ნეოლითური საბერძნეთი
ნეოლითური საბერძნეთი — არქეოლოგიური ტერმინი, რომლითაც აღინიშნება საბერძნეთის ისტორიის ნეოლითური პერიოდი. იგი იწყება საბერძნეთის ტერიტორიაზე მიწათმოქმედების გავრცელებით, დაახლოებით ძვ. წ. 7000–6500 წლებში, და სრულდება დაახლოებით ძვ. წ. 3200 წელს.
ამ პერიოდში მნიშვნელოვანი სოციალურ-ეკონომიკური და კულტურული ცვლილებები განხორციელდა: ჩამოყალიბდა და გაფართოვდა მიწათმოქმედებასა და მესაქონლეობაზე დაფუძნებული შერეული მეურნეობა, განვითარდა დასახლებათა არქიტექტურა და დაინერგა მშენებლობის ახალი ფორმები, მათ შორის მეგარონისა და ე. წ. ცანგლის ტიპის სახლები. ამავე ეპოქას უკავშირდება ხელოვნების ნიმუშების, სამეურნეო და საბრძოლო იარაღების დამზადების ტექნიკის დახვეწა. ნეოლითური საბერძნეთი სამხრეთ-აღმოსავლეთი ევროპის პრეისტორიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპია.
პერიოდიზაცია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ნეოლითური რევოლუცია ევროპაში ძვ. წ. 7000–6500 წლებში გავრცელდა. ამ პროცესში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს ახლო აღმოსავლეთიდან ანატოლიის გავლით გადაადგილებულმა მიწათმოქმედმა ჯგუფებმა, რომლებმაც ეგეოსის ზღვის კუნძულების გავლით ბერძნულ ნახევარკუნძულამდე მიაღწიეს.[1]
თანამედროვე არქეოლოგიურ ლიტერატურაში საბერძნეთის ნეოლითური პერიოდი შემდეგ ძირითად ფაზებად იყოფა:
1. ადრეული ნეოლითი — ძვ. წ. 6500–5800 წლები;
2. შუა ნეოლითი — ძვ. წ. 5800–5300 წლები;
3. გვიანი ნეოლითი I — ძვ. წ. 5300–4800 წლები;
ნეოლითური საბერძნეთის დასახლებები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ქვემოთ მოცემულია ნეოლითური საბერძნეთის ცალკეული სოფლებისა და სხვა დასახლებების მოსახლეობის სავარაუდო რაოდენობა სხვადასხვა პერიოდში. მათი მოსახლეობის ზუსტად განსაზღვრა რთულია, ხოლო მაქსიმალური შეფასებები ზოგჯერ რამდენჯერმე აღემატება მინიმალურ მაჩვენებლებს.
1. ძვ. წ. 7000 — კნოსოსი — დაახლოებით 25 მცხოვრები;
2. ძვ. წ. 6000 — კნოსოსი — დაახლოებით 50 მცხოვრები;
3. ძვ. წ. 6000 — ახალი ნიკომედეა — დაახლოებით 500–700 მცხოვრები;
4. ძვ. წ. 5000–4000 — კნოსოსი — დაახლოებით 500–1000 მცხოვრები;
აკერამიკული ნეოლითი (ძვ. წ. 6800–6500)
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]აკერამიკული პერიოდი გამომწვარი თიხის ჭურჭლის არარსებობითა და მიწათმოქმედებასა და მესაქონლეობაზე დაფუძნებული მეურნეობით ხასიათდებოდა. დასახლებები უმეტესად მიწაში ნაწილობრივ ჩაღრმავებული საცხოვრებელი ნაგებობებისგან შედგებოდა და თითოეულ მათგანში დაახლოებით 50–100 ადამიანი ცხოვრობდა. ამგვარ დასახლებებს მიეკუთვნება არგისა თესალიაში, დენდრა არგოლიდაში და ფრანხტის მღვიმე.
მოსახლეობას მოჰყავდა სხვადასხვა სასოფლო-სამეურნეო კულტურა, მათ შორის ერთმარცვალა ხორბალი, ემერი, ქერი, ოსპი და ბარდა. ასევე გავრცელებული იყო თევზჭერა, ნადირობა და მესაქონლეობა. მოსახლეობა აშენებდა მსხვილფეხა რქოსან პირუტყვს, ღორს, ცხვარსა და თხას; ჰყავდათ ძაღლებიც. ამზადებდნენ კაჟისა და ობსიდიანისგან დამზადებულ იარაღებსა და ხელსაწყოებს, აგრეთვე თიხის, ნიჟარის, ძვლისა და ქვის სამკაულებს.
კნოსოსის დასახლებას განსაკუთრებით ხანგრძლივი ისტორია აქვს, რომელიც სწორედ აკერამიკული ნეოლითიდან იწყება. თანამედროვე რადიონახშირბადული მონაცემების მიხედვით, კნოსოსში პირველი ნეოლითური დასახლება ძვ. წ. 7000–6500 წლებში წარმოიშვა. არტურ ევანსი, რომელმაც მინოსური კნოსოსის სასახლე აღმოაჩინა და შეისწავლა, ვარაუდობდა, რომ ნეოლითური მოსახლეობა კუნძულზე ძვ. წ. IX ათასწლეულის მიწურულს ან VIII ათასწლეულის დასაწყისში გამოჩნდა. მისი მოსაზრებით, ისინი კუნძულზე ზღვით, სავარაუდოდ, დასავლეთი ანატოლიიდან ჩავიდნენ.[2]
ვულკანური კუნძული მილოსი ნეოლითურ პერიოდშიც აქტიურად გამოიყენებოდა. კუნძულზე მდებარეობდა ობსიდიანის მდიდარი საბადოები, რომელთა ნედლეულით იარაღებსა და სხვადასხვა სახის ხელსაწყოებს ამზადებდნენ. მილოსის ობსიდიანი ვრცელდებოდა ეგეოსის ზღვის რეგიონში, საბერძნეთის მატერიკულ ნაწილში, დასავლეთ ანატოლიასა და, შესაძლოა, ეგვიპტემდეც კი.
