მალტის ფუტკარი
| მალტური თაფლგროვა ფუტკარი | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
კლასიფიკაცია მითითებული არ არის! | ||||||||
| ||||||||
| ლათინური სახელი | ||||||||
| Apis mellifera ruttneri | ||||||||
| ||||||||
მალტის ფუტკარი (Apis mellifera ruttneri) დასავლური ყვითელი ყვავილის ფუტკარი ქვესახეობაა, რომელიც მალტის კუნძულების ენდემური სახეობაა და გვხვდება ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში.[1] აღნიშნული ფუტკარი მალტის ეროვნული მწერია.
წარმოშობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]A. m. ruttneri გამოეყო როგორც დამოუკიდებელი ქვესახეობა მას შემდეგ, რაც მალტის კუნძულები სიცილიას გამოეყო ბოლო გამყინვარების პერიოდის ბოლოს.[2] იგი მიეკუთვნება Apis mellifera-ს A გენეტიკურ ხაზს და უფრო ახლოს დგას აფრიკულ გენეტიკურ ჯგუფთან, ვიდრე ევროპულ C ხაზთან.[3][4] ფუტკრის მიერ წარმოებული თაფლი შესაძლოა მნიშვნელოვანი ფაქტორი ყოფილიყო მალტის კუნძულების სახელწოდების წარმოშობაში: ბერძნულ ენაზე კუნძულს უწოდებდნენ Μελίτη (მელიტე), რაც ნიშნავს „თაფლის მსგავსად ტკბილს“.[5]
ხასიათი და ქცევა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მალტური ფუტკარი შედარებით მუქი ფერისაა და დამტკიცებულია, რომ მას შესამჩნევად უკეთ შეუძლია საკუთარი თავის დაცვა ადგილობრივი მტაცებელი ბზიკებისგან. მსგავსი ქცევა დაფიქსირებულია მასთან ახლო ნათესაურ A. m. sicula-შიც, თუმცა იმპორტირებულ A. m. ligustica-ში ასეთი არ გამოვლენილა.[1] ასევე დაფიქსირდა, რომ მალტური ფუტკრები საკვების სიმწირის დროს, ქვაბულებს ტოვებს და დედოფალი ფუტკრის უჯრედები დიდი რაოდენობით — ხანდახან 80-მდე — გამოაქვთ სკიდან.
მალტაზე ჩატარებულ შედარებით კვლევაში, რომელშიც ადგილობრივი A. m. ruttneri და იმპორტირებული A. m. ligustica შედარებულნი იყვნენ, მალტურმა ფუტკარმა მნიშვნელოვნად მაღალი გამძლეობა აჩვენა Varroa destructor ტკიპის მიმართ (23 თვის შემდეგ ყველა A. m. ruttneri ოჯახი ცოცხალი იყო, მაშინ როცა A. m. ligustica ოჯახები 1 წელში იღუპებოდნენ). ჰიგიენური ქცევის შეფასებისას (ცნობილი როგორც "პინის ტესტი"), მალტური ფუტკრების შედეგები 50%-ით უკეთესი იყო.[6][7]
გარდა ამისა, მალტურმა ფუტკრებმა სეზონის ბოლოს სამჯერ მეტი თაფლი აწარმოეს, ვიდრე იტალიურმა. თუმცა აღინიშნა, რომ A. m. ruttneri უფრო აგრესიულია და ინსპექციის დროს ნაკლებად მშვიდად იქცევა თაფლის კოჭებზე. ასევე ისინი ზამთრის თვეებშიც კი ინარჩუნებენ მოზრდილთა რაოდენობას და განაგრძობენ შთამომავლობის გამოზრდას.[8]
A. m. ruttneri-ს ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ქვესახეობა დასახელებულია პროფესორ ფრიდრიხ რუტნერის (გერმ. Friedrich Ruttner) პატივსაცემად, რომელიც თაფლის ფუტკრის დედების გამოყვანის და Apis mellifera-ს შიგნითასახობრივი ტაქსონომიის ერთ-ერთი გამორჩეული სპეციალისტი იყო.[9]
Varroa destructor-ის მალტაში გავრცელების (1990-იანი წლების დასაწყისი) შემდეგ ადგილობრივი ფუტკრის ოჯახები მნიშვნელოვნად შემცირდა. მათი ჩანაცვლების მიზნით, უცხოეთიდან დიდი რაოდენობით ფუტკარი იქნა შემოყვანილი. მიუხედავად ამისა, მალტურმა ფუტკარმა თანდათანობით შეძლო პოზიციების აღდგენა.[8]
1997 წელს, DNA-ს ანალიზის საფუძველზე, A. m. ruttneri დამოუკიდებელ ქვესახეობად ოფიციალურად დამტკიცდა. მანამდე გამოყენებული იყო ფრთების მორფომეტრული ანალიზი.[3]
2022 წელს გავრცელებული ინფორმაციით, მალტაში არსებული ფუტკრის ოჯახების დაახლოებით 70% აღმოსავლურმა ბზიკებმა გაანადგურეს.[10]
2024 წლის თებერვალში მალტის გარემოსა და რესურსების უწყებამ (ERA Malta) გახსნა საჯარო კონსულტაცია, რომლის მიზანიც იყო მალტური ფუტკრისთვის, ეროვნული სახეობის სტატუსის მინიჭება. ინიციატივა წამოიწყო მალტური ფუტკრის დაცვის ფონდმა.[11] მალტამ მალტური თაფლის ფუტკარი ოფიციალურად გამოაცხადა ეროვნულ მწერადად 2024 წლის 24 სექტემბერს.[12]
მალტური თაფლის ფუტკრის დაცვის ფონდი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]2022 წელს დაარსდა მალტური თაფლის ფუტკრის დაცვის ფონდი (ინგლ. Foundation for the Conservation of the Maltese Honey Bee), რომლის მიზანია მალტური ფუტკრის კონსერვაცია და პოპულარიზაცია. ფონდის მისიაა ხელი შეუწყოს მალტური ფუტკრის ცნობადობას ქვეყნის მდგრად მეფუტკრეობასთან, ეკოლოგიასთან და ბუნებრივ მემკვიდრეობასთან კავშირით.[13]
