ოსმინ აგირე ი სალინასი
| ოსმინ აგირე ი სალინასი | |
|---|---|
 | |
| დაბადების თარიღი | 25 დეკემბერი, 1889 |
| დაბადების ადგილი | San Miguel |
| გარდაცვალების თარიღი | 17 ივლისი, 1977 (87 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | სან-სალვადორი |
| მოქალაქეობა |
 სალვადორი |
ოსმინ აგირე ი სალინასი ( დ. 24 დეკემბერი, 1889 — გ. 12 ივლისი, 1977) — სალვადორელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც იყო სალვადორის დროებით პრეზიდენტი 1944 წლის 21 ოქტომბრიდან 1945 წლის 1 მარტამდე. სალვადორის არმიის პოლკოვნიკმა, აგირემ ორ წარმატებულ სახელმწიფო გადატრიალებას უხელმძღვანელა სალვადორის მთავრობის წინააღმდეგ: ერთხელ 1931 წელს (ხელისუფლებაში გენერალ მაქსიმილიანო ერნანდეს მარტინესის დასამკვიდრებლად) ხოლო მეორედ 1944 წელს (ხელისუფლებაში საკუთარი თავის დასამკვიდრებლად). მან თანამდებობა 1945 წელს დატოვა იმ გარანტიით, რომ მომავალ არჩევნებში მისი მემკვიდრე სალვადორ კასტანედა კასტრო იქნებოდა. აგირე მოგვიანებით მემარცხენე პარტიზანებმა სან-სალვადორში, საკუთარ სახლთან ახლოს მოკლეს 87 წლის ასაკში.
უზენაესმა სასამართლომ მისი მმართველობის ვადა არაკონსტიტუციურად გამოაცხადა, ხოლო ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა არ აღიარა მისი ხელისუფლებაში მოსვლა, რაც მის რეჟიმს პროფაშისტურად მიიჩნევდა.[1][2]
როგორც სალვადორის ეროვნული პოლიციის უფროსი, აგირე იყო „La Matanza“-ს (ხოცვა-ჟლეტის) ერთ-ერთი მთავარი დამნაშავე.
ადრეული ცხოვრება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ოსმინ აგირე ი სალინასი დაიბადა სან-მიგელში, სალვადორი, 1889 წლის 24 დეკემბერს. აგირემ ცოლად შეირთო როსა კარდონა და წყვილს ოთხი შვილი შეეძინა.[3]
სამხედრო კარიერა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]აგირე სალვადორის არმიის კადეტი 1906 წლის 13 იანვარს გახდა. იგი, როგორც სუბ-ლეიტენანტი, მონაწილეობდა 1906 წლის „ტოტოპოსტეს ომში“ (Totoposte War) გვატემალის წინააღმდეგ. იგი დაწინაურდა ლეიტენანტად 1908 წელს; კაპიტნად — 1913 წლის 5 სექტემბერს; მაიორ-კაპიტნად — 1917 წლის 23 ოქტომბერს; ვიცე-პოლკოვნიკად — 1922 წლის 3 ივნისს; ხოლო პოლკოვნიკად — 1927 წლის 3 ნოემბერს.[3]
მაქსიმილიანო ერნანდეს მარტინესის მთავრობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება].jpg)
1932 წლის 2 დეკემბერს პრეზიდენტი არტურო არაუხო სალვადორის შეიარაღებული ძალების ოფიცრებმა დაამხეს. აგირემ მონაწილეობა მიიღო გადატრიალებაში და გახდა სამოქალაქო დირექტორიის წევრი — სამხედრო ხუნტის, რომელიც გადატრიალების წარმატების შემდეგ ჩამოყალიბდა.[4] აგირე ხუნტაში ომის, სამხედრო-საზღვაო ფლოტისა და ავიაციის მინისტრად მსახურობდა.[3]ხუნტა 4 დეკემბერს დაიშალა და ხელისუფლება გადასცა გენერალ მაქსიმილიანო ერნანდეს მარტინესს, არაუხოს ვიცე-პრეზიდენტს.[4] მარტინესმა აგირე ეროვნული პოლიციის უფროსად დანიშნა.[5]
1932 წლის იანვარში დასავლეთ საალვადორში გლეხები მთავრობის წინააღმდეგ იარაღით ხელში გამოვიდნენ მას შემდეგ, რაც მარტინესმა საკანონმდებლო არჩევნები გააუქმა.[6]იმ მოვლენების დროს, როდესაც 25,000-დან 40,000-მდე მკვიდრი გლეხისა და კომუნისტის ხოცვა-ჟლეტა მოხდა,[7][8] აგირეს დაევალა ფარაბუნდო მარტის — ამბოხების ერთ-ერთი კომუნისტი ლიდერის — შეპყრობა.
პრეზიდენტობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1944 წლის 9 მაისს მარტინესი გადადგა გადატრიალების მცდელობის, მისი მთავრობის წინააღმდეგ გამართული გაფიცვებისა და ამერიკის შეერთებული შტატების მხრიდან ზეწოლის გამო.[9][10] მარტინესის გადადგომის შემდეგ, გენერალი ანდრეს იგნასიო მენენდესი სალვადორის დროებითი პრეზიდენტი გახდა.
1944 წლის 21 ოქტომბერს აგირემ და სხვა სამხედრო ოფიცრებმა, რომლებიც მანამდე მარტინესს უჭერდნენ მხარს, დაამხეს მენენდესის მთავრობა.[11] აგირე ქვეყნის დროებითი პრეზიდენტი გახდა, რადგან ის იყო პირველი საპრეზიდენტო დეზიგნატი.[3] აგირემ კაბინეტი 23 ოქტომბერს ჩამოაყალიბა.[12] მასში შედიოდნენ რეიეს არიეტა როსი — საგარეო საქმეთა და იუსტიციის მინისტრად; ადოლფო პერეს მენენდესი — საჯარო განათლების მინისტრად; ფრანსისკო ემილიო პონსე — მმართველობის, შრომის, განვითარებისა და სოციალური დახმარების მინისტრად; ლისანდრო ვილიალობოა — ფინანსთა, სახელმწიფო კრედიტის, მრეწველობისა და ვაჭრობის მინისტრად; და სალვადორ პენია ტრეხო — ეროვნული თავდაცვის მინისტრად.[3]
აგირე მკაცრად გაუსწორდა პოლიტიკურ ოპოზიციას, რასაც მოჰყვა 8 დეკემბერს სან-სალვადორში სტუდენტების მიერ დაწყებული შეიარაღებული აჯანყება, ოთხი დღის შემდეგ კი — თავდასხმა გვატემალადან, სადაც დიქტატორი ხორხე უბიკო ივლისში დაამხეს. ორივე მოძრაობა აგირეს მთავრობამ გაანადგურა, რითაც განიმტკიცა თავისი პოზიციები ხელისუფლებაში.[11]
თავისი ხანმოკლე პრეზიდენტობის დროს, 1945 წლის 28 თებერვალს მან გამოსცა დეკრეტი აღმასრულებელი ხელისუფლების რეგულაციების რეფორმირების შესახებ, რომლის მიზანი იყო „საჯარო ადმინისტრირების სხვადასხვა დარგების უფრო რაციონალური გადანაწილება“ და მიიჩნევდა, რომ „გადაუდებელია აღმასრულებელი ხელისუფლების რეგულაციაში ზოგიერთი რეფორმის შეტანა, რათა მომავალმა მთავრობამ შეძლოს აღნიშნული სამსახურების ახალ საფუძვლებზე ორგანიზება“.[13]
1945 წლის იანვარში აგირე ზედამხედველობდა საპრეზიდენტო არჩევნებს და თავადაც იყრიდა კენჭს მეორე ვადით ასარჩევად. არჩევნებს ბოიკოტი გამოუცხადა ხუთმა კანდიდატმა, რომლებმაც კანდიდატურები მოხსნეს მას შემდეგ, რაც აგირე დაადანაშაულეს არასამართლიან საარჩევნო პრაქტიკაში მისი სასურველი კანდიდატის გამარჯვების უზრუნველსაყოფად.[14] არჩევნები დასრულდა „სოციალ-დემოკრატიული გაერთიანების პარტიის“ გენერალ სალვადორ კასტანედა კასტროს გამარჯვებით, რომელმაც 312,754 ხმა და 99.70 პროცენტიანი ზღვარი მიიღო.[15] თავად აგირემ ამ ძლიერ გაყალბებულ არჩევნებში მხოლოდ 690 ხმა მიიღო, რაც 0.22 პროცენტს შეადგენდა.
