მებრძოლი სამეფოების პერიოდი

ჩინეთის ისტორია ჩინეთის ისტორია
ძველი
3 მონარქი და 5 იმპერატორი
სიას დინასტია BC 2100–1600
შანგის დინასტია BC1600–1046
ჭოუს დინასტია BC1045–256
დასავლეთი ჭოუ
აღმოსავლეთი ჭოუ
გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდი
მებრძოლი სამეფოების პერიოდი (ცი, ცინი, ჩუ, ვეი, ხანი, ჯაო, იანი, იუე, სუნი, შუ, ბა)
იმპერიები
ცინი BC 221 –206
ხანის დინასტია BC 206 – AD 220
დასავლეთი ხანი
სინის დინასტია
აღმოსავლეთი ხანი
სამმეფობა 220–280
ვეი, შუ და უ
ძინის დინასტია 265–420
დასავლეთი ძინი	16 სამეფო 304–439
აღმოსავლეთი ძინი	16 სამეფო 304–439
სამხრეთისა და ჩრდილოეთის დინასტიები 420–589
სუის დინასტია 581–618
ტანის დინასტია 618–907
(მეორე ჭოუ 690–705)
5 დინასტია და 10 სამეფო 907–960	ლიაო 907–1125
სუნის დინასტია 960–1279
ჩრდილოეთი სუნი		დ. სია
სამხრეთი სუნი	ძინი
იუანის დინასტია 1271–1368
მინის დინასტია 1368–1644
ცინგის დინასტია 1644–1911
თანამედროვე ერა
ჩინეთის რესპუბლიკა 1912–1949
ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა 1949–დღემდე	ჩინეთის რესპ. (ტაივანი) 1949–დღემდე
იხილეთ აგრეთვე ჩინეთის ისტორიოგრაფია ჩინეთის ისტორიის ქრონლოგია ჩინეთის დინასტიები ჩინური ენა ჩინური ხელოვნება ეკონომიკური ისტორია
ეს დაფა: view talk edit

მებრძოლი სამეფოების პერიოდი — (ფინინი: Zhànguó Shídài) — ჩინეთის ისტორიის პერიოდი ძვ.წ. 475 – ძვ.წ. 221 წლებში, რომელიც წარმოადგენს ჭოუს დინასტიის გვიან ეტაპს (ძვ.წ. 1046 –ძვ.წ. 256).^[1]

ეს ეპოქა ხასიათდებოდა ინტენსიური სამხედრო დაპირისპირებით, სახელმწიფოებრივი და სამხედრო რეფორმებით, პოლიტიკური ცენტრალიზაციისკენ მიმართული პროცესებით და რეგიონულ ჰეგემონიაზე ბრძოლის მოტივით.^[2]

მებრძოლი სამეფოების პერიოდს მოჰყვება გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდი და წარმოადგენს აღმოსავლეთ ჭოუს მეორე ფაზას.^[3] თეორიულად ჭოუს მეფე კვლავ ითვლებოდა სუვერენად, თუმცა რეალურ ძალაუფლებას ფლობდნენ დამოუკიდებელი სახელმწიფოები, რომლებიც ერთმანეთს უპირისპირდებოდნენ.^[4]

ტერმინი „მებრძოლი სამეფოების პერიოდი“ მომდინარეობს ტექსტიდან მებრძოლი სამეფოების ჩანაწერები (ჩინ.: 戰國策), რომელიც შედგენილია დასავლეთ ჰანის პერიოდში.^[5]

ეპოქა დასრულდა ძვ. წ. 221 წელს, როდესაც ცინმა გაანადგურა სხვა სამეფოები და ჩამოაყალიბა ცინის დინასტია — ჩინეთში პირველი ცენტრალიზებული იმპერიული სახელმწიფო.^[6]

გეოგრაფია

მებრძოლი სამეფოების პერიოდის პოლიტიკური გეოგრაფია ძირითადად განისაზღვრებოდა ე.წ. მებრძოლი სამეფოების შვიდეული-თ, რომელთაგან თითოეულს საკუთარი ტერიტორიული ბირთვი და სტრატეგიული უპირატესობა ჰქონდა.^[7]

ცინი — მდებარეობდა შორეულ დასავლეთში, მდინარე ვეის ხეობასა და გუანჭონგის რეგიონში. გეოგრაფიულმა იზოლაციამ ცინი თავდაპირველად უცხო ზეგავლენისაგან დაიცვა, თუმცა ერთდროულად შეზღუდა მისი საწყისი პოლიტიკური რადიუსი.^[8]

