ლუის ალბერტო მონხე
| ლუის ალბერტო მონხე | |
|---|---|
.jpg) | |
| დაბადების თარიღი | 29 დეკემბერი, 1925[1] [2] |
| დაბადების ადგილი | პალმარესი (კანტონი) |
| გარდაცვალების თარიღი | 29 ნოემბერი, 2016[3] [2] (90 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | სან-ხოსე[3] |
| მოქალაქეობა |
 კოსტა-რიკა |
| განათლება | University of Costa Rica |
| მეუღლე/ები | Doris Yankelewitz Berger |
| ჯილდოები | Knight Grand Cross with Collar of the Order of Merit of the Italian Republic და Collar of the Order of Isabella the Catholic |
 | |
ლუის ალბერტო მონხე (დ. 29 დეკემბერი, 1925 — გ.29 ნოემბერი, 2016) — კოსტა-რიკის გამოჩენილი პოლიტიკური მოღვაწე, რომელიც ქვეყნის პრეზიდენტის პოსტს 1982 წლიდან 1986 წლამდე იკავებდა.[4] მისი მმართველობა გარდამტეხი აღმოჩნდა ქვეყნისთვის, რადგან მას მოუწია კოსტა-რიკის გამოყვანა უმძიმესი ეკონომიკური კრიზისიდან და რეგიონული არასტაბილურობის პირობებში მშვიდობის შენარჩუნება. პოლიტიკური კარიერის ადრეულ ეტაპზე, 1963 წლიდან 1966 წლამდე, მონხე მსახურობდა კოსტა-რიკის პირველ ელჩად ისრაელში.[5]
ბიოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ადრეული წლები და პირადი ცხოვრება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ლუის ალბერტო მონხე დაიბადა 1925 წლის 29 დეკემბერს ალახუელას პროვინციის ქალაქ პალმარესში. მისი მშობლები იყვნენ ხერარდო მონხე კესადა და ელისა ალვარეს ვარგასი.[5]
მისი პირადი ცხოვრება რამდენიმე მნიშვნელოვან პერიოდად იყოფა. 1946 წლის 9 მარტს მან იქორწინა თავის პირველ მეუღლეზე, ფლორა როხას ალვარესზე. ეს ქორწინება 1960 წლის იანვარში განქორწინებით დასრულდა. ლუისსა და ფლორას ხუთი შვილი შეეძინათ: ფლორა, მირიამი, ლუის ალბერტო, ხორხე და ალფრედო.[5]
თავისი მეორე მეუღლე, დორის იანკელევიც ბერგერი, მონხემ კოსტა-რიკის უნივერსიტეტში გამართულ სადილზე გაიცნო.[5] იმ პერიოდში იანკელევიცი სტუდენტი იყო, ხოლო თავად მონხე ისრაელში კოსტა-რიკის ელჩის პოსტს იკავებდა.[5] წყვილმა 1965 წლის 25 ნოემბერს სან-ხოსეში იქორწინა.[5] მათ შეეძინათ ერთი ქალიშვილი, ლენა.[5]
მონხესა და იანკელევიცის ურთიერთობა მისი პრეზიდენტობის დასასრულს, 1986 წელს, დაიძაბა და ისინი ერთმანეთს დაშორდნენ.[5] საბოლოოდ, წყვილი ოფიციალურად 1988 წლის ივნისში განქორწინდა.[5]
კარიერა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1982 წელს პრეზიდენტად არჩევამდე ლუის ალბერტო მონხეს უკვე ჰქონდა შთამბეჭდავი პოლიტიკური ფონი. იგი 1951 წელს იყო ერთ-ერთი იმ პიროვნებათაგან, ვინც საფუძველი ჩაუყარა „ეროვნული განთავისუფლების პარტიას“ (PLN), ხოლო სულ რაღაც 24 წლის ასაკში იგი საკანონმდებლო ასამბლეის დეპუტატი გახდა, რითაც ქვეყნის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ახალგაზრდა პოლიტიკოსი გახდა, რომელმაც ამ რანგს მიაღწია. 1963 წლიდან 1966 წლამდე იგი მსახურობდა კოსტა-რიკის პირველ ელჩად ისრაელში, ხოლო 1973-1974 წლებში ეკავა კოსტა-რიკის საკანონმდებლო ასამბლეის პრეზიდენტის პოსტი.[6]
პრეზიდენტობის დასაწყისში მონხემ მემკვიდრეობით მიიღო ეკონომიკურად გაპარტახებული და სასოწარკვეთილი ერი, სადაც მის ადმინისტრაციას უმძიმეს გამოწვევებთან მოუხდა გამკლავება. მისი პრეზიდენტობის უმთავრესი საკითხები იყო მართვის სადავეებიდან გამოსული ეკონომიკური კრიზისი, კატასტროფულად მზარდი საგარეო ვალები და ე.წ. „სანდინისტებისა და კონტრასის“ კრიზისი, რომელშიც ჩართულნი იყვნენ ნიკარაგუა, აშშ და კოსტა-რიკის ჩრდილოეთ სასაზღვრო რეგიონი. ქვეყნის ეკონომიკური მდგომარეობის გამოსასწორებლად მან სახელმწიფო ხარჯების მკაცრი დაზოგვის პროგრამები აამოქმედა, გააუქმა მრავალი სამთავრობო სუბსიდია სხვადასხვა სექტორში და აქტიურად შეუწყო ხელი ექსპორტისა და ტურიზმის განვითარებას. მან გააუქმა საექსპორტო და საწარმოო გადასახადები, მოახდინა მონეტარული კანონმდებლობის რეფორმა და დააწესა წესი, რომლის მიხედვითაც ყველა უცხოური ვალუტის ბრუნვა ეროვნული საბანკო სისტემის გავლით უნდა მომხდარიყო. ამ მცდელობებმა შედეგი გამოიღო და მნიშვნელოვნად შეამცირა ინფლაცია და უმუშევრობის დონე. საგარეო ასპარეზზე მონხეს მმართველობისას კოსტა-რიკამ გამოაცხადა ალიანსი ყველა „დასავლურ დემოკრატიასთან“ და დაიწყო მჭიდრო თანამშრომლობა ჰონდურასის, ელ-სალვადორისა და გვატემალას მთავრობებთან, თუმცა ამავდროულად ნიკარაგუასთან ურთიერთობა კიდევ უფრო გაუარესდა.
