მსოფლიო აბლაბუდა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search

მსოფლიო აბლაბუდა (ინგლ. World Wide Web; ასევე: ვები, W3, WWW) — დანაწილებული საინფორმაციო სისტემა, რომელშიც დოკუმენტები და სხვა ვებ-რესურსები იდენტიფიცირდება რესურსების უნიფიცირებული ლოკატორით URL (Uniform Resource Locator), მაგალითად https://www.example.com/, რომელიც შესაძლებელია ურთიერთდაკავშირებული იყოს ჰიპერტექსტთან და ხელმისაწვდომია ინტერნეტით.[1][2] აბლაბუდის რესურსები გადაიცემა ჰიპერტექსტის გადაცემის პროტოკოლით HTTP და შეიძლება წვდომადი იყოს მომხმარებლებისთვის პროგრამული უზრუნველყოფის გამოყენებით, რომელსაც ეწოდება ვებ-ბრაუზერი და გამოქვეყნებულია პროგრამული უზრუნველყოფით, რომელსაც ეწოდება ვებ-სერვერი.

ინგლისელმა ინჟინერმა, სერ ტიმოთი ჯონ ბერნერს-ლიმ მსოფლიო აბლაბუდა გამოიგონა 1989 წელს. საკუთარი პირველი ვებ-ბრაუზერი მან 1990 წელს, CERN-ში მუშაობისას დაწერა, შვეიცარიის ქალაქ ჟენევაში. ბრაუზერი CERN-ის ფარგლებს გარეთ პირველად გამოქვეყნდა 1991 წელს, ჯერ სხვა კვლევითი ორგანიზაციებისთვის 1991 წლის იანვარში, ხოლო 1991 წლის აგვისტოში ფართო საზოგადოებისთვის. მსოფლიო აბლაბუდა არის ინფორმაციული ერის მშენებლობის ცენტრალური ნაწილი და ძირითადი საშუალება, რომლითაც მილიონობით ადამიანი ურთიერთქმედებს ინტერნეტში.

ვებ-რესურსი შეიძლება იყოს ჩამოტვირთული ნებისმიერი ტიპის მედია, ვებ-გვერდები კი, არის ჰიპერტექსტული მედია, რომელიც ფორმატირებულია ჰიპერტექსტული მონიშვნის ენით (HTML). მსგავსი ფორმატირება საშუალებას იძლევა ჩაშენებულ იქნას ჰიპერბმულები, რომლებიც შეიცავენ URL-ს და მომხმარებელებს სხვა ვებ-რესურსებზე გადასვლის საშუალებას აძლევენ. ტექსტის გარდა, ვებ-გვერდები შეიძლება შეიცავდნენ სურათის, აუდიო, ვიდეო და პროგრამულ კომპონენტებზე ცნობებს, რომლებიც მომხმარებლის ბრაუზერში გამოისახება მულტიმედიიური მასალის შემცველი შეკავშირებული გვერდების სახით.

საერთო თემის, საერთო დომენური სახელის, ან ორივეს ერთდროულად მქონე მრავალრიცხოვანი ვებ-რესურსი ქმნის ვებ-საიტს (არ შეგეშალოთ ვებ-გვერდში). ვებ-საიტები ინახება კომპიუტერებში, რომელზეც გაშვებულია პროგრამული უზრუნველყოფა, რომელსაც ეწოდება ვებ-სერვერი, რომელიც პასუხობს მომხმარებებლების კომპიუტერებზე გაშვებული ვებ-ბრაუზერებიდან ინტერნეტით გამოგზავნილ მოთხოვნებზე. ვებ-საიტის შემცველობა შეიძლება უზრუნველყოფილი იყოს უმეტეს წილად გამომქვეყნებლის მიერ, ან უზრუნველყოფილი იყოს ინტერაქტიულად მომხმარებლების მიერ წვლილის შეტანით, ან შემცველობა დამოკიდებული იყოს თავად მომხმარებლებზე ან მათ მოქმედებაზე.

