მარკო ბეზრუჩკო
| მარკო ბეზრუჩკო | |
|---|---|
| Марко Безручко | |
 | |
| ეროვნება | უკრაინელი |
| დაბადების თარიღი | 31 ოქტომბერი (12 ნოემბერი), 1883 |
| დაბადების ადგილი | ტოკმაკი |
| გარდაცვალების თარიღი | 10 თებერვალი 1944, |
| გარდაცვალების ადგილი | ვარშავა |
| კუთვნილება |
რუსეთის იმპერია უკრაინის სახელმწიფო უკრაინის სახალხო რესპუბლიკა |
| ჯარის სახეობა | ქვეითი |
| წოდება | გენერალ-მაიორი |
| მეთაურობდა | უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის მე-6 დივიზია (1920) |
| ბრძოლები/ომები | საბჭოთა-პოლონეთის ომი |
| ჯილდოები |
მედალი „რომანოვების დინასტიის მეფობის 300 წლისთავის ხსოვნისადმი“ (1913) წმინდა ანას მე-4 ხარისხის ორდენი წარწერით „მამაცობისთვის“ (1914) წმინდა ანას მესამე ხარისხის ორდენი, ხმლებითა და მშვილდით (1915) წმინდა გიორგის იარაღი (1915) წმინდა ვლადიმირის მე-4 ხარისხის ორდენი ხმლებითა და მშვილდით (1915) წმინდა სტანისლავის მე-2 ხარისხის ორდენი (1915) წმინდა სტანისლავის მე-3 ხარისხის ორდენი ხმლებითა და მშვილდით (1916) წმინდა სტანისლავის მე-2 ხარისხის ორდენის ხმლები (1917) |
მარკო ბეზრუჩკო (უკრ. Марко Безручко; დ.31 ოქტომბერი (12 ნოემბერი), 1883, ტოკმაკი — გ. 10 თებერვალი, 1944, ვარშავა) — უკრაინელი სამხედრო მოღვაწე, უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის (უსრ) არმიის გენერალი, უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის სამხედრო მინისტრი 1921 წელს ემიგრაციაში.
ბიოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ადრეული წლები და განათლება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მარკო ბეზრუჩკო დაიბადა ტავრიის გუბერნიის ბერდიანსკის მაზრის სოფელ დიდ ტოკმაკში, გლეხთა ოჯახში. იყო მართლმადიდებლური აღმსარებლობის. საშუალო განათლება მიიღო ქალაქ პრილუკის მასწავლებელთა სემინარიაში[1] .
სამხედრო კარიერა რუსეთის იმპერიაში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]სამხედრო სამსახურში შევიდა 1905 წლის სექტემბერში, როგორც მე-2 რანგის მოხალისე. 1908 წელს დაამთავრა ოდესის ქვეითი იუნკერთა სასწავლებელი პირველი ხარისხით და მიენიჭა პოდპორუჩიკის წოდება, რის შემდეგაც გაიგზავნა 106-ე უფიმის ქვეით პოლკში, ქალაქ ვილნიუსში[2]. 1911 წელს მიენიჭა პორუჩიკის წოდება. 1912-1914 წლებში სწავლობდა სანკტ-პეტერბურგის ნიკოლოზის სახელობის გენერალური შტაბის სამხედრო აკადემიაში, სადაც დაამთავრა ორი კურსი.
