შინაარსზე გადასვლა

მიკოლა ტერეშჩენკო

სტატიის შეუმოწმებელი ვერსია
მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
მიკოლა არტემიევის ძე ტერეშჩენკო

ტერეშჩენკოს პორტრეტი
დაბადების თარიღი 14 (26) ოქტომბერი, 1819 ან 14 ოქტომბერი, 1819(1819-10-14)
ჰლუხივი
გარდაცვალების თარიღი 19 იანვარი (1 თებერვალი), 1903 (83 წლის) ან 19 იანვარი, 1903(1903-01-19) (83 წლის)
კიევი, კიევის გუბერნია, რუსეთის იმპერია
მოქალაქეობა რუსეთის იმპერია
საქმიანობა მეწარმე
ქველმოქმედი
პოლიტიკოსი
შვილ(ებ)ი 3, მათ შორის ვარვარა ხანენკო და ივან ტერეშჩენკო
მშობლები მამა: არტემი ტერეშჩენკო

მიკოლა ტერეშჩენკო (ასევე ტრანსლიტერირდება როგორც ნიკოლა ტერეშჩენკო; დ. 14 ოქტომბერი, 1819 — გ. 19 იანვარი, 1903) — უკრაინელი ქველმოქმედი, პოლიტიკოსი და მეწარმე შაქრის ინდუსტრიაში.[1]

ტერეშჩენკო ცნობილი იყო, როგორც ჰლუხივის მერი რამდენიმე თანმიმდევრული ვადით, აგრეთვე უკრაინაში მრავალი მნიშვნელოვანი დაწესებულების დაფინანსებით, მათ შორის წმინდა ვოლოდიმირის საკათედრო ტაძრის, ტარას შევჩენკოს ეროვნული მუზეუმისა და უკრაინის ეროვნული სამხატვრო მუზეუმის.[2]

ტერეშჩენკო დაიბადა ჰლუხივიში, რომელიც იმ პერიოდში შედიოდა ჩერნიგოვის გუბერნიაში, რუსეთის იმპერიას შემადგენლობაში. მიუხედავად იმდროინდელი ფინანსური სირთულეებისა, მან თავისი საქმიანობა დაიწყო საქონლის — ძირითადად პურის — გადაზიდვით ყირიმში ხარების გამოყენებით; მოგვიანებით კი ვაჭრობდა მარილითა და თევზით.[3]

1851 წელს იგი გახდა ჰლუხივის უფროსი ბურგომისტრი, ხოლო 1861 წელს — ქალაქის მერი, რომლის თანამდებობასაც იკავებდა მომდევნო 14 წლის განმავლობაში.[4]

1855 წელს მან ააშენა ოჯახის პირველი შაქრის ქარხანა, რომელმაც განსაკუთრებული წარმატება მოიპოვა 1861 წლის რეფორმის შემდეგ. მოგვიანებით, დაგროვილი კაპიტალის დახმარებით, დააარსა ჭარხლის შაქრის წარმოების საწარმო.[5]

1870 წელს ტერეშჩენკოს ოჯახმა დააარსა შაქრის ქარხნების კაპიტალის საზოგადოება, რომელშიც იგი სიცოცხლის ბოლომდე აქტიურად მონაწილეობდა.[6]

საქმიანობის შედეგად დაგროვილი კაპიტალის საფუძველზე, ტერეშჩენკომ სიცოცხლის ბოლო წლებში მნიშვნელოვანი თანხები მოახმარა ქველმოქმედებას. მან დააფინანსა მრავალი გიმნაზია უკრაინის სხვადასხვა ქალაქში, დააარსა ოლექსანდრ დოვჟენკოს სახელობის ჰლუხივის ეროვნული პედაგოგიური უნივერსიტეტი და კიევის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.[7]

ასევე მისი ფინანსური მხარდაჭერით აშენდა და განვითარდა მუზეუმები, კიევის ოპერეტის ეროვნული აკადემიური თეატრი და მრავალი ეკლესია.[8]