ვებ-საიტები შეიძლება წარმოდგენილი იყოს საინფორმაციო, გასართობი, კომერციული, სამთავრობო ან არასამთავრობო და სხვა უთვალავი მიზნით.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტიმ ბერნერს-ლის წარმოდგენა გლობალური ჰიპერბმული საინფორმაციო სისტემის შესახებ, განსახორციელებლად შესაძლებელი გახდა 1980-იანების მეორე ნახევარში. 1985 წლისთვის, გლობალურმა ინტერნეტმა დაიწყო გავრცელება ევროპაში, შეიქმნა დომენურ სახელთა სისტემა (რომელზეც დაშენებულია URL ლოკატორი). 1988 წელს პირველად დამყარდა პირდაპირი IP-კავშირი ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპას შორის და ბერნერს-ლიმ დაიწყო ღია მსჯელობა CERN-ში ვების მსგავსი სისტემის მოწყობის შესაძლებლობაზე.

CERN-ში მუშაობისას ბერნერს-ლი იმედგაცრუებული გახდა სხვადასხვა კომპიუტერზე ინფორმაციის მოძიებასთან დაკავშირებით არსებული სირთულეებითა და არაეფექტურობით. 1989 წლის 12 მარტს მან CERN-ის ხელმძღვანელობას წარუდგინა მემორანდუმი სახელწოდებით „ინფორმაციის მართვა: შეთავაზება“, რომელიც განკუთვნილი იყო სისტემა „Mesh“-ისათვის, რომელიც თავის მხრივ დაკავშირებული იყო მის მიერვე 1980 წელს შექმნილი მონაცემთა ბაზისა და პროგრამული უზრუნველყოფის პროექტ „ENQUIRE“-სთან. მემორანდუმში გამოიყენებოდა ტერმინი „ვები“ და აღწერილი იყო ინფორმაციის მართვის უფრო რთული და დამუშავებული სისტემა, რომელიც ეყრდნობოდა ტექსტობრივად წარმოდგენილ ბმულებს: „წარმოიდგინეთ, რომ ამ დოკუმენტში არსებული მითითებები იყოს დაკავშირებული იმ რაღაცის ქსელურ მისამართთან, რომელზეც ისინი მიუთითებენ, იმგვარად, რომ ამ დოკუმენტის კითხვისას თქვენ შეგეძლოთ გადახვიდეთ მათზე მაუსის დაწკაპუნებით“. ასეთი სისტემა, მისი თქმით, შესაძლებელია მიკუთვნებულ იქნას სიტყვა „ჰიპერტექსტის“ ერთ-ერთი მნიშვნელობის გამოყენებასთან, რომელიც, მისი თქმით, გამოგონილ იქნა 1950-იანებში. მემორანდუმის შეთავაზებაში ნათქვამია, რომ არ არსებობს მიზეზი, რის გამოც ასეთ ჰიპერტექსტულ ბმულებს არ შეუძლიათ მოიცვან მულტიმედიური დოკუმენტები, მათ შორის გრაფიკა, ვიდეო და ლაპარაკი, ამგვარად ბერნერს-ლი გადადის ტერმინ „ჰიპერმედიას“ გამოყენებაზე.

საკუთარი კოლეგების და ჰიპერტექსტის ენთუზიასტის რობერტ კაიოს დახმარებით, ტიმ ბერნერს-ლიმ 1990 წლის 12 ნოემბერს გამოაქვეყნა ოფიციალური წინადადება „ჰიპერტექსტული პროექტის“ შესაქმნელად სახელად „WorldWideWeb“ (ერთ სიტყვად), რომელსაც ჰიპერტექსტული დოკუმენტების „აბლაბუდის“ სახე ექნებოდა, და მისი ხილვა შესაძლებელი იქნებოდა „ბრაუზერით“ კლიენტ-სერვერული არქიტექტურის გამოყენებით.

