შინაარსზე გადასვლა

ნაპერწკალი

სტატიის შეუმოწმებელი ვერსია
მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნაპერწკალი საშობაო ხეზე

ნაპერწკალი - ხელში დასაჭერი ფეიერვერკის ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც ნელა იწვის და ასხივებს ნათელ, ფერად ნაპერწკლებს. ის იწვის მაღალ ტემპერატურაზე (1000°C-ზე მეტი), ამიტომ შეიძლება იყოს ძალიან საშიში. ნაპერწკლები განსაკუთრებით პოპულარულია ბავშვებში. გაერთიანებულ სამეფოში ბავშვები ხშირად იყენებენ ნაპერწკალს ცეცხლისა და ფეიერვერკების ჩვენებებზე გაი ფოქსის ღამეს, 5 ნოემბერს,[1] ხოლო შეერთებულ შტატებში - დამოუკიდებლობის დღეს.[2] ინდურად მათ ფულჯჰადი ეწოდება და განსაკუთრებით პოპულარულია დივალის ფესტივალის დროს.[3]

კომპოზიცია

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
„Morning Glory“ ტიპის ნაპერწკალი, რომელიც გამოყოფს პატარა პიროტექნიკურ ვარსკვლავებს წვის ამ ფაზაში
ნაპერწკლები ბავშვებისთვის პოპულარული ფეიერვერკია

ნაპერწკლები ჩვეულებრივ ყალიბდება თხელი, არადაწვადი მეტალის მავთულის გარშემო, დაახლოებით 8-12 ინჩის (20-30 სმ) სიგრძის, რომელიც ამოვლებული და გაშრობილია მწვარე პიროტექნიკური შემადგენლობის სქელ ცომში. დაწვადი საფარი შეიცავს შემდეგ კომპონენტებს; შესაძლებელია რამდენიმე ინგრედიენტის გამოყენება:[4]

  • მეტალური საწვავი, მთავარი რეაქტიული ინგრედიენტი; მეტალების ტიპი გავლენას ახდენს ნაპერწკლების ფერზე; ნაწილაკების ზომა გავლენას ახდენს ნაპერწკლების ფორმასა და ზომაზე
  • ალუმინი, მაგნიუმი ან მაგნალიუმი, თეთრი ნაპერწკლებისთვის
  • რკინა, ნარინჯისფერი განშტოებული ნაპერწკლებისთვის
  • ტიტანი, მდიდარი თეთრი ნაპერწკლებისთვის
  • ფეროტიტანი, ყვითელ-ოქროსფერი ნაპერწკლებისთვის
  • ოქსიდიზატორი, მთავარი რეაქტიული ინგრედიენტი
  • კალიუმის ნიტრატი
  • ბარიუმის ნიტრატი
  • სტრონციუმის ნიტრატი
  • კალიუმის პერქლორატი, უფრო ძლიერი, მაგრამ პოტენციურად აფეთქებადი
  • ამონიუმის პერქლორატი[5]
  • დაწვადი შემაკავშირებელი, შემადგენლობის ერთად შესანარჩუნებლად
  • დექსტრინი
  • ნიტროცელულოზა
  • დამატებითი საწვავი (არასავალდებულო), წვის სიჩქარის შესაცვლელად
  • გოგირდი
  • ნახშირი
  • პიროტექნიკური ფერმომცემლები (არასავალდებულო), ნაპერწკლების შესაფერად
  • მეტალების ქლორიდები და ნიტრატები, მაგ. ბარიუმი, სტრონციუმი ან სპილენძი

ფერადი ლაქა თითოეული ჯოხის წვერზე მიუთითებს აალების დროს გამოსხივებული ნაპერწკლების ფერზე.

გამოყენება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ნაპერწკლების სწრაფად მოძრაობით შესაძლებელია მიმზიდველი ნახატების შექმნა

ნაპერწკლები ჩვეულებრივ გამოიყენება დღესასწაულებისთვის. მათი გამოყენება შესაძლებელია სინათლით ხატვისთვის. გარკვეული შემადგენლობების მაღალი (1000°C-ზე მეტი) წვის ტემპერატურის გამო, ისინი ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას თერმიტის ასანთებად.

უსაფრთხოების საკითხები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2009 წლის ანგარიში ფეიერვერკების უსაფრთხოების ეროვნული საბჭოსგან აჩვენებს, რომ ნაპერწკლები პასუხისმგებელია შეერთებულ შტატებში ლეგალურ ფეიერვერკებთან დაკავშირებული დაზიანებების 16 პროცენტზე.[6] აშშ-ს მომხმარებელთა პროდუქტების უსაფრთხოების კომისიის სტატისტიკა 2003 წლის 4 ივლისის ზეიმობიდან მიუთითებს, რომ ნაპერწკლები ჩართული იყო ხუთ წელზე ნაკლები ასაკის ბავშვების მიერ მიღებული ფეიერვერკული დაზიანებების უმრავლესობაში (57%).[7] აშშ-ის სამომხმარებლო პროდუქტის უსაფრთხოების კომისიის შემდგომი ანგარიშები „ფეიერვერკებთან დაკავშირებული სიკვდილიანობის, გადაუდებელი დახმარების განყოფილებაში მკურნალობის შედეგად მიღებული დაზიანებებისა და სამართალდამცავი საქმიანობის“ შესახებ მიუთითებს:

წელი სავარაუდო დაზიანებები ფეიერვერკებთან დაკავშირებული ყველა დაზიანების შესახებ 5 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის
2011[8] 1100 17% 36%
2012[9] 600 12% 30%
2013[10] 2300 31% 79%
2014[11] 1400 19% 61%