იმ პერიოდისთვის ამერიკის შეერთებული შტატები აქტიურად იყო ჩართული რეგიონში სოციალისტური ამბოხებების ჩახშობაში და კოსტა-რიკას განიხილავდა როგორც სტაბილურ მოკავშირეს, რომელიც შეიძლებოდა გამხდარიყო ბაზა ნიკარაგუის სანდინისტური მთავრობის წინააღმდეგ ოპერაციების საწარმოებლად. აშშ-მა ნიკარაგუას კომერციული ემბარგო დაუწესა, რამაც კიდევ უფრო გააღრმავა უფსკრული კოსტა-რიკასა და მის ჩრდილოელ მეზობელს შორის. უნებლიეთ, კოსტა-რიკა ზედმეტად ჩაერთო ამერიკის ბრძოლაში სანდინისტების დასამხობად, რის გამოც, ამ პროცესებისგან დისტანცირების მცდელობისას, ქვეყანა აქტიურ და ნეიტრალურ ნაციად გამოცხადდა. თუმცა, ვინაიდან კოსტა-რიკა კვლავ მძიმე ეკონომიკური რეცესიის პირობებში იმყოფებოდა, მონხემ ეკონომიკური სტაბილურობის სანაცვლოდ სუვერენიტეტის ნაწილობრივ დათმობა ამჯობინა: იგი დაჰყვა ამერიკის შეერთებული შტატების ზეწოლას და მიიღო ფინანსური დახმარება იმის სანაცვლოდ, რომ ცენტრალურ სადაზვერვო სამმართველოს (CIA) ჩრდილოეთ საზღვრის გასწვრივ მცირე, „არაოფიციალური“ სტრატეგიული პუნქტების მოწყობის ნება დართო.
პრეზიდენტად გახდომიდან მალევე მონხე ისრაელში გაემგზავრა, სადაც გაეროს უშიშროების საბჭოს 478-ე რეზოლუციის შესახებ ინფორმაციის არქონის გამო, კოსტა-რიკის საელჩოს შენობაზე იერუსალიმში ეროვნული დროშა აღმართა. მან ეს ქმედება „სუვერენიტეტის განხორციელებად“ შეაფასა.
გარდაცვალება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ლუის ალბერტო მონხე 2016 წლის 29 ნოემბერს, 90 წლის ასაკში, სანტა-ანაში მდებარე საკუთარ სახლში გულ-სუნთქვის გაჩერების შედეგად გარდაიცვალა. იგი სასწრაფოდ გადაიყვანეს სან-ხუან დე დიოსის ჰოსპიტალში, სადაც მისი სიკვდილი ოფიციალურად დაადასტურეს.[7]
რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- (in Spanish) Biography on the PLN website
- (in Spanish) Biography by CIDOB Foundation
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ SNAC — 2010.
- 1 2 Find a Grave — 1996.
- 1 2 http://www.nacion.com/nacional/politica/Obituario-Luis-Alberto-Monge-aguinaldo_0_1602839752.html
- ↑ El Tribunal Supremo de Elecciones: Presidentes de la República de Costa Rica
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 „Biografía: Doris Yankelewitz Berger“. Cambio Politico. 2014-05-18. ციტირების თარიღი: 2016-06-13.
- ↑ Legislative Assembly Official website
- ↑ Araya, Alexandra (29 November 2016). „Expresidente Luis Alberto Monge muere tras sufrir paro cardiorrespiratorio“. La Nación. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 30 November 2016. ციტირების თარიღი: 30 November 2016.