მეთევზის ბეჭედი
|
| |
|---|---|
|
| |
| ლათინურად | Anulus piscatoris |
| იტალიურად | Anello Piscatorio |
| ტიპი | სიგნეტის ბეჭედი |
| ეკუთვნის | პაპს |
| სტატუსი | პაპის რეგალია (ოფიციალური ატრიბუტი) |
| გამოყენება | დღეს — ცერემონიული ისტორიულად — დოკუმენტების დალუქვა (1842-მდე) |
| სიმბოლიკა | პეტრე მოციქული — „ადამიანთა მეთევზე“ |
მეთევზის ბეჭედი (ლათ. Anulus piscatoris; იტალ. Anello Piscatorio), აგრეთვე ცნობილი როგორც პისკატორული ბეჭედი,— ოფიციალური ატრიბუტი, პაპის რეგალიის ნაწილი, რომელსაც ატარებს კათოლიკური ტრადიციის თანახმად კათოლიკური ეკლესიის მეთაური და წმინდა პეტრეს (რომელიც თავის დროზე მეთევზეობით იყო დაკავებული) მემკვიდრე. ბეჭედზე ტრადიციულად გამოსახული იყო პეტრე, რომელიც ნავით თევზაობს (ბარელიეფური კომპოზიციით); სიმბოლიკა უკავშირდება წარმოდგენას, რომ მოციქულები იყვნენ „ადამიანთა მეთევზეები“ (მარკოზი 1:17). მეთევზის ბეჭედი წარმოადგენს სიგნეტის ბეჭედს, რომელიც 1842 წლამდე გამოიყენებოდა პაპის მიერ ხელმოწერილი ოფიციალური დოკუმენტების დასაბეჭდად, ხოლო დღეს მხოლოდ ცერემონიული დანიშნულება აქვს.[1] შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული, კათოლიკეებს შორის დამკვიდრდა ტრადიცია — პაპთან შეხვედრისას ერთგულების ნიშნად ბეჭედზე კოცნით პატივის მიგება.[2]
ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]XIII საუკუნე-ში პაპი კლემენტ IV-ის მიერ მის ძმისშვილს მიწერილი წერილი შეიცავს მეთევზის ბეჭედის შესახებ უძველესად ცნობილ მოხსენიებას; ამ ბეჭედს პაპი საკუთარი, პირადი კორესპონდენციის დასაბეჭდად იყენებდა.[1] ამის საპირისპიროდ, საჯარო დოკუმენტებს სხვა პაპური ბეჭდით ამოწმებდნენ: დოკუმენტს თან ერთვოდა ტყვიის ნაჭერი, რომელზეც ბეჭდის დასმის შედეგად ჩნდებოდა შესაბამისი ნიშნული. ისტორიულად ასეთ დოკუმენტებს პაპის ბულები ეწოდებოდა — სახელწოდება მომდინარეობს ტყვიის ბეჭდისგან, ე. წ. bulla-სგან.[1] XV საუკუნე-იდან მეთევზის ბეჭედი გამოიყენებოდა პაპური ბრიფების დასაბეჭდადაც — ეს იყო ოფიციალური, თუმცა შედარებით ნაკლებად ფორმალური დოკუმენტები.[1] აღნიშნული პრაქტიკა 1842 წელს დასრულდა: დალუქვის ცვილი ჩაანაცვლა შტამპმა, რომელიც იმავე გამოსახულებას წითელი მელნით ტოვებდა.[1] ტყვიის ბეჭდები დღემდე გამოიყენება აპოსტოლური წერილებისთვის.[3]