მოწყობილობები იწვის მაღალ ტემპერატურაზე (1000°C-დან 1600°C-მდე, ან 1800°F-დან 3000°F-მდე), საწვავისა და ჰაერის ჟანგბადის მიმწოდებლის (ოქსიდატორის) მიხედვით, რაც საკმარისზე მეტია კანის მძიმე დამწვრობის გამოსაწვევად ან ტანსაცმლის ასანთებად.[12]უსაფრთხოების ექსპერტები გვირჩევენ, რომ უფროსებმა უზრუნველყონ, რომ ბავშვები, რომლებიც ბენჟამინდელებს იყენებენ, სათანადოდ იყვნენ გაფრთხილებულნი, ასევე მეთვალყურეობის ქვეშ და ატარებდნენ არააალებად ტანსაცმელს. ყველა სახის ფეიერვერკის მსგავსად, ბენგალურ ცეცხლს ასევე შეუძლია შემთხვევით გამოიწვიოს ველური ხანძრები. ეს განსაკუთრებით ეხება უფრო მშრალ რეგიონებს; ავსტრალიაში, მაგალითად, ბენგალური ცეცხლის გამო წარმოქმნილი ბუჩქნარების ხანძრის უბედური შემთხვევები გახდა მათი აკრძალვის მიზეზი საზოგადოებრივ გარე ღონისძიებებზე ზაფხულში, როგორიცაა ავსტრალიის დღის ზეიმები.[13]

აფეთქებადი ნაპერწკლები სახლის პირობებში დამზადებული მოწყობილობებია, რომლებიც იქმნება 300-მდე ნაპერწკლის ლენტით ერთად შეკვრით, სადაც ერთი გრძელი რჩება ფითილად გამოსაყენებლად. 2008 წელს ამ მოწყობილობებს მიეწერა სამი სიკვდილი, რომლებიც შეიძლება შემთხვევით აალდა სითბოს ან ხახუნის შედეგად. იმის გამო, რომ ისინი ჩვეულებრივ შეიცავენ 50 მილიგრამზე მეტ იმავე აფეთქებად ფხვნიერს, რაც გვხვდება ფეიერვერკებში, ისინი უკანონოა აშშ-ში ალკოჰოლის, თამბაქოს, ცეცხლსასროლი იარაღისა და ასაფეთქებელი ნივთიერებების ბიუროს (ATF) რეგულაციების თანახმად.[14]

ხელოვნებასა და პოპულარულ კულტურაში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ნაპერწკლები ტოკიოში, იაპონია

1999 წელს მხატვრებმა ტობიას კიპმა და ტიმო პიტკემომ შეიმუშავეს პორტრეტების ხატვის ტექნიკა მოლოდინე ნაპერწკლებით ქაღალდზე, რომელსაც მათ პიროგრაფია უწოდეს. მას შემდეგ ამ ორმა მხატვარმა 20,000-ზე მეტი პიროპორტრეტი დახატა.[15] 2007 წელს სამხატვრო ჯგუფმა „Monochrom“-მა აანთო 10,000 შეკრული ნაპერწკალი, რაც მათ აღწერეს როგორც „სიმბოლური განთავისუფლება“ მონოთეისტური ტრადიციებისგან.[16] ტორონტოდან, ონტარიოდან, კანადიდან ასევე ჩატარდა ღონისძიება დიდი ჯგუფის მიერ, სადაც 10,000 ნაპერწკალი გამოფინეს, რათა სიმბოლურად გამოეხატათ სიკაშკაშე, ინტენსივობა, სითბო და შემოქმედება.[17]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ 10 safety tips for Guy Fawkes (5 November 2013). ციტირების თარიღი: 11 August 2014.
  2. ↑ Fireworks Information Center. United States Condumer Product Safety Commission. ციტირების თარიღი: 11 August 2014.
  3. ↑ Sparklers for Diwali celebrations (27 October 2013). ციტირების თარიღი: 11 August 2014.
  4. ↑ Sparkler compositions. ციტირების თარიღი: 2016-12-25
  5. ↑ Sparkler composition.
  6. ↑ Sparklers 16 percent of fireworks harm.. United Press International (June 22, 2009).
  7. ↑ „The Dangers of Fireworks“ (PDF). Topical Fire Research Series. U.S. Fire Administration/National Fire Data Center. 5 (4). June 2005. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2010-12-07. ციტირების თარიღი: 2011-06-28.
  8. ↑ "Fireworks-Related Deaths, Emergency Department-Treated Injuries, and Enforcement Activities During 2011", U.S. Consumer Product Safety Commission, June 2012.
  9. ↑ "Fireworks-Related Deaths, Emergency Department-Treated Injuries, and Enforcement Activities During 2012, U.S. Consumer Product Safety Commission, June 2013.
  10. ↑ "Fireworks-Related Deaths, Emergency Department-Treated Injuries, and Enforcement Activities During 2013", U.S. Consumer Product Safety Commission, June 2014
  11. ↑ "Fireworks-Related Deaths, Emergency Department-Treated Injuries, and Enforcement Activities During 2014", U.S. Consumer Product Safety Commission, June 2015
  12. ↑ Sparklers Can Burn at 2,000 Degrees Fahrenheit. United States Consumer Product Safety Commission. ციტირების თარიღი: 11 August 2014.
  13. ↑ Put Safety First This Australia Day, DFES, January 2012
  14. ↑ 'Sparkler Bombs' Mar Celebrations, Wall Street Journal
  15. ↑ Pyrografie
  16. ↑ Free Bariumnitrate დაარქივებული February 27, 2007, საიტზე Wayback Machine.
  17. ↑ თარგი:Usurped Reinventwinter.net
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ნაპერწკალი&oldid=4918397“-დან