ფონდის მიზნებში შედის მეცნიერული კვლევებისა და სელექციის ხელშეწყობა, იმ ორგანიზაციებს შორის კოორდინაცია, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან მალტური ფუტკრის დაცვით, და კანონმდებლობის როლის ხაზგასმა ფუტკრის მრავალმხრივი დაცვისთვის. ფონდი კატეგორიულად ეწინააღმდეგება სხვა ჯიშის ფუტკრის შემოტანას მალტაში და აცხადებს, რომ „მალტური ფუტკარი (A. m. ruttneri) იბილწება უცხოური წარმომავლობის თაფლის ფუტკრით, რომლებიც ჩვენს ქვეყანაში შემოდის“. [14]
2023 წლის ზაფხულში ფონდმა გამოაქვეყნა სამართლებრივი დოკუმენტი, რომელშიც მიმოიხილა მალტური და ევროპული კანონმდებლობა, რომელიც ეხება მალტური ფუტკრის გენეტიკურ დაცვას. ფუტკრის მსოფლიო დღეზე (20 მაისი, 2023), ფონდმა ოფიციალური მიმართვა გაუგზავნა მალტის გარემოსა და რესურსების ორგანოს (ERA), რათა მალტური თაფლის ფუტკრისთვის ეროვნული მწერის სტატუსი მიენიჭებინათ.[15]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- 1 2 Sheppard, W. S.; Arias, M. C.; Grech, A.; Meixner, M. D. (1997). „Apis mellifera ruttneri, a new honey bee subspecies from Malta“. Apidologie (ინგლისური). 28 (5): 287–293. doi:10.1051/apido:19970505. ISSN 0044-8435.
- ↑ Malta's submerged landscape. Times of Malta (4 იანვარი 2013). ციტირების თარიღი: 21 დეკემბერი 2022
- 1 2 Zammit-Mangion, Marion; Meixner, Marina; Mifsud, David; Sammut, Sheryl; Camilleri, Liberato (2017-10-20). „Thorough morphological and genetic evidence confirm the existence of the endemic honey bee of the Maltese Islands Apis mellifera ruttneri: recommendations for conservation“. Journal of Apicultural Research. 56 (5): 514–522. Bibcode:2017JApiR..56..514Z. doi:10.1080/00218839.2017.1371522. ISSN 0021-8839. S2CID 91025470.
- ↑ Boardman, Leigh; Eimanifar, Amin; Kimball, Rebecca T.; Braun, Edward L.; Fuchs, Stefan; Grünewald, Bernd; Ellis, James D. (2020-01-02). „The mitochondrial genome of the Maltese honey bee, Apis mellifera ruttneri (Insecta: Hymenoptera: Apidae)“. Mitochondrial DNA Part B. 5 (1): 877–878. doi:10.1080/23802359.2020.1717384. PMC 7748607. PMID 33366793.
- ↑ თარგი:LSJ.
- ↑ Farrugia, Dylan; Martin-Hernandez, Raquel; Zammit Mangion, Marion (2022-10-02). „Beekeeping in Malta: A Review of Current Practices, Trends and Challenges“. Bee World. 99 (4): 131–138. doi:10.1080/0005772X.2022.2113231. ISSN 0005-772X. S2CID 252424007 შეამოწმეთ პარამეტრი
|s2cid=(დახმარება). - ↑ Galea, Thomas (2020). The development of 'Varroa destructor' in native 'Apis mellifera ruttneri' and in introduced 'Apis mellifera ligustica' colonies on the island of Malta (bachelorThesis) (ინგლისური). University of Malta.
- 1 2 A. Uzunov, M. Meixner, D. Mifsud, T. Galea, M. Zammit-Mangion, S. Cutajar. Comparison of colony development, behavior, production and vitality between the endemic sub-species A. m. ruttneri and the introduced A. m. ligustica in Malta.. Annual conference of the Working Group of Institutes for Bee Research. ციტირების თარიღი: 20 December 2022
- ↑ Sheppard, W. S.; Arias, M. C.; Grech, A.; Meixner, M. D. (1997). „Apis mellifera ruttneri, a new honey bee subspecies from Malta“ (PDF). Apidologie. 28 (5): 287–293. doi:10.1051/apido:19970505. ციტირების თარიღი: 21 დეკემბერი 2022.
- ↑ 70 per cent of local beehives destroyed by oriental hornets en-gb (18 ოქტომბერი 2022). ციტირების თარიღი: 20 დეკემბერი 2022
- ↑ Declaration of the Maltese Honey Bee as a National Species.
- ↑ Malta Declares Maltese Honey Bee as National Insect en-GB (25 სექტემბერი 2024). ციტირების თარიღი: 2 ოქტომბერი 2024
- ↑ About Us en-GB (2022-08-23). ციტირების თარიღი: 2024-11-03
- ↑ About Us en-GB (2022-08-23). ციტირების თარიღი: 2024-11-03
- ↑ National Insect Initiative: The Maltese Honey Bee en-GB (2023-12-04). ციტირების თარიღი: 2024-11-03