et inopes unire. | რომ მხოლოდ მას აქვს უფლება, დროის აუცილებლობის მიხედვით, დააწესოს ახალი კანონები, მიიღოს ახალი ხალხები, შექმნას ახალი სააბატოები კანონიკური უფლებით და პირიქით — დაყოს მდიდარი ეპარქიები და გააერთიანოს გაჭირვებულნი. |
| VIII | Quod solus possit uti imperialibus insigniis. | რომ მხოლოდ მას შეუძლია იმპერიული ნიშნების გამოყენება. |
| IX | Quod solius pape pedes omnes principes deosculentur. | რომ ყველა მთავარი მხოლოდ პაპის ფეხებს უნდა კოცნიდეს. |
| X | Quod illius solius nomen in ecclesiis recitetur. | რომ ეკლესიებში მხოლოდ მისი სახელი უნდა წარმოითქმოდეს. |
| XI | Quod hoc unicum est nomen in mundo. | რომ ეს ერთადერთი სახელია მსოფლიოში. |
| XII | Quod illi liceat imperatores deponere. | რომ მას ნებადართული აქვს იმპერატორების გადაყენება. |
| XIII | Quod illi liceat de sede ad sedem necessitate cogente episcopos transmutare. | რომ აუცილებლობის შემთხვევაში მას შეუძლია ეპისკოპოსების ერთი საყდრიდან მეორეზე გადაყვანა. |
| XIV | Quod de omni ecclesia quocunque voluerit clericum valeat ordinare. | რომ მას შეუძლია ნებისმიერი ეკლესიიდან, სადაც უნდა, აკურთხოს სასულიერო პირი. |
| XV | Quod ab illo ordinatus alii eclesie preesse potest, sed non militare; et quod ab aliquo episcopo non debet superiorem gradum accipere. | რომ მის მიერ კურთხეულს შეუძლია წინამძღვრობა სხვა ეკლესიაში, მაგრამ არ უნდა მსახურობდეს როგორც მეომარი; და რომ მას არ უნდა მიიღოს უფრო მაღალი ხარისხი რომელიმე ეპისკოპოსისგან. |
| XVI | Quod nulla synodus absque precepto eius debet generalis vocari. | რომ მისი ბრძანების გარეშე არცერთი სინოდი არ უნდა იწოდებოდეს საყოველთაოდ. |
| XVII | Quod nullum capitulum nullusque liber canonicus habeatur absque illius auctoritate. | რომ არცერთი დადგენილება და არცერთი კანონიკური წიგნი არ უნდა იქნეს აღიარებული მისი ავტორიტეტის გარეშე. |
| XVIII | Quod sententia illius a nullo debeat retractari et ipse omnium solus retractare possit. | რომ მისი განაჩენი ვერავის მიერ არ უნდა გაუქმდეს და რომ მხოლოდ მას შეუძლია სხვათა განაჩენების გაუქმება. |
| XIX | Quod a nemine ipse iudicare debeat. | რომ თავად ის ვერავის მიერ ვერ განისჯება. |
| XX | Quo nullus audeat condemnare apostolicam sedem apellantem. | რომ ვერავინ გაბედოს დაგმოს ის, ვინც სამოციქულო საყდარს მიმართავს. |
| XXI | Quod maiores cause cuiscunque ecclesie ad eam referri debeant. | რომ ნებისმიერი ეკლესიის უმნიშვნელოვანესი საქმეები მასთან უნდა გადაიგზავნოს. |
| XXII | Quod Romana ecclesia nunquam erravit nec imperpetuum scriptura testante errabit. | რომ რომის ეკლესიას არასოდეს შეუსცდენია და წმინდა წერილის მოწმობით მარადიულადაც არ შეუსცდება. |
| XXIII | Quod Romanus pontifex, si canonice fuerit ordinatus, meritis beati Petri indubitanter efficitur sanctus testante sancto Ennodio Papiensi episcopo ei multis sanctis patribus faventibus, sicut in decretis beati Symachi pape continetur. | რომ რომის პონტიფექსი, თუ კანონიკურად არის დადგენილი, ნეტარი პეტრეს დამსახურებით უეჭველად წმინდად იქცევა — როგორც ამას პავიელი ეპისკოპოსი წმინდა ენნოდიუსი მოწმობს და როგორც ამას მრავალი წმინდა მამაც იზიარებს, ისევე როგორც ეს ნეტარი პაპი სიმაქუსის დადგენილებებშია მოცემული. |
| XXIV | Quod illius precepto et licentia subiectis liceat accusare. | რომ მისი ბრძანებითა და ნებართვით მის ქვეშევრდომებს ნებადართული აქვთ ბრალდების წაყენება. |
| XXV | Quod absque synodali conventu possit episcopus deponere et reconciliare. | რომ სინოდის მოწვევის გარეშეც შეუძლია ეპისკოპოსების გადაყენება და შერიგება. |
| XXVI | Quod catholicus non habeatur, qui non concordat Romane ecclesie. | რომ კათოლიკედ არ უნდა ჩაითვალოს ის, ვინც რომის ეკლესიასთან თანხმობაში არ არის. |
| XXVII | Quod a fidelitate iniquorum subiectos potest absolvere. | რომ მას შეუძლია ბოროტი მმართველების ქვეშევრდომები ერთგულების ვალდებულებისგან გაათავისუფლოს. |
ლიტერატურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- (University of St Andrews) The papacy, religious change and church reform, 1049–1125[მკვდარი ბმული]
- Das Register Gregors. VII, ed. E. Caspar (in series M.G.H. Epistolae Selectae ii, Berlin 1920-3), pp. 202–8: section translated by G.A. Loud
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ In a series of letters issued to bishop Opizo of Lodi. Paravicini Bagliani, Agostino. „Sia fatta la mia volontà“. Medioevo (143): 77.
- ↑ Gilchrist, John (1970). „Was there a Gregorian Reform Movement in the Eleventh Century?“ (PDF). CCHA Study Sessions. 37: 4. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2018-08-27. ციტირების თარიღი: 2026-01-17.
- ↑ Letter of Pope Gelasius to Anastasius Augustus (494). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2025-01-23. ციტირების თარიღი: 2026-01-05
- ↑ The Dictatus Papae. ციტირების თარიღი: 2022-11-20
- ↑ CATHOLIC LIBRARY: Unam Sanctam (1302).
- ↑ DICTATUS PAPAE: PAPAL PRINCIPLES. ციტირების თარიღი: 2026-01-05
- ↑ Ernst Sackur contends that the so-called "Dictatus Papæ" were composed by Deusdedit.", Catholic Encyclopaedia, sub "Cardinal Deusdedit".
- ↑ "Until quite recently Gregory VII himself was generally regarded as the author; Löwenfeld (see below) continued to maintain the authorship of Gregory, but Sackur, however, has shown that the "Indices capitulorum" in the "Collectio canonum" of Deusdedit are closely related to the brief theses known as "Dictatus Papæ" both in respect of sense and verbal text. Most probably, therefore, the latter are taken from the collection of Deusdedit, who put them together from the "Registrum Epistolarum" or letterbook of Gregory. Possibly also Deusdedit was the editor of this famous and important collection of Gregory's correspondence." Catholic Encyclopedia 1908, sub "Cardinal Deusdedit".