ნიკოლოზ სემიონოვი
ნიკოლოზ ნიკოლოზის ძე სემიონოვი (რუს. Николай Николаевич Семёнов; დ. 3 (15) აპრილი, 1896, სარატოვი, რუსეთის იმპერია — გ. 25 სექტემბერი, 1986, მოსკოვი, რსფსრ) — რუსი ქიმიკოსი და ფიზიკოსი. აკადემიკოსი 1932 წლიდან; წევრ-კორესპოდენტი 1929 წლიდან, სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი 1963-1971 წლებში. ნობელის პრემიის ლაურეატი (1956).
ბიოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1917 წელს დაამთავრა პეტროგრადის უნივერსიტეტი. 1920-1931 წლებში იყო ლენიგრადის ფიზიკა-ტექნიკური ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე და ლაბორატორიის გამგე. 1931 წლიდან სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ქიმიური ფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი. 1920-1932 წლებში ასევე მუშაობდა ლენინგრადის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, 1944 წლიდან მოსკოვის უნივერსტიტეტის პროფესორი.
სემიონოვის გამოკვლევები ეძღვნება ქიმიურ ფიზიკას, რომლის ერთ-ერთ ფუძემდებლადაც ის ითვლება. მან შეასრულა ფუნდამენტური შრომები წვისა და აფეთქების ქიმიური კინეტიკის სფეროში. 1926-1932 წლებში სემიონოვმა აღმოაჩინა განშტოებადი ჯაჭვური ქიმიური რეაქციები და შემდგომ წლებში ააგო განშტოებადი, გადაგვარებად-განშტოებადი და არაგანშტოებადი ჯაჭვური რეაქციების საერთო თეორია, რისთვისაც 1956 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში. მანვე გახსნა დიდი რაოდენობით ჯაჭვური და რადიალური რეაქციების ქმიური მექანიზმი, გახსნა ქიმიური რეაქციები ენერგეტიკული განშტოებებით. 1976 წელს შრომებისთვის რთული ქიმიური რეაქციების სფეროში მიენიჭა ლენინური პრემია.
ნ. სემიონოვმა საფუძველი ჩაუყარა წვისა და აფეთქების თანამედროვე თეორიას. 1928 წელს მოახდინა სითბური აფეთქების კრიტიკული პირობების ფორმულირება, გაიანგარიშა აფეთქებისწინა გახურება. მისი ხელმძღვანელობით შესრულდა ფუნდამენტური ნაშრომები ქიმიურ ფიზიკაში, რომელთა საფუძველზე გადაიჭრა მრავალი ტექნიკური პრობლემა. 1921 წელს პ. კაპიცასთან ერთად შექმნა მაგნიტური ველის პარამაგნიტურ ნაწილაკებზე ზემოქმედების ცდის სქემა, რომელიც შემდგომში ცნობილია, როგორც შტერნ-გერლახის ცდა. სემიონოვი ითვლება მსოფლიო მნიშვნელობის სამეცნიერო სკოლის შემქმნელად.
ჯილდოები და მედლები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ნ. სემიონოვი იყო ორგზის სოციალისტური შრომის გმირი (1966, 1976), საზღვარგარეთის მრავალი სამეცნიერო აკადემიებისა და სამეცნიერო საზოგადოებების წევრი, საზოგადოება „ზნანიეს“ გამგეობის თავმჯდომარე. მას მიღებული აქვს სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიები (1941, 1949), ლომონოსოვის ოქროს მედალი (1970).
ლიტერატურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- გორდეზიანი კ., ხეცურიანი თ., „საბჭოთა ფიზიკოსები — ნობელის პრემიის ლაურეატები“, თბ., 1990, გვ. 17-18
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ 1.0 1.1 1.2 https://www.chemie.de/lexikon/Nikolai_Nikolajewitsch_Semjonow.html
- ↑ Семёнов Николай Николаевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ Encyclopædia Britannica
- ↑ SNAC — 2010.
- ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია
- ↑ Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.
- ↑ Дубовицкий Ф. И. Институт химической физики. Очерки истории — Черноголовка: 1992. — С. 7. — 812 с.
- ↑ Дубовицкий Ф. И. Институт химической физики. Очерки истории — Черноголовка: 1992. — С. 8. — 812 с.
- ↑ Дубовицкий Ф. И. Институт химической физики. Очерки истории — Черноголовка: 1992. — С. 11, 793. — 812 с.
- ↑ Летопись Российской академии наук. Т. VII. 1946—1953 — Москва: Архив Российской академии наук, 2022. — С. 754. — 896 с. — ISBN 978-5-6046932-6-1
- ↑ The Nobel Prize in Chemistry 1956 — Nobel Foundation.
- ↑ Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.
- ↑ List of Royal Society Fellows 1660-2007 — ლონდონის სამეფო საზოგადოება. — გვ. 320.
| ||||||||||||||||||||
.svg){kind=small}
| იდენტიფიკატორები |
|
|---|
- დაბადებული 15 აპრილი
- დაბადებული 1896
- გარდაცვლილი 25 სექტემბერი
- გარდაცვლილი 1986
- მოსკოვში გარდაცვლილები
- ლენინის ორდენის კავალრები
- სოციალისტური შრომის გმირები
- ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
- ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიაში
- შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
- ლენინური პრემიის ლაურეატები
- ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები
- ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრები
- რუსი ქიმიკოსები