ამ დროისთვის, უკვე ორი თვის განმავლობაში შემუშავების პროცესში იყო HTML და HTTP, ხოლო პირველი ვებ-სერვერის პირველი წარმატებული ტესტის ჩატარებამდე ერთ თვემდე რჩებოდა. ბერნერს-ლის შემოთავაზებაში ნათქვამი იყო, რომ დაახლოებით სამ თვეში შემუშავებული იქნებოდა მხოლოდ-კითხვადი ქსელი, და კიდევ ექვსი თვე დასჭირდებოდა „მკითხველების მიერ ახალი ბმულების და ახალი მასალის შექმნას, [რითაც] ავტორობა ხდება უნივერსალურად“ ისევე როგორც „მკითხველის ავტომატური შეტყობინება როდესაც მისთვის საინტერესო ახალი მასალა ხელმისაწვდომი ხდება“. იმ დროს, როდესაც მხოლოდ-კითხვადი[3] ქსელის შექმნის მიზანი მიღწეულ იქნა, ხელმისაწვდომი ავტორობით ვებ-რესურსების განვითარებას გაცილებით დიდი დრო დასჭირდა, ვიკის კონცეპტის, WebDAV-ის, ბლოგების, Web 2.0-ის და RSS/Atom-ის წყალობით.

იდეა მოდელირებულ იქნა SGML-მკითხველის — Dynatex-ის კომპანია Electronic Book Technology-ის მიერ შემუშავების შემდეგ, რომელიც ბრაუნის უნივერსისტეტის ინფორმაციის ინსტიტუტის პროდუქტი იყო. CERN-ის მიერ ლიცენზირებული სისტემა Dynatext-ს საკვაძო ადგილი ეკავა SGML ISO 8879:1986-ის გაფართოვებაში Hypermedia-მდე HyTime-ში, მაგრამ მიჩნეულ იქნა ზედმეტად ძვირადღირებულად და ჰქონდა შეუსაბამო სალიცენზიო პირობები მაღალი ენერგიების ფიზიკის საერთო საზოგადოებაში გამოსაყენებლად, კერძოდ ფასიანი იყო თითოეული დოკუმენტი და დოკუმენტის თითოეული ცვლილება. ბერნერს-ლის მიერ მსოფლიოში პირველი ვებ-სერვერის სახით გამოყენებულ იქნა NeXT Computer, ამავე მანქანაზე დაწერა პირველი ვებ-ბრაუზერი 1990 წელს. 1990 წლის დეკემბრის დასასრულს, ბერნერს-ლიმ დაასრულა ქსელის მუშაობისთვის ყველა აუცილებელი ყველა ხელსაწყო: პირველი ვებ-ბრაუზერი (WorldWideWeb, რომელიც ვებ-რედაქტორიც იყო) და პირველი ვებ-სერვერი. პირველი ვებ-გვერდი გამოქვეყნდა 1990 წლის 20 დეკემბერს და მასში აღწერილი იყო თავად პროექტი.

მსოფლიოში პირველი ვებ-გვერდი შეიძლება დღეისთვის დაკარგული ყოფილიყო, თუმცა ჩაპელ-ჰილსში ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტის პროფესორის პოლ ჯონსის მიერ 2013 წლის მაისში გამოცხადებულ იქნა, რომ ბერნერს-ლიმ 1991 წელს ჩრდილოეთ კაროლისნის უნივერსისტეტის სტუმრობისას მას გადასცა, მისი თქმით, ყველაზე ძველი ვებ-გვერდი. ჯონსმა რარიტეტი შეინახა მაგნიტურ-ოპტიკურ დისკზე და საკუთარ NeXT-კომპიუტერზე. 2991 წლის 6 აგვისტოს ბერნერს-ლიმ გამოაქვეყნა World Wide Web-ის პროექტის მოკლე შეჯამება მის სიახლეების ჯგუფში alt.hypertext. ეს თარიღი ხშირად ეშლებათ პირველი ვებ-სერვერის საჯარო გამოქვეყნების თარიღში, რომელსაც ადგილი ჰქონდა ერთი თვით ადრე. კიდევ ერთი მსგავსი ცდომილების ნიმუშია, რამდენიმე მასობრივი საინფორმაციო საშუალების მიერ გამოცხადებული ინფორმაცია, რომლის თანახმად, ქსელში პირველი ფოტოსურათი ატვირთულ იქნა ბერნერს-ლის მეირ 1992 წელს, CERN-ის შინაური ბენდის „Les Horribles Cernettes“-ის ფოტოსურათი გადაღებული სილვანო დე ჯენაროს (Silvano de Gennaro) მიერ; ჯენარომ უარყო ეს ამბავი, და დაწერა, რომ მედიამ „სრულიად დაამახინჯა ჩვენი სიტყვები სიაფფასიანი სენსაციონიზმისთვის“.