ე.წ. „სამი ძინი“ — ძინის სახელმწიფოს დაშლის შემდეგ ცენტრალური ბორცვული ზოლი შანსის პლატოზე:
- ჰანი — სამხრეთით, ყვითელი მდინარის გასწვრივ, აკონტროლებდა გზას ცინამდე.
- ვეი — შუა ნაწილში, თანამედროვე აღმოსავლეთ ჰენანის ტერიტორიაზე.
- ჯაო — ყველაზე ჩრდილოეთში, მოიცავდა დღევანდელი სამხრეთი ხებეის და ჩრდილოეთ შანსის ტერიტორიებს.^[9]

ცი — აღმოსავლეთში, შანდუნის ნახევარკუნძულის გარშემო.^[10]

ჭუ — სამხრეთში, თავდაპირველად ჰანის მდინარის ხეობაში, შემდგომ კი იანძის აუზში გააფართოვა გავლენა.^[11]

იანი — ჩრდილო-აღმოსავლეთით, თანამედროვე ბეიჯინგის ტერიტორიაზე. პერიოდის ბოლოს გავლენა გააფართოვა ლიაუდუნის ნახევარკუნძულის მიმართულებით.^[12]

ამ შვიდ დიდ სახელმწიფოს გარდა, არსებობდა მცირე სახელმწიფოები და ადგილობრივი სამთავროები, რომელთაგან ზოგიერთმა შეინარჩუნა ავტონომია უფრო მოკლე ხნით:^[13]

სამეფო ჭოუს მეფის საკუთრებაში დარჩენილი მიწები მდებარეობდა ლუოის მიდამოებში, ყვითელი მდინარის შუა დინების ზოლში.

იუე — სამხრეთ-აღმოსავლეთში, დღევანდელი შანხაის სანაპიროსთან; აქტიური იყო გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდში, თუმცა მოგვიანებით ჭუმ შეიერთა.^[14]

ჯუნგშანი — ჯაოს და იანის შორის მდებარე მცირე სახელმწიფო, რომელიც საბოლოოდ ჯაომ შეიერთა ძვ.წ. 296 წელს.^[15]

სა და შუ — მდებარეობდნენ თანამედროვე სიჩუანის რეგიონში; ცინმა მოგვიანებით დაიპყრო ორივე.^[16]

სხვა მცირე სამთავროები (სონგი, ლუ, ჯჟენი, ვეი, თენგი, ძუ) აქტიურად არსებობდნენ ცენტრალურ დაბლობში, სანამ უფრო ძლიერმა სახელმწიფოებმა არ შეიერთეს ისინი.^[17]

პერიოდიზაცია

დასავლეთ ჭოუს სამეფო კარის აღმოსავლეთისკენ გადასვლა ძვ. წ. 771 წელს ტრადიციულად მიიჩნევა „გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდის“ დასაწყისად.^[18]

„მებრძოლი სამეფოების პერიოდი“ არ უკავშირდება ერთ კონკრეტულ მოვლენას — იგი წარმოადგენდა უკვე მიმდინარე პოლიტიკური პროცესების (დაპყრობები, ვასალური წესრიგის დარღვევა, ცენტრალიზაციისკენ სწრაფვა) ლოგიკურ გაგრძელებას, რომელიც უკვე დამახასიათებელი იყო ჭუნციოუს ხანაში.^[19]

ამიტომაც, მისი დასაწყისი ისტორიოგრაფიაში სადავოდ ითვლება. ძირითადად განიხილავენ შემდეგ თარიღებს:

ძვ. წ. 481 — სუნგის ეპოქის ისტორიკოსი ლუ ძუციანი ამ თარიღს ასახელებს, რადგან ამ წელს სრულდება ქრონიკა „ჭუნციოუ“.^[20]

ძვ. წ. 476 –475 — სიმა ციანი, „დიდი ისტორიკოსის ჩანაწერების“ (ძვ. წ. 91) ავტორი, ამ თარიღს უკავშირებს

ჟოუს მეფე იუანის მეფობის დასაწყისს.^[21]

ძვ. წ. 453 — ძინის სამეფოს გაყოფა, რის შედეგადაც ყალიბდება ჰანი, ჯაო და ვეი —

„შვიდი სახელმწიფოდან“ სამი.^[22]

ძვ. წ. 441 — ჭოუს მეფე აის მეფობის დასაწყისი, რომელსაც ზოგი მკვლევარი პერიოდულ საზღვრად იღებს.

ძვ. წ. 403 — ჭოუს სამეფო კარის მიერ ჰანის, ჯაოს და ვეის ოფიციალური აღიარება დამოუკიდებელ სამეფოებად.

