შინაარსზე გადასვლა

მუჰამედ ხუნა ულდ ჰაიდალა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
მუჰამედ ხუნა ულდ ჰაიდალა
არაბ. محمد خونه ولد هيداله
დაბადების თარიღი 1940
დაბადების ადგილი La Güera, მავრიტანია, French West Africa
მოქალაქეობა  მავრიტანია[1]
განათლება École Spéciale Militaire de Saint-Cyr

მუჰამედ ხუნა ულდ ჰაიდალა (არაბ. محمد خونا ولد هيداله; დ. 1940) — ყოფილი მავრიტანიელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელსაც ეკავა სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობა 1980 წლის 4 იანვრიდან 1984 წლის 12 დეკემბრამდე.[2]

იგი იყო წარუმატებელი კანდიდატი 2003 წლისა და 2007 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში.

ადრეული ცხოვრება და სამხედრო კარიერა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაიბადა 1940 წელს ნუადიბუს რეგიონში (ან იმდროინდელ ესპანურ საჰარაში,[3] ან კოლონიურ მავრიტანიაში), საჰრაველი ლაარუსიენის ტომის ოჯახში. საშუალო განათლება მიიღო როსოში, საფრანგეთის მიერ მართული სენეგალის საზღვართან. 1961 წელს დაჰკარში (სენეგალი) მოიპოვა ბაკალავრის ხარისხი მეცნიერებაში. 1962 წელს მავრიტანიის არმიაში გაწევრიანების შემდეგ,[4] იგი სწავლობდა საფრანგეთის სამხედრო კოლეჯებში, კერძოდ სენ-სირში (Saint-Cyr).

1975 წლის შემდეგ იგი მეთაურობდა ძალებს ჩრდილოეთ მავრიტანიასა და ტისის ელ-ღარბიაში (დასავლეთ საჰარა), პოლისარიოს ფრონტის პარტიზანების წინააღმდეგ ომში, განსაკუთრებით ზუერატის რეგიონსა და ბირ მოღრეინში.[4] 1978 წელს, როდესაც ქვეყანა მძიმე არეულობაში იყო, მან მონაწილეობა მიიღო სამხედრო გადატრიალებაში, რომელმაც დაამხო მავრიტანიის პრეზიდენტი მოქტარ ულდ დადა. როგორც CRMN-ის სამხედრო ხუნტის წევრი, იგი დაწინაურდა გენერალური შტაბის უფროსის პოსტზე.

როგორც CMSN-ის ხელმძღვანელი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მოჰამედ ხუნა პრემიერ-მინისტრი გახდა 1979 წლის 31 მაისს, წინა პრემიერ-მინისტრის, პოლკოვნიკ აჰმედ ულდ ბუსეიფის ავიაკატასტროფაში დაღუპვიდან რამდენიმე დღეში, რომელთან ერთადაც სულ რაღაც ერთი თვით ადრე CMSN-ისთვის მოიპოვა ძალაუფლება პოლკოვნიკ მუსტაფა ულდ სალეკისა და CRMN-სგან. 1980 წლის 4 იანვარს მან ძალაუფლება ჩამოართვა ულდ სალეკის მემკვიდრეს სახელმწიფოს მეთაურის პოსტზე, მოჰამედ მაჰმუდ ულდ ლულის. იგი განაგრძობდა პრემიერ-მინისტრის პოსტის დაკავებასაც იმავე წლის დეკემბრამდე, სანამ ამ თანამდებობაზე სამოქალაქო პირი, სიდ აჰმედ ულდ ბნეიჟარა დაინიშნებოდა.[5]

მისი მმართველობის პერიოდი აღინიშნებოდა მწვავე პოლიტიკური ტურბულენტობით, როდესაც მავრიტანია გამოდიოდა პოლისარიოს ფრონტთან ომიდან რომელიც 1975 წელს ულდ დადამ დაიწყო და მისი რეჟიმი არაერთი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობისა და სამხედრო ინტრიგების წინაშე აღმოჩნდა.[5][6] 1981 წლის 16 მარტს მოჰამედ ხუნას წინააღმდეგ განხორციელებული ძალისმიერი გადატრიალების მცდელობა ჩაიშალა.[7] მოჰამედ ხუნამ გადატრიალების ორგანიზებაში მაროკო დაადანაშაულა, რაც მაროკომ უარყო, მომდევნო თვეში კი პრემიერ-მინისტრად მააუია ულდ სიდ აჰმედ თაია დაინიშნა.[5][8] კიდევ ერთი გადატრიალების მცდელობა, გავრცელებული ინფორმაციით, ლიბიის მიერ იყო სპონსორირებული.[3]

