მალტის გეოგრაფია

მალტის გეოგრაფია
კონტინენტი	ევროპა
რეგიონი	სამხრეთ ევროპა
კოორდინატები	35°54′ ჩ. გ. 14°31′ ა. გ. / 35.900° ჩ. გ. 14.517° ა. გ.კოორდინატები: 35°54′ ჩ. გ. 14°31′ ა. გ. / 35.900° ჩ. გ. 14.517° ა. გ.
უმაღლესი წერტილი	Ta' Dmejrek — 253 მ

მალტის გეოგრაფია, წყლით არის შემორტყმული. მალტა წარმოადგენს კუნძულთა არქიპელაგს, რომელიც შედგება კორალოვანი კირქვისგან და მდებარეობს ევროპაში — ხმელთაშუა ზღვაში, სიცილიას (იტალია) სამხრეთით 81 კილომეტრის დაშორებით,^[1] და დაახლოებით 300 კმ-ით ჩრდილოეთით (ლიბია) და ჩრდილო-აღმოსავლეთით (ტუნისი) აფრიკის კონტინენტისგან.

მიუხედავად იმისა, რომ მალტა სამხრეთ ევროპას მიეკუთვნება, იგი უფრო სამხრეთით მდებარეობს, ვიდრე ტუნისის დედაქალაქი ტუნისი, ალჟირის დედაქალაქი ალჟირი, ტანჟერი მაროკოში, აგრეთვე ალეპო სირიაში და მოსული ერაყიში.

მოსახლეობა მხოლოდ სამ ყველაზე დიდ კუნძულზე — მალტა, გოცო და კომინო — არის დასახლებული. დანარჩენი კუნძულები — კომინოტო, ფილფლა და წმინდა პავლეს კუნძულები — უკაცრიელია.

მთელი ქვეყნის ფართობი შეადგენს დაახლოებით 316 კვადრატულ კილომეტრს.^[1] კუნძულების გახლეჩილი სანაპირო ხაზი ქმნის მრავალრიცხოვან უბეებს, რომლებიც გამოიყენება როგორც ნავსადგურები. მალტის ლანდშაფტს ახასიათებს მაღალ ბორცვებზე გაშენებული ტერასული მინდვრები. ქვეყნის უმაღლესი წერტილია ტა’ ზუტა (მალტ. Ta' Żuta), რომელიც მდებარეობს მალტის ძირითად კუნძულზე და ზღვის დონიდან 253 მეტრს აღწევს.

მალტის დედაქალაქია ვალეტა.

სტატისტიკა

მალტის რესპუბლიკის საერთო ფართობი შეადგენს 315.718 კმ²-ს,^[2] რომელთაგან ყველა წარმოადგენს ხმელეთის ტერიტორიას, მაშინ როდესაც წყლის ზედაპირი ნულის ტოლია.

საერთაშორისო შედარებისას მალტის ფართობი:

ავსტრალიის დედაქალაქის ტერიტორიაზე დაახლოებით შვიდჯერ ნაკლებია;

კანადის პრინს-ედუარდის კუნძულის ფართობის მემცხრამეტედს შეადგენს;

გაერთიანებული სამეფოს უაითის კუნძულზე ოდნავ მცირეა;

შეერთებული შტატების დედაქალაქ ვაშინგტონზე — დაახლოებით ორჯერ მცირეა.

მალტის სანაპირო ზოლის საერთო სიგრძე შეადგენს 196.8 კილომეტრს, თუმცა ეს მაჩვენებელი არ მოიცავს გოცოს კუნძულზე მდებარე 56 კილომეტრს.

მალტას აქვს შემდეგი საზღვაო იურიდიული პრეტენზიები:

ტერიტორიული ზღვა – 12 საზღვაო მილი (დაახლოებით 22.2 კმ);

მიმდებარე ზონა – 24 საზღვაო მილი (დაახლოებით 44.4 კმ);

კონტინენტური შელფი – 200 მეტრი სიღრმემდე ან შესაბამისი რესურსის ექსპლუატაციის შესაძლებლობამდე;

ექსკლუზიური თევზჭერის ზონა – 25 საზღვაო მილი (დაახლოებით 46.3 კმ).

ბიომრავალფეროვნება და კლიმატური ზეგავლენა

მალტის კლიმატს მნიშვნელოვანი გავლენა აქვს კუნძულების ბიომრავალფეროვნებაზე. მშრალი ზაფხულები და ზომიერი ზამთრები ქმნის ხელსაყრელ გარემოს ხმელთაშუა ზღვის ტიპიური მცენარეული საფარისთვის, როგორიცაა გარიგები, თივისფერი ბუჩქები, თეთრყვავილა დარინელა და როზმარინი. ფლორისა და ფაუნის დიდი ნაწილი ადაპტირებულია წყლის დეფიციტთან, ხოლო მრავალი ენდემური სახეობა გავრცელებულია მხოლოდ მალტის არქიპელაგზე. კლიმატის ცვლილება საფრთხეს უქმნის ამ ეკოსისტემებს, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ გაიზრდება გვალვების ხანგრძლივობა ან ზღვის დონე.

