ლიუბლიანის ჭაობების ბორბალი

ლიუბლიანის ჭაობების ბორბალი — ხის ბორბალი, რომელიც აღმოაჩინეს ლიუბლიანის ჭაობში, სლოვენიის დედაქალაქ ლიუბლიანიდან დაახლოებით 20 კილომეტრის (12 მილის) დაშორებით, 2002 წელს. რადიოკარბონული დათარიღება, რომელიც ჩატარდა ვენის VERA ლაბორატორიაში (ვენის გარემოსდაცვითი კვლევის ამაჩქარებელი), აჩვენებს, რომ ის დაახლოებით 5 100-დან 5 350 წლისაა, რაც მას აქცევს დღემდე აღმოჩენილ უძველეს ხის ბორბლად. ის აღმოაჩინა სლოვენიელი არქეოლოგების გუნდმა ლიუბლიანის არქეოლოგიის ინსტიტუტიდან, რომელიც სლოვენიის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის კვლევითი ცენტრის ნაწილია, ანტონ ველუშჩეკის ხელმძღვანელობით.

არქეოლოგიური ძეგლი

ნამარხი, ხიმინჯებზე დაშენებული საცხოვრებლების აღმოჩენა ლიუბლიანას ჭაობში ჯერ კიდევ 1875 წელს მოხდა. 2011 წლიდან ეს ადგილი დაცულია როგორც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი, როგორც პრეისტორიული ხიმინჯებზე დაშენებული საცხოვრებლების ნიმუში ალპების გარშემო, რაც წარმოადგენს დასახლების განსაკუთრებულ ფორმას ტბებისა და ჭაობების ტერიტორიებზე. არქეოლოგებმა გათხრების ადგილზე აღმოაჩინეს ათასზე მეტი ხიმინჯი მდინარე იშკის კალაპოტში, იგის მახლობლად. მათ რეკონსტრუქცია გაუკეთეს 3,5 × 7 მეტრის (11 ფუტი 6 დუიმი × 23 ფუტი ) ზომის საცხოვრებლებს, რომლებიც ერთმანეთისგან დაახლოებით 2-დან 3 მეტრამდე (6 ფუტი 7 დუიმიდან 9 ფუტი 10 დუიმამდე) იყვნენ დაშორებული. ხიმინჯების ანალიზმა გამოავლინა, რომ საცხოვრებლებს ყოველწლიურად არემონტებდნენ და ახალი სახლის აშენება იმავე ადგილზე სულ რაღაც 10-20 წელიწადში იყო საჭირო. პირველი მცხოვრებლები ამ რეგიონში დასახლდნენ ჯერ კიდევ 9 000 წლის წინ. მეზოლითის პერიოდში, ისინი აშენებდნენ დროებით საცხოვრებლებს ჭაობში არსებულ იზოლირებულ კლდეებზე და მის პერიფერიაზე, ცხოვრობდნენ ნადირობითა და შეგროვებით. მუდმივი დასახლებები არ აშენებულა პირველი მიწათმოქმედების გამოჩენამდე, დაახლოებით 6 000 წლის წინ, ნეოლითის პერიოდში.

ხის ბორბალი

ხის ბორბალი ეკუთვნოდა პრეისტორიულ ორბორბლიან ურიკას — ხელით სატარებელ ურიკას. მსგავსი ბორბლები აღმოაჩინეს შვეიცარიის მთიან რეგიონებში და გერმანიის სამხრეთ-დასავლეთში, თუმცა ლიუბლიანას ჭაობის ბორბალი უფრო დიდი და ძველია. ეს მიუთითებს, რომ ხის ბორბლები შეიძლება თითქმის ერთდროულად გამოჩენილიყო შუამდინარეთსა და ევროპაში, თუმცა რეალური ბორბლების აღმოჩენები შუამდინარეთში მნიშვნელოვნად გვიანდელი პერიოდიდანაა.

მას აქვს 72 სანტიმეტრის (28+3⁄8 დიუიმი) დიამეტრი და დამზადებულია იფნის ხისგან, ხოლო მისი 124 სანტიმეტრის სიგრძის (48+7⁄8 დიუიმი) ღერძი დამზადებულია მუხის ხისგან. ღერძი ბორბლებთან დამაგრებული იყო მუხის ხის სოლებით, რაც ნიშნავდა, რომ ღერძი ბორბლებთან ერთად ტრიალებდა. ბორბალი დამზადებული იყო ხისგან, რომელიც იზრდებოდა ხიმინჯებზე დაშენებული საცხოვრებლების სიახლოვეს და ბორბლის დამზადების დროისთვის დაახლოებით 80 წლის იყო.

როგორც ჩანს, თავად ბორბალი ძირითადად შედგება ორი ხის ფიცრისგან, რომლებიც ერთად არის დაკავშირებული ოთხი ჯვარედინი საყრდენით. ჯვარედინი საყრდენები, როგორც ჩანს, ადგილზე მხოლოდ კბილანი შეერთებით იყო დამაგრებული, საყრდენები ჩასმული იყო კბილანიან ჭრილებში, რომლებიც ამოკვეთილი იყო ბორბლის ორ მთავარ ნაწილში.

ლიტერატურა

• Velušček, Anton (ed.) (2009). Stare Gmajne Pile-Dwelling Settlement and its Era (bilingual English and Slovenian edition). Založba ZRC. ISBN 978-961-254-155-2.