1984 წლის 8 მარტს მოჰამედ ხუნამ კვლავ დაიკავა პრემიერ-მინისტრის პოსტი, შეცვალა რა ტაია, რაც მიზნად ისახავდა მისი პირადი ძალაუფლების გაძლიერებას.[5][9]

თუმცა, 1984 წლის 12 დეკემბერს ტაიამ დაამხო მოჰამედ ხუნა გადატრიალების გზით, სანამ ეს უკანასკნელი ქვეყნის გარეთ იმყოფებოდა. მოჰამედ ხუნა ბურუნდიში ფრანკო-აფრიკულ სამიტზე იმყოფებოდა[10] და გადატრიალების შესახებ ბრაზავილში, მავრიტანიაში დაბრუნებისას შეიტყო კონგოს რესპუბლიკის პრეზიდენტისგან, დენი სასუ-ნგესოსგან. მოჰამედ ხუნა მაინც დაბრუნდა მავრიტანიაში და ნუაქშოტის აეროპორტში დააპატიმრეს; იგი საბოლოოდ 1988 წლის დეკემბერში გაათავისუფლეს.

ტაია დემოკრატიის დამყარებას დაჰპირდა, თუმცა ბევრი მის მმართველობას ავტორიტარულად მიიჩნევდა; იგი 2005 წლის აგვისტოში სამხედრო გადატრიალების შედეგად გადააყენეს.

საგარეო პოლიტიკა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მოჰამედ ხუნას მთავარი მიღწევა იყო ზავის დადება დასავლეთ საჰარაში ბაზირებულ პოლისარიოს ფრონტთან, რომელიც ებრძოდა მავრიტანიას მას შემდეგ, რაც ამ უკანასკნელმა 1975 წელს ყოფილი ესპანური კოლონიის ნაწილის ანექსია მოახდინა. CMSN-მა აირჩია კონფლიქტიდან სრული გამოსვლა, მოახდინა სამხრეთ რიო-დე-ოროს (რომლის ანექსია მოხდა, როგორც ტისის ელ-ღარბიას) ევაკუაცია და აღიარა პოლისარიო საჰრაველი ხალხის წარმომადგენლად. ამან გამოიწვია კრიზისი ურთიერთობებში ქვეყნის მანამდე არსებულ მოკავშირე მაროკოსთან, რომელმაც ასევე მოახდინა დასავლეთ საჰარის დარჩენილი ნაწილის ანექსია. მოჰამედ ხუნას მთავრობა გადატრიალების მცდელობის, ჯარებს შორის შეტაკებებისა და სამხედრო დაძაბულობის წინაშე დადგა.[5][11] ურთიერთობები სრულად გაწყდა 1981-დან 1985 წლამდე, სანამ ისინი მოჰამედ ხუნას მემკვიდრემ არ აღადგინა.[12][13] თუმცა, ურთიერთობები გაუმჯობესდა პოლისარიოს მთავარ რეგიონულ მხარდამჭერ ალჟირთან; ალჟირის მთავრობა აგზავნიდა იარაღს, საბრძოლო მასალას და მარაგებს მისი რეჟიმის გასაძლიერებლად.[3][14] მოჰამედ ხუნას მიერ 1984 წელს საჰრავის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკის (SADR, პოლისარიოს დევნილი მთავრობა) სუვერენულ სახელმწიფოდ აღიარება, როგორც ჩანს, 1984 წლის ბოლოს მააუია ულდ სიდ'აჰმედ ტაიას მიერ განხორციელებული გადატრიალების ერთ-ერთი მაპროვოცირებელი მიზეზი გახდა.[12]