ურბანული კლიმატური ზონები

მალტა, მიუხედავად თავისი მცირე ზომისა, შეიცავს ურბანული ცხელ წერტილების ზონებს (Urban Heat Islands), განსაკუთრებით ვალეტაში, სლიემაში და ბირკირკარაში, სადაც ბეტონისა და ასფალტის მაღალი კონცენტრაცია ზრდის ტემპერატურას გარშემო სოფლურ ზონებთან შედარებით. ეს ფენომენი განსაკუთრებით შესამჩნევია ზაფხულში და აიძულებს ადგილობრივ ხელისუფლებას განახორციელოს გარემოსდაცვითი პოლიტიკა მწვანე სივრცეების გაფართოების მიმართულებით.

კლიმატი და ტურიზმი

კლიმატი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მალტის ტურისტულ ინდუსტრიაში. გაზაფხული (აპრილი–ივნისი) და შემოდგომა (სექტემბერი–ოქტომბერი) ითვლება საუკეთესო სეზონებად კულტურული ტურიზმისთვის, ხოლო ზაფხული – ზღვისპირა დასვენებისთვის. მზიანი დღეების მაღალი რაოდენობა და თბილი წყალი იზიდავს ვიზიტორებს ევროპიდან და ჩრდილოეთ აფრიკიდან. ამავდროულად, ტურიზმის სეზონურობა ზეწოლას ახდენს წყალმომარაგებასა და ენერგიის მოხმარებაზე, რაც კიდევ ერთი გამოწვევაა კლიმატური მდგრადობის კუთხით.

მალტის არქიპელაგის ძირითადი კუნძულები

კუნძული	ფართობი (კმ²)	კოორდინატები
მალტა	246	35°52′55″N 14°26′57″E / 35.88182° ჩ. გ. 14.44908° ა. გ. / 35.88182; 14.44908
გოცო (Għawdex)	67.1	36°02′58″N 14°15′00″E / 36.04944° ჩ. გ. 14.25° ა. გ. / 36.04944; 14.25
კომინო (Kemmuna)	2.8	36°00′44″N 14°20′12″E / 36.01226° ჩ. გ. 14.33669° ა. გ. / 36.01226; 14.33669
მანოელის კუნძული (Il-Gżira Manoel)	0.3	35°54′14″N 14°30′07″E / 35.904° ჩ. გ. 14.502° ა. გ. / 35.904; 14.502
წმინდა პავლეს კუნძული (Il-Gżejjer ta' San Pawl)	0.101	35°57′55″ ჩ. გ. 14°24′02″ ა. გ. / 35.96528° ჩ. გ. 14.40056° ა. გ. / 35.96528; 14.40056
კომინოტო (Kemmunett)	0.099	36°00′49″N 14°19′10″E / 36.01361° ჩ. გ. 14.31944° ა. გ. / 36.01361; 14.31944
ფილფლა	0.020	35°47′15″ ჩ. გ. 14°24′37″ ა. გ. / 35.78750° ჩ. გ. 14.41028° ა. გ. / 35.78750; 14.41028
სოკოს კლდე (Il-Ġebla tal-Ġeneral)	0.007	36°02′49″N 14°11′20″E / 36.04694° ჩ. გ. 14.18889° ა. გ. / 36.04694; 14.18889

კლიმატი

მალტას აქვს ტიპური ხმელთაშუაზღვიური კლიმატი (Köppen-ის კლასიფიკაციით: Csa), რომელიც ხასიათდება რბილი და წვიმიანი ზამთრებით და ცხელი, მშრალი ზაფხულებით. კუნძულზე კლიმატური პირობები მნიშვნელოვნად არის გავლენაში გარშემო არსებული ხმელთაშუა ზღვის წყალობით, რაც ამცირებს ტემპერატურულ მერყეობას და ქმნის შედარებით სტაბილურ ამინდს მთელი წლის განმავლობაში.

ტემპერატურა

წლიური საშუალო ტემპერატურა დაახლოებით 18-20 °C-ია, ხოლო ყველაზე ცხელი თვეებია ივლისი და აგვისტო, როდესაც საშუალო მაქსიმალური ტემპერატურა აღწევს 30 °C-მდე. ყველაზე ცივი თვეებია იანვარი და თებერვალი, თუმცა მინიმალური ტემპერატურა იშვიათად ჩამოდის 10 °C-ზე ქვემოთ.

ნალექი

მალტაზე წვიმა ძირითადად მოდის შემოდგომასა და ზამთარში, განსაკუთრებით ნოემბერში და დეკემბერში, როცა ნალექის რაოდენობა აღწევს მაქსიმუმს. საშუალო წლიური ნალექი შეადგენს დაახლოებით 550 მმ-ს. ზაფხულის თვეებში, განსაკუთრებით ივნისიდან აგვისტოს ჩათვლით, თითქმის არ არის ნალექი და ადგილი აქვს გვალვებს.