ევროპის ფარგლებს გარეთ პირველი ვებ-სერვერი დაყენდა კალიფრონიის ქალაქ პალო-ალტოში მდებარე სტენფორდის წრფივი ამაჩქარებლის ცენტრში 1991 წლის დეკემბერში, SPIRES-HEP მონაცემთა ბაზის განსათავსებლად. ჰიპერტექსტის საფუძვლების კონცეპტი აღმოცენდა წინამორბედ, 1960-იანი წლების პროექტებში, როგორებიცაა ბრაუნის უნივერსიტეტის Hypertext Editing System (HES), ტედ ნელსონის Project Xanadu და დაგლას ენგელბარტის oN-Line System (NLS). თავისმხრივ,ნელსონიცა და ენგელბარტიც, ორივე შთაგონებული იყო ვენევარ ბუშის მიკროფლიმზე დაფუძნებული მემექსით, რომლის აღწერა მოცემული იყო 1945 წელს გამოქვეყნებულ ესეში „როგორც შეიძლება გვეფიქრა“.

ბერნერს-ლის მიღწევა იყო ინტერნეტისა და ჰიპერტექსტის შეერთება. თავის წიგნში „აბლაბუდის ქსოვა“, ბერნერს-ლი ყვება, რომ იგი ხშირად უხსნიდა ორივე ტექნიკური საზოგადოების წევრებს, რომ ორი ტექნოლოგიის შეერთება შესაძლებელი იყო. თუმცა, როდესაც მის გამოგონებას არავინ მოკიდა ხელი, საბოლოოდ მან თვითონ ჩაუდგა პროექტს სათავეში. ამ პროცესში, მან სამი ძირითადი ტექნოლოგია შეიმუშავა:

  • გლობალური უნიკალური იდენტიფიკატორების სისტემა აბლაბუდაში და სხვაგან განთავსებული რესურსებისთვის — დოკუმენტის უნივერსალური იდენტიფიკატორი UDI, რომელიც შემდგომში ცნობილი როგორც რესურსების უნიფიცირებული ლოკატორი გახდა URL და რესურსების უნიფიცირებული იდენტიფიკატორი URI;
  • დაკაბადონების ენა HTML;
  • ჰიპერტექსტის გადაცემის პროტოკოლი HTTP