საშინაო პოლიტიკა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საშინაო ფრონტზე მისი ყველაზე გამორჩეული პოლიტიკა იყო ისლამური შარიათის კანონის შემოღება 1980-1983 წლებში,[15] ისევე როგორც პოლიტიკური სისტემის აღდგენის რამდენიმე წარუმატებელი მცდელობა, რომელიც 1978 წლის გადატრიალებამ დაანგრია ჯერ მრავალპარტიული სისტემის სახით, შემდეგ კი, მის წინააღმდეგ მიმართული პირველი გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, როგორც ერთპარტიული სახელმწიფოსი.[3][15] სწორედ მოჰამედ ხუნას მმართველობის დროს მოხდა მავრიტანიაში მონობის ოფიციალურად და სრულად გაუქმება, თუმცა ეს პრაქტიკა მცირე მასშტაბით დღესაც გრძელდება. მან მონობის გაუქმების შესახებ განცხადება 1980 წლის ივლისში გააკეთა, რასაც 1981 წლის ნოემბერში საკანონმდებლო დეკრეტი მოჰყვა.[16]

პოლიტიკურ ოპონენტებს მკაცრად ეპყრობოდნენ — პატიმრობით,[17] ხოლო მისი მთავრობის წინააღმდეგ მიმართული ერთ-ერთი წარუმატებელი გადატრიალების მონაწილეები სიკვდილით დასაჯეს.

საქმიანობა ძალაუფლების დაკარგვის შემდეგ

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1984 წლის მიწურულს მავრიტანიაში დაბრუნების შემდეგ, მოჰამედ ხუნა რამდენიმე წლის განმავლობაში ადმინისტრაციულ პატიმრობაში იმყოფებოდა ულდ ტაიას ბრძანებით, რა დროსაც იგი დაავადდა. გათავისუფლების შემდეგ იგი პოლიტიკას ჩამოშორდა 2003 წლამდე, როდესაც ოპოზიციის სათავეში ჩასადგომად დაბრუნდა. ნოემბერში მან წარუმატებლად იყარა კენჭი პრეზიდენტობისთვის ტაიას წინააღმდეგ; მისი კამპანია ზომიერად ისლამისტურ პლატფორმას ეფუძნებოდა, მაშინ როცა ტაია, რომელმაც ისრაელთან სრული დიპლომატიური ურთიერთობები დაამყარა, პროდასავლელად ითვლებოდა. მოჰამედ ხუნამ ოფიციალურად მეორე ადგილი დაიკავა ხმების დაახლოებით 19%-ით, თუმცა მან გაყალბებაზე განაცხადა; იგი არჩევნების დასრულებისთანავე დააპატიმრეს სახელმწიფო გადატრიალების დაგეგმვის ბრალდებით.[18] მოჰამედ ხუნა ასევე მცირე ხნით იყო დაკავებული უშუალოდ კენჭისყრამდეც.[19][20][21][22] 2003 წლის 28 დეკემბერს მას მიესაჯა ხუთწლიანი პირობითი სასჯელი და, შესაბამისად, გათავისუფლდა, თუმცა ხუთი წლის განმავლობაში პოლიტიკური საქმიანობა აეკრძალა.[23] სააპელაციო სასამართლომ ეს განაჩენი 2004 წლის აპრილში დაადასტურა.[24] ასევე აპრილში, მისმა მხარდამჭერებმა სცადეს პოლიტიკური პარტიის — „დემოკრატიული კონვერგენციის პარტიის“ რეგისტრაცია.[25]

მოჰამედ ხუნა კვლავ დააპატიმრეს 2004 წლის 3 ნოემბერს, გადატრიალების მცდელობებში მონაწილეობის ბრალდებით.[26] პროკურორი ხუთწლიან პატიმრობას ითხოვდა, თუმცა 2005 წლის 3 თებერვალს, 195 ადამიანის მასობრივი სასამართლო პროცესის დასასრულს, იგი გამართლდა.[27]

