მუსავათი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search

მუსავათი — აზერბაიჯანში უძველესი არსებული პოლიტიკური პარტიაა. მისი ისტორია შეიძლება დაიყოს სამ პერიოდად: ადრეული (ძველი) მუსავატი, მუსავატი გადასახლებაში და ახალი მუსავატი.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მუსავატი დაარსდა 1911 წელს ბაქოში, როგორც საიდუმლო ორგანიზაცია მამედ ამინ რასულზადე, მამმედ ალი რასულზადე (მისი ბიძაშვილი), აბასგულუ კაზიმზადე [აზ] და ტაჯი ნაგიოღლუს მიერ. მისი საწყისი სახელი იყო მაჰმადიან-დემოკრატიული მუსავატის პარტია. პირველი წევრები იყვნენ ველი მიქაილოღლუ, სეიდი ჰუსეინ სადიგი, აბდურჰრაჰმა ბეი, იუსიფ ზია ბეი და სეიდ მუსავი ბეი.

ადრეულ მუსავატში შედიოდა აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ლიდერი ნარიმან ნარიმანოვი. თავდაპირველად ამ პარტიის შექმნის იდეა და ინიციატივა მომდინარეობდა მამმედ ამინ რასულზადიდან, რომელიც შემდეგ სტამბოლში გადასახლდა საცხოვრებლად.

პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე, მუსავატი შედარებით მცირე, საიდუმლო და მიწისქვეშა ორგანიზაცია იყო. ისევე, როგორც მისი კოლეგები მთელს შუა აღმოსავლეთში, მუსლიმური და თურქულენოვანი სამყაროს კეთილდღეობისა და პოლიტიკური ერთიანობისთვის იბრძოდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ მუსავატი მხარს უჭერდა პან-ისლამურ იდეოლოგიას და მის დამაარსებელს თანაუგრძნობდა პან-თურქული მოძრაობაც, ამავე დროს პარტია მხარს უჭერდა ცარისტულ რეჟიმს პირველი მსოფლიო ომის დროს.

მუსავატის იდეოლოგიაში პან-თურქული ელემენტი იყო ოსმალეთის იმპერიაში ახალგაზრდა თურქული რევოლუციის ნოველური იდეების ანარეკლი. ამ იდეოლოგიის ფუძემდებლები კი იყვნენ რუსეთის იმპერიის აზერბაიჯანული ინტელექტის წარმომადგენლები მათ შორის გამოსარჩევია: ალი-ბე ჰუსეინაძე და აჰმედ-ბეი აგაევი (თურქეთში ცნობილია, როგორც აჰმედ აიაოღლუ), რომელთა ლიტერატურულ ნაწარმოებებს იყენებდა თურქულენოვანი ხალხების ენობრივი ერთობა, როგორც ფაქტორი ეროვნულობის გასაღვივებლად.

ბაქოს მენშევიკური და სოციალურ რევოლუციური პარტიები, რომლებიც დიდწილად იყო დამოკიდებული არჩეული ქართველი, სომეხი და ებრაელი კადრების, ისევე როგორც ეთნიკური რუსი მუშაკების მხარდაჭერაზე, დიდხანს აყენებდნენ მუსლიმებს „ინერტულად“ და „არაცნობად“. მათთვის, ისევე როგორც ბოლშევიკებისთვის, კონსტიტუციური დემოკრატებისა და დენიკინისტებისთვის, მუსავატი, როგორც წესი, იყო სოციალ-დემოკრატიის ყალბი მეგობარი, უბრალოდ ფეოდალური ”ბეკებისა და ხანის” პარტია.

მუსავატის ლიდერები, ძირითადად, კარგად განათლებული პროფესიონალები იყვნენ აზერბაიჯანული საზოგადოების ზედა კლასის ეშელონებიდან.

რუსეთის იმპერიის დაშლისა და დამოუკიდებლობის დეკლარაციის შემდეგ, მუსავატი გახდა ახლად დაარსებული აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის წამყვანი პარტია

ახალი მუსავათი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აზერბაიჯანში მუსავატის პარტიის აღდგენა 1989 წელს მოხდა, აზერბაიჯანის მეორე დამოუკიდებლობის დროს. ინტელექტუალთა ჯგუფმა შექმნა „აზერბაიჯანის ეროვნული დემოკრატიული ახალი მუსავატის პარტია“. მოგვიანებით ამ ჯგუფმა ჩამოაყალიბა "მუსავატის პარტიის რესტავრაციის ცენტრი" და აღიარა მუსავატი დევნილობაში. 1992 წელს ახალი მუსავატისა და მუსავატის დევნილების დელეგატები შეიკრიბნენ "მუსავატის III კონგრესზე" და ოფიციალურად აღადგინეს პარტია, როგორც მუსავატის პარტია. მის ფრაგმენტად აირჩიეს პოპულარული ფრონტის ერთ-ერთი ლიდერი, ესა გამბარი. 90-იან წლებში პარტია განიხილებოდა, როგორც ეროვნული დემოკრატიული პარტია; მთიანი ყარაბაღში მიმდინარე კონფლიქტთან დაკავშირებით, პარტიამ მოუწოდა მოქალაქეებს უფრო აქტიურად ებრძოლონ საოკუპაციო ძალებს. კონფლიქტის გაყინვით, პარტიამ აირჩია ახალი კურსი - ლიბერალი დემოკრატიის უფრო დიდი ელემენტების დანერგვით. მიუხედავად პარტიაში სრული დემოკრატიისა, ყველა ისეთი გარემოება, როგორიცაა ხელმძღვანელობის თანამდებობებზე ალტერნატიული კანდიდატების არარსებობა და მათი უცვლელი ხასიათი საკმაოდ გრძელი პერიოდის განმავლობაში, პარტიას პოლიტიკური დამკვირვებლების კრიტიკის ობიექტად აქცევს.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]