ეს თარიღი წინასამეფო ვასალური წყობის საბოლოო დაშლის სიმბოლოდ განიხილება სიმე გუანის „ზიჟი თუნგზიანი“ (1084) მიხედვით.^[23]

ისტორია

ფონი და ფორმირება

აღმოსავლეთ ჭოუს დინასტიის ძალაუფლების დასუსტება დაიწყო ძვ.წ. V საუკუნეში. სამეფო კარს საკუთარი სამხედრო ძალა აღარ ჰყოფნიდა და იძულებული გახდა, დაეყრდნო მოკავშირე ვასალურ სახელმწიფოებს. ასობით მცირე სამთავრო თანდათან გაერთიანდა და ჩამოყალიბდა შვიდი მსხვილი სახელმწიფო: ჭუ, ჰანი, ცინი, ვეი, იანი, ცი და ჯაო.^[24]

თუმცა, პოლიტიკურმა ინტერესებმა და დამოუკიდებლობისკენ სწრაფვამ გამოიწვია კავშირების ხშირი შეცვლა და ინტენსიური ომები, რომლებიც მიმდინარეობდა ძვ. წ. 535 –ძვ. წ. 286 წლებში. პერიოდის განმავლობაში გამარჯვებული სახელმწიფო ეტაპობრივად იძენდა უპირატესობას დანარჩენებზე.

დასავლეთ ჭოუს ეპოქის ვასალური სახელმწიფოების სისტემა არსებითად შეიცვალა ძვ. წ. 771 წელს სამეფო კარის ლუოიანში გადმოსვლის შემდეგ. „გაზაფხულისა და შემოდგომის“ ეპოქის განმავლობაში რამდენიმე სახელმწიფო გაძლიერდა, ხოლო სხვებმა დაკარგეს პოლიტიკური მნიშვნელობა, რადგან აღარ არსებობდა ცენტრალური ხელისუფლება, რომელიც მათ ლეგიტიმაციას ან დაცვას უზრუნველყოფდა.

მებრძოლი სამეფოების პერიოდში მრავალი მმართველი უფლებამოსილების დამკვიდრებას „ციური მანდატ-ზე “ დაყრდნობით ცდილობდა, რაც მათ ტერიტორიულ ექსპანსიასა და დაპყრობებს ამართლებდა.^[25]

ბოლოს, ეს ბრძოლები გადაიზარდა რამდენიმე დიდ სახელმწიფოს შორის ჰეგემონიისათვის ბრძოლაში — მაგალითად, ცინი, ჭუ, ცინი, იანი და ცი — ხოლო მცირე სახელმწიფოები ცენტრალურ დაბლობში ხშირად მათი სატელიტები ან ხარკისმდებლები იყვნენ. გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდის ბოლო ათწლეულები შედარებით სტაბილური იყო, რადგან ცინის და ჭუს შეთანხმებამ დროებით განსაზღვრა გავლენის ზონები.

ეს მდგომარეობა დასრულდა ძინის სამეფოს გაყოფით, რის შედეგადაც ჩამოყალიბდა ჰანი, ჯაო და ვეი, რომლებიც შემდგომში შედგნენ „შვიდი მებრძოლი სახელმწიფოს“ ძირითად ძალას.^[26]

ძინის სამეფოს გაყოფა (ძვ. წ. 453–403)

ვინის სამეფოში პოლიტიკური ძალაუფლება თანდათან დასუსტდა უკვე ძვ.წ. VI საუკუნის შუა ხანებიდან. სამეფო კარის გავლენა შეიზღუდა, ხოლო რეალური სამხედრო და ადმინისტრაციული ძალა გადავიდა წარჩინებული საგვარეულოების ხელში. ამის ერთ-ერთი მიზეზი იყო ძინის ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც სამეფო სახლის ნათესავებს არ ენიჭებოდათ ფეოდალური სამფლობელოები. ამან საშუალება მისცა სხვა გვარებს — ჰანს, ჯაოს, ვეის და ჟის — ეზრდათ მიწები და სამხედრო ძალა.

ძვ.წ. 453 წელს მომხდარ ჯინიანის ბრძოლაში ჰანის, ჯაოს და ვეის ალიანსმა დაამარცხა და გაანადგურა ჟის სახლი. მისი მიწები იმ მომენტში სამ თანაბარ ნაწილად გადანაწილდა გამარჯვებულებს შორის. ამ დროიდან ეს სამი საგვარეულო ფაქტობრივად იქცა ძინის სამეფოს ძირითადი ტერიტორიების მმართველებად, მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური აღიარება მხოლოდ მოგვიანებით მოხდა (ძვ. წ. 403 წელს), როდესაც ისინი ჟოუს სამეფო კარმა ცალკე სახელმწიფოებად აღიარა.