მსოფლიო აბლაბუდას რიგი განსხვავებები ჰქონდა სხვა ჰიპერტექსტული სისტემებისაგან, რომლებიც მაშინ არსებობდა. აბლაბუდა მოითხოვდა მხოლოდ ცალმხრივ ბმულს, ორმხრივი ბმულის ნაცვლად, რაც საშუალებას აძლევდა მომხმარებელს დაკავშირებულიყო სხვა რესურსთან, რესურსის მფლობელის მხრიდან რამენაირი მოქმედების აუცილებლობის გარეშე. ამან ასევე მნიშვნელოვნად შეამცირა ვებ-სერვერების და ბრაუზერების დანერგვის სირთულე (ადრინდელ სისტემებთან შედარებით), თუმცა თავის მხრივ ასევე გააჩინა მკვდარი ბმულის ქრონიკული პრობლემა. წინამორბედებისაგან განსხვავებით, როგორიც იყო HyperCard, მსოფლიო აბლაბუდა არ იყო კერძო საკუთრება, რაც საშუალებას იძლეოდა შეემუშავებინათ სერვერები და კლიენტები დამოუკიდებლად და დაემატებინათ გაფართოებები სალიცენზიო შეზღუდვების გარეშე. 1993 წლის 30 აპრილს, CERN-მა გამოაცხადა, რომ მსოფლიო აბლაბუდა იქნება თავისუფალი ყველასთვის, მოსაკრებელი გადასახადის გარეშე. Gopher-ის პროტოკოლის სერვერული რეალიზაციის ლიცენზირებაზე მოსაკრებლის დაწესების შესახებ გავცელებული განცადებიდან ორი თვის თავზე ახალი ღია და თავისუფალი პროტოკოლის გაჩენამ, Gopher-ის მომხმარებლების სწრაფი გადინება გამოიწვია WWW-სკენ. ადრინდელი გავცელებული ბრაუზერი მსოფლიო აბლაბუდაში ნავიგაციისთვის იყო X Window System და ViolaWWW Unix-ისთვის.

ისტორიკოსები ძირითადში თანხმდებიან, რომ გარდამტეხი მომენტი ვებისთვის დაიწყო 1993 წელს გრაფიკული ვებ-ბრაუზერის Mosaic-ის წარმოდგენით, რომელიც შემუშავდა ერბანა-შემპეინში ილინოისის უნივერსიტეტის სუპერკოპიუტერული აპლიკაციების ეროვნულ ცენტრში. ბრაუზერის შემუშავების პროექტს ხელმძშვანელობდა მარკ ანდრესენი, ფინანსური მხარდარდაჭერა კი ხორციელდებოდა შეერთებული შტატების მაღალი წარმადობის გამოთვლებისა და კომუნიკაციების საკანონმდებლო ინიციატივისა და მაღალი წარმადობის გამოთვლების 1991 წლის აქტის ფარგლებში, რომელიც იყო აშშ-ის სენატორის ალ გორის მიერ წამოწყებული რამდენიმე კომპიუტერულ პროექტთაგან ერთ-ერთი. Mosaic-ის გამოჩენამდე, ვებ-გვერდებში, როგორც წესი, გრაფიკული ელემენტები ტექსტში არეული არ იყო, და WWW იყო ნაკლებად პოპულარული, ვიდრე ძველი პროტოკოლები, როგორებიცაა Gopher და WAIS. Mosaic-ის სამომხმარებლო გრაფიკულმა ინტერფეისმა ხელი შეუწყო ვებს გამხდარიყო ყველაზე პოპულარული პროტოკოლი ინტერნეტში. 1994 წლის ოქტომბერში, ტიმოთი ბერნერს-ლიმ ბირთვული კვლევების ევროპული ორგანიზაცია CERN-იდან გათავისუფლების შემდეგ, დააარსა World Wide Web Consortium (W3C). ინტერნეტის პიონერი კონსორციუმი დაარსდა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ისტიტუტის კომპიუტერული მეცნიერებების ლაბორატორიაში DARPA-ს ხელშეწყობით. მეორე საიტი დაარსდა საფრანგეთის კომპიუტერული კვლევების ეროვნულ ლაბორატორიაში ევროკომისიის DG InfSo-ს დახმარებით; ხოლო 1996 წელს მესამე კონტინენტური საიტი შეიქმნა იაპონიის კეიოს უნივერსისტეში. 1994 წლის დასასრულს ვებსაიტების ჯამური რაოდენობა ჯერ კიდევ შედარებით მცირე იყო, თუმცა ბევრი ცნობილი ვებსაიტი უკვე მუშაობდა, რაც დღეს ინტერნეტის ყველაზე პოპულარული სერვესების მომასწავებელი და შთაგონების წყარო იყო.

