მარია დულემბიანკა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
მარია დულემბიანკა
Maria Dulębianka (SF).jpg
დაიბადა 21 ოქტომბერი, 1861
დაბადების ადგილი კრაკოვი, კრაკოვის საჰერცოგო, ავსტრიის იმპერია
გარდაიცვალა 7 მარტი, 1919
გარდაცვალების ადგილი ლვოვი, პოლონეთის მეორე რესპუბლიკა
ეროვნება პოლონელი
სფერო მხატვარი, აქტივისტი

მარია დულემბიანკა (პოლ. Maria Dulębianka, დ. 21 ოქტომბერი, 1861 — გ. 7 მარტი, 1919) — პოლონელი მხატვარი და აქტივისტი. ის ხელოვნებას სწავლობდა ვარშავაში, ვენაში და პარიზში. მისი ნამუშევრებიდან ორი 1900 წელს პარიზში მოწყობილ გამოფენაზე გამოჩნდა. მარიას ნახატების უმრავლესობაზე გამოსახულია მისი მეგობრის, პოეტ მარია კონოპნიცკას პორტრეტი. 1908 წელს დულემბიანკა გალიციის პარლამენტის არჩევნებში აგრარული პარტიის კანდიდატი იყო, თუმცა ის პარლამენტში ვერ მოხვდა, რადგან ქალი იყო. როდესაც პოლონელმა ქალებმა 1918 წელს ხმის მიცემის უფლება მოიპოვეს, დულემბიანკა დროებითი მთავრობის დელეგატი იყო. იგი გარდაიცვალა ტიფით, პოლონეთ-უკრაინის ომში პატიმრების დახმარებისას.

ადრეული ცხოვრება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მარია დულემბიანკა დაიბადა 1861 წლის 21 ოქტომბერს ავსტრიის იმპერიის კრაკოვის საჰერცოგოში, ქალაქ კრაკოვში. მარია ვიჩოლკოვსციელისა და ჰენრიკ დულემბას ოჯახში.[1] მისი ოჯახის წევრები აზნაურები იყვნენ.[2] დედის მხრიდან ნათესავები შლეპოვრონის გერბს ატარებდნენ, მამის მხრიდან კი ალაბანდას გერბს.[3] კრაკოვში მალიშევსკას სკოლის დასრულების შემდეგ მარია იან მატეინკოსთან კერძო გაკვეთილებზე დადიოდა 1872 წლამდე. მან კრაკოვის სამხატვრო აკადემიაში ვერ ჩააბარა, რადგან ქალი იყო ამიტომ მან ვენის ხელოვნებისა და შემოქმედების აკადემიაში სწავლა გადაწყვიტა.[1] სასწავლებელში მარია ლეოპოლდ ჰოროვიცთან ერთად სწავლობდა.[1][4]

ორი წლის შემდეგ იგი ჯერ ვარშავაში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც ვოიციეხ გერსონთან სწავლობდა,[1][4] 1884 წელს კი პარიზის ჯულიანის აკადემიაში ჩააბარა.[4][5] პარიზში ის 1886 წლამდე სწავლობდა უილიამ ბუგეროსთან, კარლოს-დურანთან, ჟან-ჟაკ ენერთან და ტონი რობერტ-ფლუერთან ერთად.[5][6] დულემბიანკას ნამუშევრების უმეტესობაზე ქალები და ბავშვები არიან გამოსახულები. მისი გამოფენა პირველად კრაკოვში შედგა, მოგვიანებით კი ნამუშევრები ვარშავასა და პარიზშიც აჩვენეს.[1][4]

მარია კონოპნიცკას პორტრეტი (1902)

კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სამხატვრო კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1887 წელს დულემბიანკა ვარშავაში დაბრუნდა ქალთა სამხატვრო სკოლის გასახსნელად.[6] ის კრაკოვის სახვითი ხელოვნების აკადემიაში ქალების მიღებისთვის ჯარ კიდევ 1885 წლიდან იბრძოდა.[1] 1889 წელს მან გაიცნო რვა შვილის დედა და მწერალი მარია კონოპნიცკა, რომელიც დამოუკიდებლად ცხოვრობდა და მეუღლეს, იაროსლავ კონოპნიცკს გაშორებული იყო. ამ დროს დულემბიანკა თითქმის 30 წლის იყო,[3] კონოპნიცკა კი მასზე 19 წლით უფროსი. მათი შეხვედრის შემდეგ კონოპნიცკა დულემბიანკას ნამუშევრების ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა გახდა.[3][4]

კონოპნიცკა ძლიერ ზეგავლენას ახდენდა დულემბიანკაზე, რომელიც სულ უფრო ხშირად მონაწილეობდა ქალთა უფლებების მოსაპოვებელ ღონისძიებებში.[3] 1890 წელს მათ დატოვეს ვარშავა და მსოფლიოს გარშემო მოგზაურობა დაიწყეს. [სინი ეწვივნენ გერმანიას, იტალიას, საფრანგეთს, ასევე მოინახულეს კურორტები ავსტრიასა და ჩეხეთში და იშვიათად ბრუნდებოდნენ პოლონეთში.[3][7]

დულემბიანკამ თავისი ნამუშევრები გამოფენებზე წარადგინა დრეზდენში, კიევში, ლონდონში, ლვოვში, მიუნხენში, პარიზსა და პრაღაში.[6]

აქტივიზმი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1897 წელს დულემბიანკა შეუერთდა ლვოვის ემანსიპაციის ცენტრს, რომლის წარმომადგენლებიც ქალების გიმნაზიის დასრულების შემდეგ მათთვის უმაღლესი განათლების მიღების უფლებისთვის იბრძოდნენ.[1][4] მან გამოაქვეყნა სტატიები ქალთა თემებზე ფემინისტურ ჟურნალში Ster,[4] და მუშაობდა რედაქტორად Głos Kobiet-სა („ქალთა ხმა“) და Kurier Lwowski (ლვოვის კურიერში).[3]

გარდაცვალება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დულემბიანკა გარდაიცვალა 1919 წლის 7 მარტს ლვოვში და დაკრძალეს კონოპნიცკას სამარხში, ლიჩაკივის სასაფლაოზე.[1][8] მოგვიანებით მისი ნეშტი ცალკეულ საფლავში გადაიტანეს.[8]

დულემბიანკა, ისევე როგორც სხვა ფემინისტები 1990-იან წლებამდე არსად არ მოიხსენიებოდა.[2] ის ცნობილია ქალთა უფლებებისთვის ბრძოლით, ქალთა ხელოვნების სკოლის შემქნაში დიდი წვლილის შეტანისა და ლვოვში გოგონებისთვის პირველი სკოლის გახსნით.[9][10] 2018 წელს მარტა დიზდომ და პიოტრ სილოვოვსკიმ მის შემსახებ ფილმი Siłaczki შექმნეს. ფილმში მარია დულემიანკას როლს მარია სევერინი ასრულებს.[11]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]