2005 წლის გადატრიალების შემდეგ

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2005 წლის აგვისტოში ტაიას წინააღმდეგ განხორციელებული სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, სექტემბრის დასაწყისში გამოცხადებულმა ამნისტიამ მოჰამედ ხუნა სასჯელისგან გაათავისუფლა, პოლიტიკური დანაშაულისთვის მსჯავრდებულ ასზე მეტ სხვა პირთან ერთად.[28]

2006 წლის 27 დეკემბერს მოჰამედ ხუნამ გამოაცხადა, რომ იქნებოდა კანდიდატი 2007 წლის 11 მარტისთვის დაგეგმილ საპრეზიდენტო არჩევნებში.[17] მისი კამპანია ნაციონალისტურ-ისლამისტურ პლატფორმას ეყრდნობოდა და პრიორიტეტებად სიღარიბისა და მონობის წინააღმდეგ ბრძოლას ასახელებდა.[17] 3 თებერვალს მან მიიღო სხვა რეგისტრირებული საპრეზიდენტო კანდიდატის — ყოფილი ოპოზიციონერი პოლიტიკოსისა და ულდ ტაიას პერიოდის პატიმრის, შბიჰ ულდ შეიხ მელაინინეს მხარდაჭერა, რომელიც რბოლას გამოეთიშა.[29][30]

თუმცა, ვინაიდან აღარ ჰქონდა ის პოლიტიკური ბაზა, რომელიც ულდ ტაიას დროს ოპოზიციის მთავარ კანდიდატობას ახლდა, მოჰამედ ხუნა კიდევ უფრო ნაკლებად წარმატებული იყო 2007 წლის არჩევნებში მან მეათე ადგილი დაიკავა ხმების 1.73%-ით.

არჩევნების შემდეგ, რომელშიც სიდი ულდ შეიხ აბდალაჰიმ გაიმარჯვა, მოჰამედ ხუნამ 2007 წლის ოქტომბერში აბდალაჰის მხარდაჭერა გამოუცხადა. თუმცა, 2008 წლის აგვისტოში აბდალაჰის დამხობის შემდეგ, მოჰამედ ხუნამ 2008 წლის 29 აგვისტოს განცხადებით მხარი დაუჭირა გადატრიალებას და აღნიშნა, რომ არსებულ გარემოებებში ეს აუცილებელი იყო, და მოუწოდა ყველა მავრიტანიელს მხარდაჭერისკენ. მან ასევე გააკრიტიკა დასავლეთის მთავრობების უარყოფითი რეაქცია გადატრიალებაზე და განაცხადა, რომ ისინი მავრიტანიის საშინაო საქმეებში ერეოდნენ.

2007 წლის ივლისში, სიდი მოჰამედ ულდ ჰაიდალა (მოჰამედ ხუნას ვაჟი) მაროკოში ნარკოტრაფიკის ბრალდებით დააკავეს. 2008 წელს მას სასამართლომ 7 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა.[31]

2010 წლის 18 ივნისს მოჰამედ ხუნამ ღია წერილი მისწერა იმ სახელმწიფოთა მეთაურებს, რომლებსაც კარგი ურთიერთობა აქვთ მაროკოს მეფესთან, და დახმარება სთხოვა შვილის მავრიტანიაში დასაბრუნებლად ან მის გასათავისუფლებლად. მან დაგმო თავისი შვილის პატიმრობის პირობები, რომელიც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირია.[32] 2010 წლის 24 ივნისს ელ გასემ ულდ ბელალიმ, მავრიტანიელმა დეპუტატმა, განაცხადა, რომ სიდი მოჰამედ ულდ ჰაიდალას პატიმრობა არის მაროკოს „პოლიტიკური შურისძიება“ მამამისის წინააღმდეგ, იმ აღიარების გამო, რომელიც მან მავრიტანიის პრეზიდენტობის დროს SADR-სა და საჰრაველი ხალხის თვითგამორკვევის უფლებას მიანიჭა.[33]