ინტერნეტით დაკავშირებული საიტები მთელ მსოფლიოში იქმნებოდა, განაპირობა პროტოკოლებისა და ფორმატირებისათვის საერთაშორისო სტანდარტების შემუშავების აუცილებლობა. ბერნერს-ლი აგრძელებდა ჩართულობას ვებ-სტანდარტების შემუშავების ხელმღვანელობაში, მათ შორის მონიშვნის ენების სტანდარტების შემუშავებაში, სადაც იგი იცავდა სემანტიკური აბლაბუდაზე საკუთარ შეხედულებებს. მსოფლიო აბლაბუდამ შესაძლებელი გახადა ინფორმაციის გავცრცელება ინტერნეტით მარტივი და მოქნილი ფორმატით. ამიტომ, მან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მსოფლიოში ინტერნეტის მოხმარების პოპულარიზაციაში. მიუხედავად იმისა, რომ ტერმინები მსოფლიო აბლაბუდა და ინტერნეტი ხშირად შერეულად გამოიყენება, მსოფლიო აბლაბუდა არ არის ინტერნეტის სინონიმი. ვები არის საინფორმაციო სივრცე, რომელიც შეიცავს ჰიპებმულოვან დოკუმენტებს და ხვა რესურსებს, რომლებიც იდენტიფიცირდებიან URI-ს საშუალებით. იგი რეალიზებულია როგორც სერვერული ასევე კლიენტური პროგრამული უზრუნველყოფის სახით ინტერნეტის პროტოკოლების გამოყენებით, როგორებიცაა TCP/IP და HTTP.

2004 წელს ტიმოთი ბერნერს-ლი დედოფალმა ელისაბედ II-მ რაინდად აკურთხა „ინტერნეტის გლობალურ განვითარებაში დამსახურებებისთვის“. მას საკუთარი გამოგონებები არასოდეს დაუცვია საავტორო უფლებებით.

ფუნქცია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტერმინები ინტერნეტი და ვები ხშირად გამოიყენება მათ შორის სხვაობის გამოკვეთის გარეშე. თუმცა, ეს ეს ორი ტერმინი ორ სხვადასხვა რამეს აშნიშნავს. ინტერნეტი - ურთიერთდაკავშირებული კომპიუტერული ქსელების გლობალური სისტემაა. ვები კი, არის დოკუმენტების და სხვა რესურსების გლობალური კოლექცია, რომელბიც დაკავშირებულნი არიან ჰიპერბმულებითა და URI-ით. ვებ-რესურსებთან წვდომა ხორციელდება HTTP ან HTTPS პროტოკოლების გამოყენებით, რომლებიც აპლიკაციის დონის ინტერნეტის პროტოკოლებია, რომლებიც იყენებენ ინტერნეტის სატრანსპორტო პროტოკოლს.

ვებ-გვერდის მსოფლიო აბლაბუდაში ნახვა სტრანდარტულად იწყება ან ბრაუზერის სამისამართო ზოლში ვებ-გვერდის URL-ის აკრეფით, ან ჰიპერბმულზე მიყოლით, რომელიც გვამისამართებს ამ გვერდზე ან რესურსზე. ამის შემდეგ, ბრაუზერი იწყებს ფონური საკომუნიკაციო მესიჯების სერიების გაგზავნას, რომელიც განკუთვნილია მოთხოვნილი გვერდის ამოსარჩევად და გამოსასახად. 1990-იანებში, ბრაუზერის გამოყენებით ვებ-გვერდების ნახვა და ერთი გვერდიდან მეორეზე ჰიპერბმულებით გადასვლა ცნობილი გახდა როგორც „ბრაუზინგი“ ვებ-სერფინგი“ ან „ვებ-ნავიგაცია“. ამ ქცევის ადრეულმა გამოკვლევებმა აღმოაჩინეს ვებ-ბრაუზერების გამოყენების სხვადასხვა პატერნი (მოდელი). მაგალითად, ერთ-ეთი კვლევა აღმოაჩინა მომხმარებლის ხუთი პატერნი: გამოკვლევითი სერფინგი, ფანჯრული სერფინგი, განვითარებული სერფინგი, შემოსაზღვრული ნავიგაცია და მიზნობრივი ნავიგაცია.