ტერეშჩენკო გარდაიცვალა 1903 წელს.[9]

ადრეული ცხოვრება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტერეშჩენკო დაიბადა 14 ოქტომბერი, 1819 წელს ჰლუხივიში, რომელიც იმ პერიოდში შედიოდა ჩერნიგოვის გუბერნიაში, რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში.[10] იგი სახელდებული იყო წმინდა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის პატივსაცემად.[11] იგი დაიბადა უკრაინელი კაზაკის — არტემი ტერეშჩენკოს ოჯახში, რომელსაც მეტსახელად „კარბოვანეცი“ ეწოდებოდა და რომელიც იმ დროს მცირე მოვაჭრე იყო,[12] რომელსაც ფინანსური სირთულეები ჰქონდა.[11] მისი დედა იყო ვაჭრის ქალიშვილი ეფროსინე გრიგორიევნა სტესლიავსკა.[11]

ამის გამო, ნიკოლას ბავშვობა რთული იყო და, როგორც თავად იხსენებდა, ჰლუხივის სამაზრო სასწავლებელში სწავლა თითქმის უპოვარ მდგომარეობაში მოუწია.[13]

კარიერა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მან პირველი სამეწარმეო საქმიანობა ჯერ კიდევ სასწავლებელში ყოფნისას დაიწყო — პურს ეზიდებოდა ყირიმში ხარების გამოყენებით, ასევე მარილსა და თევზს აწვდიდა ტავრიის ოლქიდან საკუთარ ქალაქში.[11] მალევე იგი გახდა პურის ძირითადი მწარმოებელი და მარილისა და თევზის მოვაჭრე.[11]/მარცვლეულის ბიზნესიდან მიღებული შემოსავლით ააშენა ქვის ბეღლები მარცვლის შესანახად და ოპერაციული მოგების ნაწილი ბრუნვაში ჩადო.[11]მოგვიანებით ბიზნესში ჩართო თავისი ორი უმცროსი ძმა — ფიოდორი და სემიონი — და დაქირავებულ მუშებს გზავნიდა ყირიმში.

1840-იან წლებში მან შემოიღო ახალი სავაჭრო სქემა — საკრედიტო ვაჭრობა.[14] როდესაც მწარმოებლები ქალაქის ბაზრობაზე ჩამოდიოდნენ, იგი მათ საქონელს დაბალ ფასად ყიდულობდა გადავადებული გადახდის პირობით, ხოლო თანხას ისინი ყირიმში დაბრუნების შემდეგ იღებდნენ.[14]

1851 წელს იგი გახდა ჰლუხივის უფროსი ბურგომისტრი, რასაც ასრულებდა მარცვლეულის ბიზნესთან ერთად 1860 წლამდე.[15][16]

ცხრა წლის განმავლობაში ამ თანამდებობაზე ყოფნის შემდეგ იგი გახდა ჰლუხივის მერი, რასაც ასრულებდა მომდევნო 14 წლის განმავლობაში.[17] იგი ამ თანამდებობაზე ზედიზედ შვიდჯერ აირჩიეს.[17]

1855 წელს მან დაიწყო ოჯახის მთავარი ბიზნესი — ააშენა პირველი შაქრის ქარხანა ქალაქის მახლობლად.[14] 1861 წლის რეფორმამ კიდევ უფრო გაზარდა ამ ბიზნესის მოგება, რადგან ოჯახმა შეიძინა ან იჯარით აიღო მიწები და მცირე შაქრის ქარხნები გაკოტრებულებისგან და დაიწყო მათი მოდერნიზაცია.[14] იმავე წელს სოფელ ტიოტკინოში დააარსა ჭარხლის შაქრის ქარხანა, რომელიც ამუშავებდა დაახლოებით ექვს ათას ბერკოვეცის მოცულობის ჭარხალს და აწარმოებდა შაქარს.[18]

