ოვირაპტორი
| ოვირაპტორი | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 ოვირაპტორის ჰოლოტიპის ნიმუში | |||||||||||||||||
| მეცნიერული კლასიფიკაცია | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| ლათინური სახელი | |||||||||||||||||
| Oviraptor | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
ოვირაპტორი — მეტსახელად „კვერცხების ქურდი“. დინოზავრის გვარი, რომელიც აზიაში გვიან ცარცულ პერიოდში ცხოვრობდა. იყო ხორცის მჭამელი. პირველად მონღოლეთის ჯადოხტას ფორმაციიდან 1923 წელს შეგროვდა ნეშთები როი ჩეპმენ ენდრიუსის ხელმძღვანელობით ჩატარებული პალეონტოლოგიური ექსპედიციის დროს, ხოლო მომდევნო წელს გვარსა და ტიპურ სახეობას,ოვირაპტორ ფილოცერატოპსი, სახელი ჰენრი ფერფილდ ოსბორნმა დაარქვა. გვარის სახელწოდება კვერცხების მოპარვის საწყის აზრს ეხება და კონკრეტული სახელწოდება ამ შეხედულების განმტკიცებას ისახავდა მიზნად, რაც ცერატოპსის კვერცხებზე უპირატესობაზე მიუთითებს. მიუხედავად იმისა, რომ გვარს მრავალი ნიმუში მიეკუთვნება, ოვირაპტორი ცნობილია მხოლოდ ერთი ნაწილობრივი ჩონჩხით, რომელიც ჰოლოტიპად ითვლება, ასევე დაახლოებით თხუთმეტი კვერცხისგან შემდგარი ბუდიდან და ახალგაზრდა ინდივიდის რამდენიმე მცირე ფრაგმენტიდან.
ოვირაპტორი საკმაოდ პატარა, ბუმბულიანი დინოზავრი იყო, რომლის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.6–2 მ (5.2–6.6 ფუტი) იყო, წონა კი 33–40 კგ (73–88 ფუნტი) მერყეობდა. მას ჰქონდა ფართო ქვედა ყბა თავის ქალათი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ქედი ჰქონდა. როგორც ზედა, ასევე ქვედა ყბა კბილების გარეშე იყო და ჰქონდათ რქოვანი ნისკარტი, რომელიც გამოიყენებოდა კვების დროს ქვედა ყბების მყარი მორფოლოგიის შესაბამისად. მკლავები კარგად განვითარებული და წაგრძელებული იყო, ბოლოვდებოდა სამი თითით მოხრილი ბრჭყალებით. სხვა ოვირაპტორიდების მსგავსად, ოვირაპტორს ჰქონდა გრძელი უკანა კიდურები, რომლებსაც ოთხთითიანი ტერფები ჰქონდათ, პირველი თითი კი შემცირებული. კუდი, სავარაუდოდ, დიდად წაგრძელებული არ იყო და ბოლოვდებოდა პიგოსტილით, რომელზეც დიდი ბუმბული იდგა. ოსბორნმა ადრე ეს ტაქსონი მოიხსენია, როგორც „ფენესტროსავრუს ფილოცერატოპსი“, [1] თუმცა მოგვიანებით ეს ინფორმაცია დისკრედიტირებული იქნა.[2]
კლასიპიკაცია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ოვირაპტორი თავდაპირველად ოსბორნმა ორნითომიდებთან დააკავშირა მისი უკბილო ნისკარტის გამო. ოსბორნმა ასევე აღმოაჩინა მსგავსება ქიროსტენოტებთან, რომელიც დღემდე ოვირაპტორის ახლო ნათესავად ითვლება.[3] 1976 წელს ბარსბოლდმა შექმნა ახალი ოჯახი, რომელშიც შედიოდა ოვირაპტორი და მისი ახლო ნათესავი, რამაც ოვირაპტორი ოვირაპტორიდების ტიპურ გვარად აქცია.[4] 2002 წელს კლარკმა და მისმა კოლეგებმა ჰოლოტიპის თავის ქალის ხელახალი აღწერისას აღნიშნეს, რომ ოვირაპტორს შედარებით წაგრძელებული ზედა ყბა და კბილანა ჰქონდა. ეს ნიშნები ნაკლებად არის გამოხატული წარმოებულ ოვირაპტორიდებში და მიუთითებს, რომ ოვირაპტორი ოვირაპტორიდების ახლო ფუძეს მიეკუთვნება.[5]
ქვემოთ მოცემული კლადოგრამა გრეგორი ფ. ფანსტონის და მისი კოლეგების მიერ 2020 წელს ჩატარებულ ანალიზს ასახავს :[6]
| ოვირაპტორიდები |
| ||||||||||||||||||||||||
ლიტერატურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ.57
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Osborn, H. F. (1924). "The discovery of an unknown continent". Natural History. 24 (2): 133−149.
- ↑ Osborn, H. F. (1924). "Three new Theropoda, Protoceratops zone, central Mongolia". American Museum Novitates (144): 1−12. hdl:2246/3223. OCLC 40272928.
- ↑ Osborn, H. F. (1924). "Three new Theropoda, Protoceratops zone, central Mongolia". American Museum Novitates (144): 1−12. hdl:2246/3223. OCLC 40272928.
- ↑ Barsbold, R. (1976). "О новом позднемеловом семействе мелких теропод Oviraptoridae fam. nov Монголии" [A new Late Cretaceous family of small theropods Oviraptoridae n. fam. in Mongolia]. Doklady Akademii Nauk SSSR. 226 (3): 685−688.
- ↑ Clark, J. M.; Norell, M. A.; Rowe, T. (2002). "Cranial Anatomy of Citipati osmolskae (Theropoda, Oviraptorosauria), and a Reinterpretation of the Holotype of Oviraptor philoceratops" (PDF). American Museum Novitates (3364): 1−24. doi:10.1206/0003-0082(2002)364<0001:CAOCOT>2.0.CO;2. hdl:2246/2853. S2CID 52247789.
- ↑ Funston, G. F.; Tsogtbaatar, C.; Tsogtbaatar, K.; Kobayashi, Y.; Sullivan, C.; Currie, P. J. (2020). "A new two-fingered dinosaur sheds light on the radiation of Oviraptorosauria". Royal Society Open Science. 7 (10): 201184. Bibcode:2020RSOS....701184F. doi:10.1098/rsos.201184. PMC 7657903. PMID 33204472.