ძინის სამეფოს დაშლამ შექმნა ახალი პოლიტიკური და სტრატეგიული ველი. პირველი ნახევარი საუკუნის განმავლობაში სამხრეთიდან ჭუმ და იუემ დაიწყეს წინსვლა ჩრდილოეთისკენ, მაშინ როდესაც ციმ გააფართოვა თავისი გავლენა სამხრეთის მიმართულებით. ამავე პერიოდში ცინმა გააძლიერა კონტროლი დასავლეთის თემებზე და დაიწყო გაფართოება სამხრეთ-დასავლეთით, სიჩუანის მხარისკენ.

იხილეთ აგრეთვე

ფეოდალიზმი
სენგოკუს პერიოდი — იაპონიის ისტორიის პერიოდი, რომელიც ანალოგიურადაა სახელდებული
სამ სამეფოთა პერიოდი (ჩინეთი)
მეომარი სამეფოების ეპოქა (ჩინეთი, 1916–1928)

ლიტერატურა

Cotterell, Arthur (2010), Asia, a Concise History, Singapore: John Wiley & Sons, ISBN 978-0-470-82959-2
Ebrey, Patricia Buckley; Walthall, Anne; Palais, James B. (2006), Pre-Modern East Asia: A Cultural, Social, and Political History, Boston, MA: Houghton-Mifflin Company, ISBN 0-618-13386-0, https://books.google.com/books?id=YukVl8fUr48C
Lewis, Mark Edward (1999), „Warring States Political History“, Loewe, Michael; Shaughnessy, Edward L., The Cambridge history of ancient China: from the origins of civilization to 221 B.C., Cambridge University Press, pp. 587–649, ISBN 978-0-521-47030-8, https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC&pg=PA587
Lu, Liqing; Ke, Jinhua (2012), "A Concise History of Chinese Psychology of Religion", Pastoral Psychology 61 (5–6): 623–639,
Tzu, Sun; Griffith, Samuel B. (1963), The Art of War, New York, NY: Oxford University Press

დამატებითი ლიტერატურა

Li Xueqin (1985). Eastern Zhou and Qin Civilizations. New Haven: Yale University Press. ISBN 0-300-03286-2.
Yap, Joseph P. (2009). Wars with the Xiongnu: A Translation from Zizhi Tongjian. Bloomington, Indiana, U.S.: AuthorHouse. ISBN 978-1-4490-0604-4.
Sima Guang (2016). Zizhi Tongjian: Warring States and Qin. CreateSpace. ISBN 978-1533086938.

რესურსები ინტერნეტში

სამეფოების პერიოდი — World History Encyclopedia
სამეფოების პროექტი — Massachusetts Amherst University
სამეფოების მმართველები — Chinese Text Project
სამეფოების პერიოდი — BBC Radio 4, In Our Time (01.04.2004)
წლით დათარიღებული ღვინის არქეოლოგიური აღმოჩენა

სქოლიო

↑ Ebrey, Patricia Buckley (1999). The Cambridge Illustrated History of China. Cambridge University Press, გვ. 28–32.
↑ Lewis, Mark Edward (1999). „Warring States Political History“, The Cambridge History of Ancient China. Cambridge University Press, გვ. 587–649.
↑ Cotterell, Arthur (2010). Asia: A Concise History. Wiley, გვ. 45–48.
↑ Lu, Liqing; Ke, Jinhua (2012). „A Concise History of Chinese Psychology of Religion“. Pastoral Psychology. 61: 623–639.
↑ Lewis, Mark Edward (1990). Sanctioned Violence in Early China. SUNY Press, გვ. 112–118.
↑ Yates, Robin D.S. (2010). The Rise of Qin and the Fall of the Zhou. Harvard University Asian Center, გვ. 201–214.
↑ Lewis, Mark Edward (1999). „Warring States Political History“, The Cambridge History of Ancient China. Cambridge University Press, გვ. 587–589.
↑ Cotterell, Arthur (2010). Asia: A Concise History. Wiley, გვ. 52–53.
↑ Lewis, Mark (1999). {{{title}}}, გვ. 597–600.
↑ Ebrey, Patricia Buckley (1999). The Cambridge Illustrated History of China. Cambridge University Press, გვ. 38.
↑ Lu, Liqing; Ke, Jinhua (2012). „A Concise History of Chinese Psychology of Religion“. Pastoral Psychology. 61: 623–639.
↑ Lewis, Mark (1999). {{{title}}}, გვ. 602–604.
↑ Ebrey, Patricia (1999). {{{title}}}, გვ. 39–41.
↑ Cotterell, Arthur (2010). {{{title}}}, გვ. 54–55.
↑ Lewis, Mark (1999). {{{title}}}, გვ. 598.
↑ Lewis, Mark (1999). {{{title}}}, გვ. 605.
↑ Ebrey, Patricia (1999). {{{title}}}, გვ. 41–42.
↑ Ebrey, Patricia Buckley (1999). The Cambridge Illustrated History of China. Cambridge University Press, გვ. 35–36.
↑ Lewis, Mark Edward (1999). „Warring States Political History“, The Cambridge History of Ancient China. Cambridge University Press, გვ. 587–589.
↑ Cotterell, Arthur (2010). Asia: A Concise History. Wiley, გვ. 49–50.
↑ Sima, Qian (2007). Records of the Grand Historian. Penguin Classics, გვ. 142–144.
↑ Lewis, Mark Edward (1999). {{{title}}}, გვ. 596–597.
↑ Sima Guang, — (1956). Zizhi Tongjian. Zhonghua Book Company.
↑ Cartwright, Mark (July 12, 2017). „Warring States Period“. World History Encyclopedia.
↑ Cook, Scott (2010). „"San De" and Warring States Views on Heavenly Retribution“. Journal of Chinese Philosophy. 37: 101–123. doi:10.1111/j.1540-6253.2010.01622.x.
↑ Lewis, Mark Edward (1999). „Warring States Political History“, The Cambridge History of Ancient China. Cambridge University Press, გვ. 587–589.