იხილეთ აგრეთვე

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ Bethke F. S. Database of Cabinet Politics in Sub-Sahara Africa
  2. ↑ „MAURITANIA COUP OUSTS PRESIDENT (Published 1984)“. The New York Times (ინგლისური). 1984-12-13. ციტირების თარიღი: 2024-01-31.
  3. 1 2 3 4 "Mauritania: Consolidation of Power", Library of Congress Country Studies
  4. 1 2 Mohamed Khouna Ould Haidallah, Rulers.org
  5. 1 2 3 4 5 "Mauritania: The Haidalla Regime", Library of Congress Country Studies
  6. ↑ "Mauritanian Group Says It Killed Libyan in Rome", New York Times, September 23, 1984.
  7. ↑ "Mauritanian Coup Attempt Fails After Bloody Clashes", Washington Post, March 17, 1981.
  8. ↑ "Career Soldier Takes Over As Premier of Mauritania", New York Times, April 27, 1981.
  9. ↑ "Mauritania: Political Disintegration", Library of Congress Country Studies
  10. ↑ "Mauritania's President Arrested by Coup Leader", UPI, New York Times, December 14, 1984.
  11. ↑ "Mauritania: The Polisario Problem", Arab.net.
  12. 1 2 "Mauritania: Regional Security Concerns", Library of Congress Country Studies.
  13. ↑ "Mauritania: Morocco", Library of Congress Country Studies.
  14. ↑ Mauritania: Relations with Other States of the Maghrib, Library of Congress Country Studies
  15. 1 2 Kjeilen, Tore. Mauritania / History. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 29 September 2018. ციტირების თარიღი: 27 February 2022
  16. ↑ Mauritania: A future free from slavery.. Amnesty International (7 November 2002). ციტირების თარიღი: 27 February 2022
  17. 1 2 3 "Mauritanian ruler from the 1980s enters post-coup presidential race", International Herald Tribune, December 28, 2006.
  18. ↑ "MAURITANIA: Ould Haidallah trial to begin on Monday", IRIN, 27 November 2003.
  19. ↑ "Top Mauritanian politician held", BBC News Online, November 9, 2003.
  20. ↑ "Mauritania: Fear of ill-treatment or torture / Incommunicado detention / Medical concern" დაარქივებული 2006-11-28 საიტზე Wayback Machine. , Amnesty International, 14 November 2003
  21. ↑ "Charges for Mauritania candidate", BBC News Online, November 10, 2003.
  22. ↑ "Peaceful election, but opposition cries foul", IRIN, November 7, 2003.
  23. ↑ "Haidalla walks free with suspended sentence", IRIN, December 29, 2003.
  24. ↑ "Opposition leader stripped of political rights as putchists prepare to face trial", IRIN, April 22, 2004.
  25. ↑ "Mauritania: Haidalla supporters create new opposition party", IRIN, April 7, 2004.
  26. ↑ "Mauritania: Three opposition leaders arrested in connection with coup plots", IRIN, November 4, 2004.
  27. ↑ "Mauritania: Coup plotters get life in prison but escape death sentence", IRIN, February 3, 2005.
  28. ↑ „Political exiles flocking back to Mauritania“. Middle East Online. 12 September 2005. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 October 2006. ციტირების თარიღი: 21 April 2015.
  29. ↑ „Ch'Bih Ould Cheikh Melainine retire sa candidature à la présidentielle de mars 2007“ (ფრანგული). Agence Mauritanienne d'Information. 3 February 2007. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 March 2007.
  30. ↑ „Nouvelle coalition de parti et Ould Cheikh Melainine se retire en faveur de Ould Haidalla“. Convergence Républicaine pour l'Instauration de la Democratie en Mauritanie (ფრანგული). 3 February 2007. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 28 September 2007.
  31. ↑ „La Cour d'appel condamne les accusés à des peines de prison“ (ფრანგული). Le Matin. 2008-10-17. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-16. ციტირების თარიღი: 2010-05-08.
  32. ↑ „Appel pour des raisons humanitaires“ (ფრანგული). Carrefour de la République Islamique de Mauritanie (CRIDEM). 2010-06-18. ციტირების თარიღი: 2010-05-08.
  33. ↑ „Diputado considera "venganza" encarcelamiento en Marruecos hijo ex presidente“ (ესპანური). ABC (EFE). 2010-06-24. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-06-16. ციტირების თარიღი: 2010-05-08.
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=მუჰამედ_ხუნა_ულდ_ჰაიდალა&oldid=5326489“-დან