1870 წელს ტერეშჩენკოს ოჯახმა დააარსა „ტერეშჩენკო ძმების ჭარხლისა და შაქრის ქარხნების საზოგადოება“, საწყისი კაპიტალით 3 მილიონი რუბლი.[19]

კომპანიამ საქმიანობა დაიწყო ხუთი ქარხნით, მათ შორის ორი გლუშკოვსკის ოლქიში, ერთი ტულის სახელით, ერთი ჩერკასში და ერთი პიტალოვოს ოლქიში.[19]

1870 წელს იგი ძმებთან ერთად გადავიდა მოსკოვში,[20] თუმცა 1874 წლის ბოლოს დაბრუნდა კიევში. ამ დროისთვის ქალაქში აშენებული იყო რკინიგზა და გაიხსნა საფონდო ბირჟა, რის გამოც კიევი „შაქრის დედაქალაქად“ იქცა.[21][14]

მისი ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ბიბიკოვის ბულვარის №12 სახლში.[14] კიევში იგი გახდა საქალაქო დუმის წევრი და რამდენჯერმე წარადგინეს კიევის მერის კანდიდატად.[22]

ცხოვრების ბოლოსთვის იგი ფლობდა დაახლოებით 80,000 დესიათინა მიწას, ხუთ შაქრის ქარხანას, სპირტის საწარმოებს, ასევე ორთქლისა და წყლის წისქვილებს.[18]

საქველმოქმედო საქმიანობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტერეშჩენკომ ფინანსური დახმარება გაუწია მარიინსკის თავშესაფრის, მუშათა საავადმყოფოს, ბასეინას ქუჩაზე ღამის თავშესაფრის, სამების სახალხო სახლის (დღეს — კიევის ოპერეტის ეროვნული აკადემიური თეატრი) და წმინდა ვოლოდიმირის საკათედრო ტაძარის მშენებლობას, სხვა ნაგებობებთან ერთად.[23] საერთო ჯამში მან ქველმოქმედებაზე დაახლოებით 5 მილიონი რუბლი დახარჯა.[23]

XIX საუკუნის ბოლოს ტერეშჩენკოს მთავარი საზრუნავი გახდა ქალთა გიმნაზიის დაარსება ჰლუხივში, რომელიც სრულ რვაკლასიან სასწავლებელს წარმოადგენდა; ამ მიზნით მან გამოყო 118,000 რუბლი, და იგი აშენდა 1894 წელს.[24]

შემდგომ იგი დაინიშნა პირველი გიმნაზიის საპატიო მეურვედ და ყოველწლიურად დიდ შემოწირულობებს სწირავდა ქალაქის ათ გიმნაზიას, მათ შორის ახალი სასწავლებლების, მაგალითად კიევის მეხუთე ვაჟთა გიმნაზიის მშენებლობას.[24] სხვა საგანმანათლებლო დაწესებულებებს შორის, რომელთა შექმნასაც მან ხელი შეუწყო, იყო ოლექსანდრ დოვჟენკოს სახელობის ჰლუხივის ეროვნული პედაგოგიური უნივერსიტეტი, რომელიც თავდაპირველად მასწავლებელთა ინსტიტუტის სახით დაარსდა.[24]

გარდა ამისა, მან დააფინანსა კიევის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის დაარსებაც.[23]

მისი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ინიციატივა იყო ოთხი სახელმწიფო მუზეუმის დაფინანსება: ისტორიული ტარას შევჩენკოს ეროვნული მუზეუმი, რუსული ხელოვნების მუზეუმი, უკრაინის ეროვნული სამხატვრო მუზეუმი და კიევის დასავლეთისა და აღმოსავლეთის ხელოვნების მუზეუმი.[24]

პირადი ცხოვრება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტერეშჩენკო დაქორწინებული იყო პელაგია გეორგიევნა ტერეშჩენკოზე. მათ ჰყავდათ სამი შვილი: ვარვარა ხანენკო, ივან ტერეშჩენკო და ალექსანდრ ტერეშჩენკო.[25]

გარდაცვალება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტერეშჩენკო გარდაიცვალა 19 იანვარი, 1903 წელს კიევში.[26]