აგირეს ვადა 1945 წლის 1 მარტს დასრულდა და კასტანედამ პრეზიდენტის ფიცი დადო.[11] თანამდებობიდან წასვლის შემდეგ აგირე ჩამოშორდა პოლიტიკას და სამხედრო სამსახურს.[16]
მკვლელობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]აგირე ცეცხლსასროლი იარაღით მოკლეს 1977 წლის 12 ივლისს სან-სალვადორში, როდესაც ის სამხედრო ჰოსპიტალში გადაჰყავდათ. სიკვდილის დროს ის 87 წლის იყო. მკვლელობაზე პასუხისმგებლობა „ფარაბუნდო მარტის სახალხო განთავისუფლების ძალებმა“ აიღეს.[17]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Aguirre y Salinas, Osmín (1889–1977) | Encyclopedia.com.
- ↑ William P. Cochran, Jr.. (26 February 1945) The Assistant Chief of the Division of Caribbean and Central American Affairs (Cochran) to the Ambassador in El Salvador (Simmons).
- 1 2 3 4 5 Leistenschneider & Leistenschneider 1980, p. 203.
- 1 2 Leistenschneider & Leistenschneider 1980, p. 189.
- ↑ Ching 1997, p. 367.
- ↑ Lungo Uclés, Mario (1996) El Salvador in the eighties: counterinsurgency and revolution Philadelphia: Temple University Press, p 114
- ↑ Feliciano Ama, líder de la insurrección indígena de 1932 es. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 18 March 2007. ციტირების თარიღი: April 11, 2007
- ↑ Argueta, Ricardo (4 April 2007). „Los grandes debates en la historiografía económica de El Salvador durante el siglo XX“. Boletín AFEHC (ესპანური) (29). ISSN 1954-3891.
- ↑ A Force More Powerful: A Century of Non-violent Conflict, by Peter Ackerman and Jack DuVall, St. Martin's Press, 2015, pp. 256–263
- ↑ Zunes, Stephen. Movements and Campaigns - Issues - Dictatorships - El Salvador: 1944. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 December 2010. ციტირების თარიღი: 4 July 2012
- 1 2 3 Almeida, Paul. D. (2008) Waves of Protest: Popular Struggle in El Salvador, 1925–2005. University of Minnesota Press, გვ. 53–57. ISBN 9781452913520.
- ↑ Leistenschneider & Leistenschneider 1980, p. 204.
- ↑ Decrétanse Reformas al Reglamento del Poder Ejecutivo. (Decreto No 3). ციტირების თარიღი: 26 July 2020[მკვდარი ბმული]
- ↑ Parker, Franklin D (1981) The Central American republics Westport: Greenwood Press, p. 152
- ↑ Krennerich 2005, p. 287.
- ↑ Leistenschneider & Leistenschneider 1980, p. 205.
- ↑ „Article clipped from Panama City News-Herald“. Panama City News-Herald. 1977-09-17. p. 5. ციტირების თარიღი: 2023-10-02.