ნაყოფიერი ნახევარმთვარე
ნაყოფიერი ნახევარმთვარე — ახლო აღმოსავლეთის ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი, რომელიც გამოირჩევა ნაყოფიერი ნიადაგებითა და ნახევარმთვარისებური რუკის კონტურით. მისი სახელწოდება ინგლისური ტერმინის Fertile Crescent თარგმანია და პირველად ამერიკელმა არქეოლოგმა ჯ. გ. ბრესტედმა გამოიყენა 1906 წელს[1].
რეგიონი მოიცავს თანამედროვე ერაყის, სირიის, ლიბანის, ისრაელის, იორდანიის, სამხრეთ-აღმოსავლეთი თურქეთის, სამხრეთ-დასავლეთი ირანისა და კვიპროსის ნაწილებს[2]. იგი მოიცავს მესოპოტამიასა და ლევანტს, რომელშიც შედის ისტორიული სირია და იუდეა.
ნაყოფიერი ნახევარმთვარე მიჩნეულია პირველ რეგიონად, სადაც ნეოლითის ხანაში სოფლის მეურნეობა და მეცხოველეობა წარმოიშვა. აქვე განვითარდა უძველესი ურბანული კულტურები, ხოლო ძვ. წ. IV–I ათასწლეულებში ამ ტერიტორიაზე მსოფლიო მოსახლეობის 10%-ზე მეტი ცხოვრობდა.
თანამედროვე ცივილიზაციის კიდევ ერთი აკვანია ნილოსის ველი ეგვიპტეში. ორივე რეგიონი კულტურული და ეკონომიკური განვითარების პირველ ცენტრებად ითვლება.
კვლევების მიხედვით, ნაყოფიერი ნახევარმთვარის ადრეული კოლონიზაცია ძირითადად უკავშირდებოდა გვალვებს. ზაგროსის მთებში 2013 წელს ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა დაადასტურა, რომ დამოუკიდებლად მცენარეული კულტივაცია დაიწყო ხუთმა ჯგუფმა, დაახლოებით 9800 წლის წინ[2].
გეოგრაფიულად, რეგიონს ესაზღვრება სამხრეთით არაბეთის უდაბნოები, დასავლეთით ხმელთაშუა ზღვა, ჩრდილოეთით სომხეთის მაღალმთიანეთი, ხოლო აღმოსავლეთით ზაგროსის მთები. ეს ბუნებრივი გარემო ქმნის მდიდარ ბიომრავალფეროვნებასა და კლიმატურ მრავალფეროვნებას, რაც ხელს უწყობდა არაერთი ცხოველური და მცენარეული სახეობის ევოლუციას. სწორედ აქ გაჩნდა რვა ძირითადი ნეოლითური კულტურის ველური წინაპრები (ხორბლის, ქერის, ბარდის, ლობისა და სხვ.) და შინაური ცხოველების (ძროხის, ცხვრის, თხის, ღორის) ძირითადი წინაპრები. ცხენი რეგიონში მოგვიანებით ირანული სტეპებიდან შემოიტანეს[3].
რეგიონი მნიშვნელოვან არქეოლოგიურ ძეგლებსაც მოიცავს — ნეოლითური დასახლებები (მაგ. იერიქონი) იორდანესა და ზემო ევფრატის დასავლეთით. მესოპოტამიაში ბრინჯაოს ხანაში აღმოცენდა ადრეული სახელმწიფოები და დამწერლობა, რის გამოც ნაყოფიერი ნახევარმთვარე „ცივილიზაციის აკვნად“ იქცა[4].
მდინარეები ტიგროსი და ევფრატი სათავეს იღებენ სომხეთის მაღალმთიანეთიდან (თანამედროვე თურქეთი) და განსაზღვრავენ სამხრეთ მესოპოტამიის სოფლის მეურნეობის წყლის რეჟიმს. ჩრდილოეთ მესოპოტამიაში კი სასოფლო მეურნეობა ძირითადად ნალექებზე იყო დამოკიდებული[5].
ბრინჯაოს ხანიდან მოყოლებული, რეგიონში ფართოდ განვითარდა სარწყავი სისტემა. ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება ნიადაგის დამლაშება. თანამედროვე ეპოქაში, ტკბილი წყლები (მაგ. იორდანი და ევფრატი) კონფლიქტების პოტენციურ წყაროს წარმოადგენს, რადგან ისინი მრავალი სახელმწიფოს მიერ კონტროლდება.
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Fertile Crescent
- 1 2 Ее величество засуха
- ↑ Даймонд Дж. М. «Ружья, микробы и сталь: Судьбы человеческих обществ» = Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies / Пер. с англ. М. В. Колопотин. — М.: АСТ Москва: Corpus, 2010. — 720 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-17-061456-1 ISBN 978-5-403-01950-7.
- ↑ Gesher Benot Ya'aqov
- ↑ Beck, Roger B.; Linda Black, Larry S. Krieger, Phillip C. Naylor, Dahia Ibo Shabaka,. World History: Patterns of Interaction (неопр.). — Evanston, IL: McDougal Littell, 1999. — ISBN 0-395-87274-X.