მეთევზის ბეჭედი სხვადასხვა დროს დაკარგულა ან მოპარულა. 1588 წელს რომში ესპანეთის ელჩმა, ოლივარესის გრაფმა, ესპანეთის მეფე ფილიპე IV-ს აცნობა, რომ პაპის ღვინის მომსხმელმა მეთევზის ბეჭედი პაპ სიქსტუს V-ს მოჰპარა.[4] 1797 წელს, მას შემდეგ რაც ნაპოლეონის ჯარებმა რომის რესპუბლიკის ჩამოყალიბების პროცესში რომი დაიკავეს, პაპი პიუს VI-ის ბეჭედი მოკლე ხნით ფრანგმა ჯარისკაცებმა წაიღეს[4] გენერალ ბერტიეს სარდლობით.[5] ბეჭედი პიუს VI-ს მეორე დღესვე დაუბრუნდა,[4] თუმცა იგი მალევე გარდაიცვალა იძულებით გადასახლებაში, ვალანსში.[5] გადმოცემის თანახმად, სანამ ფრანგები პაპი პიუს VII-ს გაიტაცებდნენ, პაპმა ბეჭედი ორ ნაწილად გატეხა; ნაწილები პარიზში ინახებოდა, სანამ ლუი XVIII-მ ისინი რომს არ დაუბრუნა.[4] 1899 წელს მეთევზის ბეჭედი თითქოს დაიკარგა, თუმცა ერთმა მსახურმა იგი იპოვა და პაპი ლეო XIII-ს დაუბრუნა; მიუხედავად ამისა, ლეო XIII-ის გარდაცვალებისას, 1903 წელს, ბეჭედი მის ნივთებს შორის ვერ აღმოაჩინეს.[4]
შუა საუკუნეებში მყარად დამკვიდრდა ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც ეპისკოპოსის ბეჭედზე (ანუ ეპისკოპოსის, მათ შორის პაპის ბეჭედზე) კოცნა, მუხლის მოხრა ან თავის დაკვრა პატივისცემის აუცილებელ ჟესტად ითვლებოდა.[2] XX საუკუნე-ის დასაწყისში პაპმა პიუს X-მ მეთევზის ბეჭედზე კოცნას ნაწილობრივი ინდულგენციაც დაუკავშირა.[2] თუმცა პაპმა პავლე VI-მ ეს ჩვეულება, ისევე როგორც პაპისადმი მორჩილების სხვა ნიშნები (მაგალითად, პაპის ფეხსა და ლოყაზე კოცნა), გააუქმა.[2] მიუხედავად ამისა, ბეჭედზე კოცნის პრაქტიკა მთლიანად არ გამქრალა: იგი ზოგ ქვეყანაში კვლავაც გრძელდებოდა, თუმცა პაპი ფრანცისკე (ჯერ კიდევ როგორც ბუენოს-აირესის მთავარეპისკოპოსი და შემდეგ უკვე პაპი) ხშირად ცდილობდა, ამ რიტუალისთვის ხელი შეეშალა,[2][6] რადგან მასში ხედავდა რიტუალის ისეთ შინაარსობრივ ტვირთს, რომელიც უკავშირდება კლერიკალიზმსა და წმინდა საყდრის საერო ძალაუფლების სიმბოლიკას.[6]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- 1 2 3 4 5 René Ostberg (April21, 2025). „Fisherman's Ring“. Encyclopedia Britannica. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი
|date=-ში (დახმარება) - 1 2 3 4 5 Brockhaus, Hannah. (2019-03-28) Why do people kiss the Pope's ring? en-GB. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2025-06-08. ციტირების თარიღი: 2026-01-18
- ↑ Elaine Sciolino, [https://www.nytimes.com/2005/04/04/world/europe/spanish-cardinal-becomes-the-temporary-administrative-father.html Spanish Cardinal Becomes the Temporary 'Administrative Father' for the World's Catholics], New York Times (April 4, 2005).
- 1 2 3 4 5 Ring is Missing, New York Times (July 26, 1903).
- 1 2 Michael J. Schuck, That They Be One: The Social Teaching of the Papal Encyclicals 1740-1989 (Georgetown University Press, 1991), p. 6.
- 1 2 Eric Sundrup, Why doesn’t Pope Francis want people to kiss his ring?, America (March 26, 2019).