შემდეგი მაგალითი აჩვენებს ვებ-ბრაუზერის ფუნქციონირებას, როდესაც ხდება მიმართვა URL-ზე http://example.org/home.html. ბრაუზერი გარდაქმნის URL-ის სერვერის სახელს example.org ინტერნეტ პროტოკოლის მისამართად გლობალურად დანაწილებული დომენურ სახელთა სისტემის (DNS) დახმარებით. DNS-ისგან ბრაუზერს უბრუნდება მიწოდებულ URL-ში სერვერის სახელის შესაბამისი IP მისამართი, მაგალითად 203.0.113.4 ან 2001:db8:2e::7334. შემდგომ, ბრაუზერი მთელი ინტერნეტის გავლით, DNS-ისგან მიღებულ მისამართზე განთავსებულ კომპიუტერს უაგზავნის HTTP მოთხოვნას რესურსის მოთხოვნით. მოთხოვნის გაგზავნა ხდება კონკრეტული სერვისის TCP პორტის ნიმერზე, რომელიც კარგად არის ცნობილი HTTP სერვისისთვის, შესაბამისად მიღებს შეუძლია გაარჩიოს HTTP მოთხოვნა სხვა ქსელური მოთხოვნებისგან, რომელსაც შეიძლება მანქანა ემსახურება. HTTP პროტოკოლი როგორც წესი იყენებს პორტს ნომრით 80, ხოლო HTTPS პროტოკოლი იყენებს პორტს ნომრით 443. HTTP მოთხოვნის შიგთავსი შეიძლება შედგებოდეს მხოლოდ ორ სტრიქონიანი მარტივი ტექსტისგან:

GET /home.html HTTP/1.1
Host: example.org

HTTP მოთხოვნის მიმღების კომპიუტერი აგზავნის მას ვებ-სერვერთან, რომელიც უსმენს მოთხოვნებს პორტზე ნომრით 80. თუ ვებ-სერვერს შეუძლია მოთხოვნის დაკმაყოფილება, იგი აგზავნის HTTP პასუხს წარამატების შესახებ უკან ბრაუზერისკენ:

HTTP/1.1 200 OK
Content-Type: text/html; charset=UTF-8

რომელსაც მოყვება მოთხოვნილი გვერდის შიგთავსი. ჰიპერტექსტული მონიშვნის ენა (HTML) სანიმუშო ვებ-გვერდისთვის შეიძლება იყოს შემდეგი სახის:

<html>
  <head>
    <title>Example.org – მსოფლიო აბლაბუდა</title>
  </head>
  <body>
     <p>მსოფლიო აბლაბუდა — დანაწილებული საინფორმაციო სისტემაა...</p>
  </body>
</html>

ბრაუზერი ატარებს მიღებული HTML მონიშვნის, რომლითაც გარსშემორტყმულია სიტყვები, სინტაქსურ გარჩევას, და ინტერპრეტირებს მას ტექსტურ ფორმატში (<title> სათაური, <p> პარაგრაფი და ა. შ.), რომელიც შემდეგ გამოისახება ეკრანზე. ბევრი ვებგვერდი იყენებს HTML-ს სხვა რესურსების URL-ზე მისათითებლად, როგორებიცაა სურათები, ჩაშენებული მედია, სკრიფტები — რომლითაც იმართება გვერდის ქცევა, და კასკადური სტილების ფურცლები (CSS), რომლებიც მოქმედებენ გვერდის გაწყობაზე. ბრაუზერი ახორცეილებს დამატებით HTTP მოთხოვნას ვებ-სერვერის მისამართით ამ სხვა ინტერნეტ-მედია ტიპის მონაცემების მისაღებად. მას შემდეგ, რაც მიიღებს მოთხოვნილ კონტენტენტს ვებ-სერვერისგან, ბრაუზერი იწყებს თანმიმდევრობით გვერდის გამოსახულების აწყობას ეკრანზე, ამ გვერდის HTML-ის და დამატებითი რესურსების შესაბამისად.