მან თავისი უძრავი ქონების ძირითადი ნაწილი გადასცა ივანს, თუმცა გარკვეული წილები ასევე დაუთმო ალექსანდრესა და ვარვარას.[26]

მისი დაკრძალვა ორი დღე გაგრძელდა; კუბო, რომელიც ასზე მეტი გვირგვინით იყო შემოსილი, გააატარეს კიევის ქუჩებში — წმინდა ვოლოდიმირის საკათედრო ტაძრიდან მის სახლამდე, შემდეგ კი ჰლუხივიში, სადაც დაკრძალეს სამი ანასტასიას ეკლესიაში.[17]

ჯილდოები და აღიარება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2009 წლის ივნისში გაიმართა მისადმი მიძღვნილი ძეგლის გახსნის ცერემონია, რომელიც დაიდგა ბავშვთა კარდიოლოგიისა და გულის ქირურგიის სამეცნიერო-პრაქტიკული ცენტრის ტერიტორიაზე, რომლის დაფინანსებაშიც თავად ტერეშჩენკოს ჰქონდა წვლილი.[27]

2014 წლის აგვისტოში ქალაქ ანდრუშივკაში გაიხსნა მისადმი მიძღვნილი კიდევ ერთი ძეგლი, რომელიც განთავსდა ადგილობრივ პარკში, დაფინანსებულ ტერეშჩენკოს მიერ.[28]

იგი ასევე დაჯილდოებული იყო შემდეგი წოდებებითა და ორდენებით:

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ Tereshchenko, Mykola. Encyclopedia of Ukraine.
  2. ↑ Tereshchenko, Mykola. Encyclopedia of Ukraine.
  3. ↑ Tereshchenko, Mykola. Encyclopedia of Ukraine.
  4. ↑ Tereshchenko, Mykola. Encyclopedia of Ukraine.
  5. ↑ Tereshchenko, Mykola. Encyclopedia of Ukraine.
  6. ↑ Tereshchenko, Mykola. Encyclopedia of Ukraine.
  7. ↑ Tereshchenko, Mykola. Encyclopedia of Ukraine.
  8. ↑ Tereshchenko, Mykola. Encyclopedia of Ukraine.
  9. ↑ Tereshchenko, Mykola. Encyclopedia of Ukraine.
  10. ↑ (2002) Сто найвідоміших українців (უკრაინული). Книжковий дім «Орфей», გვ. 329. ISBN 978-5-7838-1076-3. 
  11. 1 2 3 4 5 6 Нікола Терещенко. Гетьман цукру უკრაინული (14 October 2018). ციტირების თარიღი: 13 May 2025
  12. ↑ Virot︠s︡ʹkyĭ, Volodymyr Denysovych; Karnabida, Andriĭ Antonovych; Kyrkevych, Viktor Hennadiĭovych (1999) Monastyri ta khramy zemli Siversʹkoï: do 900-richchi︠a︡ Novhorod-Siversʹkoho kni︠a︡zivstva (uk). Tekhnika, გვ. 134. ISBN 978-966-575-127-4. 
  13. ↑ (2003) Dzvin: chasopys Spilky pysʹmennykiv Ukraïny (uk). Kameni︠a︡r, გვ. 114. 
  14. 1 2 3 4 5 6 „80% прибутку – на благодійність: що рід Терещенків залишив українцям – і як більшовики вбивали пам'ять про меценатів“. 5 канал (უკრაინული). 11 September 2021. ციტირების თარიღი: 14 May 2025.
  15. ↑ (1998) Радянська література (უკრაინული). Видавництво «Радянський письменник», გვ. 51–53. 
  16. ↑ Lytvyn, Volodymyr (2005) Історія України у 3-х томах: Кінець XVIII - початок XX ст (uk). Видавничий дім "Альтернативи, გვ. 370. ISBN 978-966-7217-93-8. 
  17. 1 2 3 „Микола Терещенко: цукровий король, що будував Київ“. ТиКиїв (უკრაინული). 29 October 2024. ციტირების თარიღი: 14 May 2025.
  18. 1 2 ТЕРЕЩЕНКО, Николай Артемьевич. ციტირების თარიღი: 14 May 2025
  19. 1 2 Moskalyuk, М. М. (2014). „СТАНОВЛЕННЯ І РОЛЬ ПІДПРИЄМЦІВ У ЦУКРОВІЙ ПРОМИСЛОВОСТІ УКРАЇНСЬКИХ ГУБЕРНІЙ РОСІЙСЬКОЇ ІМПЕРІЇ У ДРУГІЙ ПОЛОВИНІ ХІХ – НА ПОЧАТКУ ХХ ст“. Zaporizhzhia Historical Review (უკრაინული). 1 (39): 31–36. ISSN 2707-7306. ციტირების თარიღი: 14 May 2025.
  20. ↑ Kovalinskiĭ, Vitaliĭ (2003) Семья Терещенко (ru). Presa Ukraïny, გვ. 44. ISBN 978-966-7084-75-2. 
  21. ↑ Слепцова, Таисия (14 October 2018). „Николай Терещенко. Гетман сахара“. Национальный Банк Новостей (რუსული). ციტირების თარიღი: 14 May 2025.
  22. ↑ ТЕРЕЩЕНКО МИКОЛА АРТЕМІЙОВИЧ. ციტირების თარიღი: 15 May 2025
  23. 1 2 3 Bicentenary of the birth of Nikola Tereshchenko: flowers from grateful descendants ინგლისური. ციტირების თარიღი: 14 May 2025
  24. 1 2 3 4 Самотуга, Ю.С. (2018). „БЛАГОДІЙНА ДІЯЛЬНІСТЬ МИКОЛИ ТЕРЕЩЕНКА“ (PDF). Sumy State Pedagogical University Named After A. S. Makarenko. 1 (6): 86–88. ციტირების თარიღი: 15 May 2025.
  25. ↑ (2005) 100 найвідоміших українців (უკრაინული). Автограф, გვ. 253. ISBN 978-966-8349-01-0. 
  26. 1 2 (2003) Ukraïnsʹka akademii͡a mystet͡stva: doslidnyt͡sʹki ta naukovo-metodychni prat͡si (uk). Akademii͡a, გვ. 74. 
  27. ↑ „У Києві відкрили пам'ятник меценату Терещенку (фото)“. УНІАН (უკრაინული). 2 May 2015. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2 May 2015. ციტირების თარიღი: 15 May 2025.
  28. ↑ „У Андрушівці Житомирського району відкрили пам'ятник Миколі Терещенку“. Zhitomir (უკრაინული). 25 August 2014. ციტირების თარიღი: 15 May 2025.
  29. ↑ Lytvyn, Volodymyr (2005) Історія України у 3-х томах: Кінець XVIII - початок XX ст (უკრაინული). Видавничий дім «Альтернативи», გვ. 370. ISBN 978-966-7217-93-8. 
  30. ↑ (2005) 100 найвідоміших українців (უკრაინული). Автограф, გვ. 253. ISBN 978-966-8349-01-0. 
  31. ↑ Нікола Терещенко. Гетьман цукру უკრაინული (14 October 2018). ციტირების თარიღი: 13 May 2025
  32. ↑ Нікола Терещенко. Гетьман цукру უკრაინული (14 October 2018). ციტირების თარიღი: 13 May 2025
  33. ↑ Нікола Терещенко. Гетьман цукру უკრაინული (14 October 2018). ციტირების თარიღი: 13 May 2025
  34. ↑ Нікола Терещенко. Гетьман цукру უკრაინული (14 October 2018). ციტირების თარიღი: 13 May 2025
  35. ↑ Нікола Терещенко. Гетьман цукру უკრაინული (14 October 2018). ციტირების თარიღი: 13 May 2025
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=მიკოლა_ტერეშჩენკო&oldid=5368777“-დან