ფრანხტის მღვიმეში აღმოჩენილია მილოსური ობსიდიანი, რომელიც ჯერ კიდევ მეზოლითური პერიოდით, ძვ. წ. 9000–7800 წლებით თარიღდება. თავად მილოსზე მუდმივი დასახლების კვალი საბოლოო ნეოლითამდე, დაახლოებით ძვ. წ. 4000 წლამდე, არ დასტურდება. სავარაუდოდ, ობსიდიანს კუნძულზე დროებით ჩასული ჯგუფები მოიპოვებდნენ, რომლებიც იქ ნედლეულის მოსაპოვებლად პერიოდულად მიდიოდნენ.[3]
ადრენეოლითური ხანა (ძვ. წ. 6500–5800)
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]აკერამიკული ნეოლითის დასრულების შემდეგ საბერძნეთში ადრენეოლითური ხანა დაიწყო. მეურნეობის საფუძველს კვლავ მიწათმოქმედება და მესაქონლეობა წარმოადგენდა. დასახლებები უმეტესად ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი, ერთოთახიანი საცხოვრებელი ნაგებობებისგან შედგებოდა. თითოეულ დასახლებაში დაახლოებით 50-100 ადამიანი ცხოვრობდა, რომლებიც, სავარაუდოდ, ერთ გვაროვნულ ჯგუფს ან გაფართოებულ ოჯახს მიეკუთვნებოდნენ.
საცხოვრებელ ნაგებობებს შორის არსებულ ღია სივრცეებში ეწყობოდა კერები და ღუმელები, რომლებსაც საკვების მოსამზადებლად და სხვა ყოველდღიური საქმიანობისთვის იყენებდნენ.
ამ პერიოდში მნიშვნელოვნად განვითარდა კერამიკული ჭურჭლის დამზადების ტექნოლოგია. მოსახლეობამ დახვეწა თიხის დამუშავებისა და ჭურჭლის გამოწვის მეთოდები, რის შედეგადაც გამომწვარი კერამიკა ფართოდ გავრცელდა.
დაკრძალვის წესები მრავალფეროვანი იყო. გვხვდებოდა როგორც მიცვალებულთა მარტივ ორმოებში დაკრძალვა — ინჰუმაცია, ისე კრემაცია. ზოგიერთ შემთხვევაში გარდაცვლილის ძვლებს მოგვიანებით აგროვებდნენ და სპეციალურად მოწყობილ სამარხებში ათავსებდნენ.
გალერეა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
._Archaeological_Museum_Athens.jpg)
შუანეოლითური ხანა (ძვ. წ. 5800–5300)
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]შუანეოლითური ხანა მნიშვნელოვანი არქიტექტურული სიახლეებით ხასიათდებოდა. ამ პერიოდში გავრცელდა ქვის საძირკველზე აგებული საცხოვრებელი ნაგებობები და მეგარონის ტიპის შენობები — გეგმით მართკუთხა, ერთოთახიანი სახლები, რომელთა წინა ნაწილში ღია ან დახურული ვესტიბიული იყო მოწყობილი.
ამავე პერიოდში განვითარდა ე. წ. ცანგლის ტიპის სახლი, რომელიც პირველად ცანგლის ნამოსახლარზე გამოვლინდა. ასეთი საცხოვრებელი ნაგებობის კედლები შიგნიდან წყვილი გამამაგრებელი ბურჯებით იყო აღჭურვილი. ისინი სახურავის კონსტრუქციას ამაგრებდა და შიდა სივრცის ფუნქციურ დანაწილებასაც უწყობდა ხელს. საცხოვრებელში გამოყოფილი იყო მარცვლეულის შესანახი, საკვების მოსამზადებელი და დასაძინებელი ადგილები. ნაგებობის ცენტრალურ ნაწილში, როგორც წესი, საყრდენი ბოძების მწკრივი იყო განთავსებული.
დეკორატიულ ხელოვნებაში გავრცელებული იყო მეანდრისა და ლაბირინთისებრი ორნამენტების გამოყენება. მსგავსი მოტივები გვხვდება ბეჭდებზე, სამკაულებსა და კერამიკულ ნაწარმზე. მიუხედავად იმისა, რომ ამგვარი ორნამენტები განსაკუთრებით ფართოდ ადრენეოლითურ ხანაში გამოიყენებოდა, მათი ტრადიცია ნაწილობრივ შუანეოლითურ პერიოდშიც გაგრძელდა.
შუანეოლითური ხანის დასასრულს ზოგიერთი დასახლება მასშტაბურმა ხანძარმა გაანადგურა. სავარაუდოდ, სწორედ ამ მოვლენებმა გამოიწვია სესკლოს მსგავსი დასახლებების მოსახლეობის სხვა ადგილებში გადასახლება. ამისგან განსხვავებით, ცანგლი-ლარისის მცხოვრებლებმა ხანძრის შემდეგ დასახლება მალევე აღადგინეს და იმავე ტერიტორიაზე განაგრძეს ცხოვრება.
გალერეა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Pashou, Drineas და Yannaki 2014, p. 5
- ↑ Bleda S., During (2011). The Prehistory of Asia Minor, გვ. 126.
- ↑ Arias, A. (May 2006). „New data for the characterization of Milos obsidians“. Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry. 268 (2): 371.