[1] Ebrey, Patricia Buckley (1999). The Cambridge Illustrated History of China. Cambridge University Press, გვ. 28–32.

[2] Lewis, Mark Edward (1999). „Warring States Political History“, The Cambridge History of Ancient China. Cambridge University Press, გვ. 587–649.

[3] Cotterell, Arthur (2010). Asia: A Concise History. Wiley, გვ. 45–48.

[4] Lu, Liqing; Ke, Jinhua (2012). „A Concise History of Chinese Psychology of Religion“. Pastoral Psychology. 61: 623–639.

[5] Lewis, Mark Edward (1990). Sanctioned Violence in Early China. SUNY Press, გვ. 112–118.

[6] Yates, Robin D.S. (2010). The Rise of Qin and the Fall of the Zhou. Harvard University Asian Center, გვ. 201–214.

[7] Lewis, Mark Edward (1999). „Warring States Political History“, The Cambridge History of Ancient China. Cambridge University Press, გვ. 587–589.

[8] Cotterell, Arthur (2010). Asia: A Concise History. Wiley, გვ. 52–53.

[9] Lewis, Mark (1999). {{{title}}}, გვ. 597–600.

[10] Ebrey, Patricia Buckley (1999). The Cambridge Illustrated History of China. Cambridge University Press, გვ. 38.

[11] Lu, Liqing; Ke, Jinhua (2012). „A Concise History of Chinese Psychology of Religion“. Pastoral Psychology. 61: 623–639.

[12] Lewis, Mark (1999). {{{title}}}, გვ. 602–604.

[13] Ebrey, Patricia (1999). {{{title}}}, გვ. 39–41.

[14] Cotterell, Arthur (2010). {{{title}}}, გვ. 54–55.

[15] Lewis, Mark (1999). {{{title}}}, გვ. 598.

[16] Lewis, Mark (1999). {{{title}}}, გვ. 605.

[17] Ebrey, Patricia (1999). {{{title}}}, გვ. 41–42.

[18] Ebrey, Patricia Buckley (1999). The Cambridge Illustrated History of China. Cambridge University Press, გვ. 35–36.

[19] Lewis, Mark Edward (1999). „Warring States Political History“, The Cambridge History of Ancient China. Cambridge University Press, გვ. 587–589.

[20] Cotterell, Arthur (2010). Asia: A Concise History. Wiley, გვ. 49–50.

[21] Sima, Qian (2007). Records of the Grand Historian. Penguin Classics, გვ. 142–144.

[22] Lewis, Mark Edward (1999). {{{title}}}, გვ. 596–597.

[23] Sima Guang, — (1956). Zizhi Tongjian. Zhonghua Book Company.

[24] Cartwright, Mark (July 12, 2017). „Warring States Period“. World History Encyclopedia.

[25] Cook, Scott (2010). „"San De" and Warring States Views on Heavenly Retribution“. Journal of Chinese Philosophy. 37: 101–123. doi:10.1111/j.1540-6253.2010.01622.x.

[26] Lewis, Mark Edward (1999). „Warring States Political History“, The Cambridge History of Ancient China. Cambridge University Press, გვ. 587–589.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]