პირველი მსოფლიო ომი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში 1914-1918 წლებში. მობილიზაციის გამოცხადებისთანავე გაიგზავნა 106-ე უფიმის ქვეით პოლკში და დაინიშნა პოლკის პირველი ასეულის მეთაურად. აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაციის დროს დაიჭრა ბრძოლაში და დაჯილდოვდა ორი საბრძოლო ორდენით[3]. 1915 წლის დასაწყისში გადაიყვანეს გენერალურ შტაბში. მსახურობდა მე-3 საარმიო კორპუსის შტაბში, შემდეგ კი 42-ე და 30-ე საარმიო კორპუსების შტაბებში სხვადასხვა თანამდებობებზე, სადაც მიენიჭა შტაბს-კაპიტნის, შემდეგ კი კაპიტნის წოდება[4] . უკრაინის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლა 1918 წლის მაისიდან სოტნიკის (კაპიტნის) წოდებით მსახურობდა უკრაინის სახელმწიფოს (ჰეტმანატის) არმიის გენერალური შტაბის ოპერატიული განყოფილებაში, ხოლო 1918 წლის დეკემბრიდან გახდა უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის (უსრ) არმიის გენერალური შტაბის ოპერატიული განყოფილების უფროსი. 1919 წლის მარტიდან მუშაობდა უსრ-ის მოქმედი არმიის ცალკეული ზაპოროჟიეს დივიზიის შტაბის უფროსად, ხოლო აპრილიდან - სეჩის მსროლელთა კორპუსის შტაბის უფროსად. კორპუსის მეთაური იყო ცნობილი უკრაინელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე ევგენ კონოვალეცი. 1919 წლის დეკემბერში, როდესაც უსრ-ის არმიამ მარცხი განიცადა წითელი არმიისა და პოლონეთის ჯარების შეტევის შედეგად, ბეზრუჩკო იყო პოლონეთის მიერ ინტერნირებული უკრაინელი სამხედროების შორის.
პოლონეთ-საბჭოთა ომი და ზამოსტიეს თავდაცვა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1920 წლის იანვარში ბრესტ-ლიტოვსკის ციხესიმაგრეში მან დაიწყო უკრაინული სამხედრო ნაწილების ფორმირება პოლონეთის ჯარის შემადგენლობაში. იმავე წლის თებერვლიდან დაინიშნა ახლადფორმირებული უკრაინული დივიზიის მეთაურად, რომელიც მოგვიანებით მე-6 სეჩის დივიზიად გადაკეთდა[5]. პოლონეთ-საბჭოთა ომის დროს, 1920 წლის მაისში, მისი დივიზია პოლონურ ჯარებთან ერთად შევიდა კიევში. მოგვიანებით, აგვისტოში, ბეზრუჩკომ განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი ზამოსტიეს ციხესიმაგრის თავდაცვისას, რომლის დროსაც მისმა ნაწილებმა შეაჩერეს სემიონ ბუდიონის პირველი კონარმიის შეტევა და მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს წითელი არმიის დამარცხებაში კომაროვთან გამართულ ბრძოლაში. 1920 წლის 5 ოქტომბერს მარკ ბეზრუჩკოს მიენიჭა უსრ-ის არმიის გენერლის (გენერალ-მაიორის) წოდება. იმავე წლის ოქტომბერში მან წარმატებით ჩაატარა კონტრშეტევა და დაიკავა პოდოლიეს ნაწილი.
ემიგრაცია პოლონეთში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1920 წლის ნოემბერში, საბრძოლო მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ, მისი ჯარები ხელმეორედ ინტერნირებულ იქნენ პოლონეთში. ბეზრუჩკო ხელმძღვანელობდა უსრ-ის არმიის სამხედრო მისიას და ინტერნირებულ შტაბს ვარშავაში. 1921 წლის 23 მაისიდან 5 აგვისტომდე იგი ხელმძღვანელობდა ემიგრაციაში მყოფი უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის მთავრობის სამხედრო სამინისტროს. იყო უსრ-ის უმაღლესი სამხედრო საბჭოს წევრი, ხოლო 1927 წლიდან - ემიგრაციაში მყოფი უსრ-ის სამხედრო საქმეთა მინისტრის, გენერალ ვლადიმირ სალსკის საიდუმლო უკრაინული გენერალური შტაბის წევრი.