HTML[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

HTML არის მონიშვნის სტანდარტული ენა ვებ-გვერდებისდა ვებ-აპლიკაციების შესაქმენელად. კასკადური სტილების ფურცლებთან (CSS) და JavaScript-თან ერთად, HTML ქმნის მსოფლიო აბლაბუდის საკვანძო ტექნოლოგიების ტრიადას.

ვებ-ბრაუზერები HTML-დოკუმენტებს იღებენ ვებ-სერვერებისგან ან ლოკალური სანახებიდან, და დამუშავების შემდეგ, გამოსახავან დოკუმენტს მულტიმედიური ვებ-გვერდების სახით. HTML აღწერს გვერდის სემანტიკურ სტრუქტურას და შეიცავს დოკუმენტის იერსახის შესახებ საწყის ინფორმაციას.

HTML-ის ელემენტები აგურებია, რომლისგანაც აგებულია HTML-გვერდი. HTML-კონსტრუქციების დახმარებით, სურათები და სხვა ობიექტები, მაგალითად, ინტერაქტიული ფორმები, შეიძლება ჩაშენებულ იქნას გამოსასახ გვერდში. HTML იძლევა სტრუქტურირებული დოკუმენტების შექმნის ხელსაწყოებს ტექსტის ისეთი სემანტიკური ელემენტებისთვის, როგორებიცაა სათაურები, პარაგრაფები, სიები, ციტატები და სხვა. HTML-ის ელემენტები განისაზვრება ტეგებით, რომლებიც იწერება კუთხოვან ფრჩხილებში. ტეგები, როგორებიცაა <img/> და <input/> უშუალოდ ათავსებენ კონტენტს გვერდზე. სხვა ტეგები, როგორიცაა მაგალიად <p> , გარს არტყავენ და გვერდის ტექსტს და განსაზვრავენ მასი მოქცეული კონტენტის რაობას; ისინი შეიძლება შეიცავდნენ სხვა ტეგებს ქვეელემენტების სახით. ბრაუზერები HTML-ტეგებს არ გამოსახავენ, არამედ ამ ტეგებით მონიშნულ დოკუმენტს ამუშავებენ და ინტერპრეტირებენ გვერდის შიგთავსის წარმოსადგენად.

HTML-ში შეიძლება ჩაშენებულ იქნას ისეთ სკრიფტულ ენებზე დაწერილი პროგრამები, როგორიცაა JavaScript, რაც გავლენას ახდენს გვერდის და მისი შიგთავსის ქცევაზე. CSS-ის ჩართვით, განისაზღვრება გვერდის შიგთავსის იერი და განლაგება. როგორც CSS ასევე HTML სტანდარტების ტექნიკურ მხარდაჭერას ემსახურება World Wide Web Consortium (W3C) და 1997 წლიდან აქტიურად ახალისებს CSS -ის გამოყნებას HTML-ზე.

ბმულები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წინსართი www[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქემის განმსაზვრელები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გვერდები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სტატიკური გვერდი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დინამიური გვერდები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვებსაიტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბრაუზერი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სერვერი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Cookie[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საძიებო ძრავი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ღრმა ქსელი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კეშირება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უსაფრთხოება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კონფიდენციალურობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სტანდარტები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წვდომადობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ინტერნაციონალიზაცია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Tobin, James (2012-06-12). Great Projects: The Epic Story of the Building of America, from the Taming of the Mississippi to the Invention of the Internet (en). Simon and Schuster. ISBN 978-0-7432-1476-6. 
  2. What is the difference between the Web and the Internet?. W3C (2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან - 9 July 2015. ციტირების თარიღი: 31 მაისი, 2020.
  3. იგულისხმება, რომ მომხმარებელს არ შეუძლია რესურსზე ცვლილების შეტანა, არამედ მხოლოდ მისი ამოკითხვა შეუძლია.