ტენიანობა და ქარი

ტენიანობა საშუალოდ მაღალია მთელი წლის განმავლობაში, საშუალოდ 75–80%. ქარები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ მალტის კლიმატში — განსაკუთრებით იგრეკი (scirocco), ცხელი და მშრალი ქარი, რომელიც უბერავს სამხრეთიდან და ზოგჯერ იწვევს ტემპერატურის მკვეთრ მატებას. გრეგალი — ჩრდილოეთიდან მომავალი ცივი ქარია, რომელიც შემოდგომასა და ზამთარში ახასიათებს მალტას.

მზის შუქი

მალტა გამოირჩევა მაღალი რაოდენობის მზიან დღეებით — წლიურად საშუალოდ 3000 საათზე მეტი მზის შუქი, რაც მას ერთ-ერთ ყველაზე მზიან ადგილად აქცევს ევროპაში. ზაფხულში ხშირად შეინიშნება დღეში 10-დან 12 საათამდე მზე.

კლიმატის ცვლილება

როგორც ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში არსებულ სხვა ქვეყნებს, მალტასაც ემუქრება კლიმატის ცვლილების გავლენა, მათ შორის:

ტემპერატურის მატება

წყლის რესურსების დეფიციტი

ნალექების გადანაწილების ცვლილება

ზღვის დონის აწევა

მთავრობა მუშაობს კლიმატის სტრატეგიებზე, რომელთა მიზანია დენის ალტერნატიული წყაროების განვითარება, დესალინაციის სისტემების გაუმჯობესება და წყლისა და ენერგიის მოხმარების შემცირება.

ხმელთაშუა ზღვის კლიმატი — რბილი, წვიმიანი ზამთრებითა და ცხელი, მშრალი ზაფხულებით.

რელიეფის უკიდურესი ნიშნულები

ყველაზე დაბალი წერტილი — ხმელთაშუა ზღვა (0 მ)
ყველაზე მაღალი წერტილი — ტა'დმეირეკი (Ta' Dmejrek), 253 მ

გეოლოგია

მთავარი სტატია: მალტის გეოლოგია.

მალტის გეოლოგია შედგება გვიანი ოლიგოცენიდან მიოცენის გვიან პერიოდამდე წარმოქმნილი ნალექოვანი ქანების თანმიმდევრობისგან, რომელსაც კვეთს პლიოცენის ხანის გაწელვითი ნაპრალები.^[3] ქანთა თანმიმდევრობა იყოფა ხუთ ძირითად გეოლოგიურ ფორმაციად:

ქვედა მარჯნის კირქვა (Lower Coralline Limestone)
გლობიგერინის კირქვა (Globigerina Limestone)
ლურჯი თიხა (Blue Clay)
ზედა მარჯნის კირქვა (Upper Coralline Limestone)^[4]

მიწის გამოყენება

ხნადი მიწა: 28.12%
მუდმივი კულტურები: 4.06%
სხვა დანიშნულებით: 67.81% (2011)

სარწყავი მიწა

32 კმ² (2007)

საერთო განახლებადი წყლის რესურსები

0.05 კმ³ (2011)

გარემო

მიმდინარე პრობლემები

ბუნებრივი მტკნარი წყლის რესურსების სიმცირე; მზარდი დამოკიდებულება დესალინაციაზე.

საერთაშორისო შეთანხმებები

მონაწილეა: ჰაერის დაბინძურება, ბიომრავალფეროვნება, კლიმატის ცვლილება, კიოტოს პროტოკოლი, დეზერტიფიკაცია, გადაშენების პირას მყოფი სახეობები, ზღვების სამართალი, ზღვაში ჩაყრა, ოზონის შრის დაცვა, გემების დაბინძურება, სველ მიწები
ხელმოწერილია, მაგრამ არ არის რატიფიცირებული:

სქოლიო

1 2 The World Factbook — Malta. CIA. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-04-02. ციტირების თარიღი: 8 აპრილი, 2025
↑ მალტის გარემოს მდგომარეობის ანგარიში, 1998 დაარქივებული 2015-04-02 საიტზე Wayback Machine.
↑ Dart C.J.; Bosence D.W.J.; McClay K.R. (1993). „Stratigraphy and structure of the Maltese graben system“. Journal of the Geological Society. 150 (6): 1153–1166. doi:10.1144/gsjgs.150.6.1153.
↑ Continental Shelf Department. Geological Map of the Maltese Islands. Government of Malta. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-02-22. ციტირების თარიღი: 2018-02-22

[CIA-1] 1 2 The World Factbook — Malta. CIA. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-04-02. ციტირების თარიღი: 8 აპრილი, 2025

[SOER-2] მალტის გარემოს მდგომარეობის ანგარიში, 1998 დაარქივებული 2015-04-02 საიტზე Wayback Machine.

[ChrisDetal_1993-3] Dart C.J.; Bosence D.W.J.; McClay K.R. (1993). „Stratigraphy and structure of the Maltese graben system“. Journal of the Geological Society. 150 (6): 1153–1166. doi:10.1144/gsjgs.150.6.1153.

[CSD-4] Continental Shelf Department. Geological Map of the Maltese Islands. Government of Malta. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-02-22. ციტირების თარიღი: 2018-02-22

[1]

[2]

[3]

[4]