მეცნიერული და საზოგადოებრივი მოღვაწეობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ემიგრაციაში ბეზრუჩკო მუშაობდა ვარშავაში პოლონურ სამხედრო კარტოგრაფიულ ინსტიტუტში. 1931-1935 წლებში იყო ვარშავაში უკრაინის სამხედრო-ისტორიული საზოგადოების თავმჯდომარე[6]. იგი არის წიგნის „უკრაინელი სიჩის მსროლელები სამშობლოს სამსახურში“ ავტორი. ასევე იყო სამხედრო-ისტორიული მემუარული კრებულის „სახელმწიფოსთვის“ რედაქტორი და გამომცემელი. გარდაცვალება და მემკვიდრეობა მარკო ბეზრუჩკო დაიღუპა ვარშავაში, 1944 წლის 10 თებერვალს, მეორე მსოფლიო ომის დროს გაურკვეველ ვითარებაში. იგი დაკრძალულია ვარშავის „ვოლიას“ მართლმადიდებლურ სასაფლაოზე, სადაც ასევე დაკრძალულია უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის დაახლოებით ასი გამორჩეული სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე. მარკო ბეზრუჩკო ითვლება უკრაინის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სამხედრო მოღვაწედ, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა უკრაინული სახელმწიფოებრიობის დაცვაში 1918-1921 წლებში. მისი მთავარი სამხედრო მიღწევაა ზამოსტიეს თავდაცვის ხელმძღვანელობა 1920 წელს, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა პოლონეთ-საბჭოთა ომის საბოლოო შედეგზე.
რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- Офицеры РИА // Безручко Марк Данилович.
- Памяти героев Великой войны 1914—1918 гг. // Безручко Марк.
- Онлайн библиотека «Царское Село» // Высочайшие Приказы по Военному Ведомству.
- Общий список офицерским чинам Русской императорской армии (составлен по 1-е января 1909 г.). С.-Петербург, Военная типография, 1909; страница 292, — подпоручик Безручко Марк Даниилович (106-й пехотный Уфимский полк).
- Общий список офицерским чинам Русской императорской армии (составлен по 1-е января 1910 г.). С.-Петербург, Военная типография, 1910; страница 302, — подпоручик Безручко Марк Даниилович (106-й пехотный Уфимский полк).
- Список Генерального штаба. Исправлен на 01.01.1916. Петроград, 1916
- Список Генерального штаба. Исправлен на 03.01.1917. Петроград, 1917
- Ганин А. В. Корпус офицеров Генерального штаба в годы Гражданской войны 1917—1922 гг.: Справочные материалы. — Русский путь, 2009. – 895 с.: ил. ISBN 978-5-85887-301-3
- (უკრ.) Тинченко Я. Ю. Офіцерський корпус Армії Української Народної Республіки (1917—1921). Книга I. : Темпора, 2007. ISBN 966-8201-26-4
- (უკრ.) Тинченко Я. Ю. Офіцерський корпус Армії Української Народної Республіки (1917—1921). Книга II. : Темпора, 2011. ISBN 978-617-569-041
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ (უკრ.) Марко Безручко. Військовий діяч, генерал-хорунжий Армії УНР. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-12-17. ციტირების თარიღი: 2012-08-15.
- ↑ Офицеры РИА // Одесское военное училище. Выпускники. Выпуск 1908 года (ВП от 15.06.1908). დაარქივებული 28.05.2023, საიტზე Wayback Machine.
- ↑ Офицеры РИА // Николаевская академия Генерального штаба. Выпускники. Выпуск 1914 года. დაარქივებული 2021-12-16 საიტზე Wayback Machine.
- ↑ Памяти героев Великой войны 1914—1918 гг. // Именные списки потерь: поручик Безручко Марк Даниилович — ранен. Дата события: 07.09.1914. დაარქივებული 15.04.2023, საიტზე Wayback Machine.
- ↑ (უკრ.) «Незнаному козакові». Православне кладовище Армії УНР დაარქივებული 2012-06-16 საიტზე Wayback Machine. «Історична правда» від 22-04-2011
- ↑ Памяти героев Великой войны 1914—1918гг. // Безручко Марк. Георгиевское оружие (Золотое оружие «За храбрость»). Документы о награждениях: Черновик Наградного листа на и. д. обер-офицера для поручений при штабе 3-го армейского корпуса 106-го пехотного Уфимского полка поручика Марка Безручко. დაარქივებული 2023-04-15 საიტზე Wayback Machine.