ლიტოველი
| ქალაქი | |||||
|---|---|---|---|---|---|
|
ლიტოველი ჩეხ. Litovel | |||||
 პრჟემისლ ოტაკარ II-ის მოედანი | |||||
| |||||
| ქვეყანა |
 ჩეხეთი | ||||
| მხარე | ოლომოუცის მხარე | ||||
| რაიონი | ოლომოუცის რაიონი | ||||
| შიდა დაყოფა | Březové[1] [2] , Chudobín[1] [2] , Myslechovice[1] [2] , Nasobůrky[1] [2] , Nová Ves[1] [2] , Rozvadovice[1] [2] , Savín[1] [2] , Tři Dvory[1] [2] , Unčovice[1] [2] , Víska[1] [2] და Q56413086? | ||||
| კოორდინატები | 49°42′04″ ჩ. გ. 17°04′36″ ა. გ. / 49.70111° ჩ. გ. 17.07667° ა. გ. | ||||
| მმართველი | Viktor Kohout[3] | ||||
| პირველი ხსენება | 1287 | ||||
| ფართობი | 46,40 კმ² | ||||
| ცენტრის სიმაღლე | 233 მეტრი | ||||
| მოსახლეობა | 9 448[4] კაცი | ||||
| საფოსტო ინდექსი | 784 01 | ||||
| საავტომობილო კოდი | M | ||||
| ოფიციალური საიტი | https://www.litovel.eu/ | ||||
  | |||||
ლიტოველი (ჩეხ. Litovel; გერმ. Littau) — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ოლომოუცის მხარეში, ოლომოუცის რაიონში. ქალაქში დაახლოებით 9 400 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს ზემო მორავის ველზე, მორავის მდინარესა და მის განშტოებებზე. ქალაქს კვების მრეწველობისა და ლუდის ხარშვის მდიდარი ტრადიცია აქვს.
ლიტოველი დაარსდა 1250-იან წლებში. ქალაქის ისტორიული ცენტრი კარგადაა შემონახული და დაცულია, როგორც ურბანული ძეგლთა ზონა. ყველაზე მნიშვნელოვანი ისტორიული ძეგლებია მერიის შენობა და ქვის ხიდი, რომელიც მორავიაში შემორჩენილი უძველესი ხიდია.
ადმინისტრაციული დაყოფა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ლიტოველი შედგება 11 მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა 2021 წლის აღწერის მონაცემებით):[5]
- ლიტოველი (6 910 ადამიანი)
- ბრჟეზოვე (205 ადამიანი)
- ხუდობინი (213 ადამიანი)
- მისლეხოვიცე (394 ადამიანი)
- ნასობურკი (438 ადამიანი)
- ნოვა-ვესი (204 ადამიანი)
- როზვადოვიცე (243 ადამიანი)
- სავინი (129 ადამიანი)
- ტრჟი-დვორი (254 ადამიანი)
- უნჩოვიცე (378 ადამიანი)
- ვისკა (91 ადამიანი)
სახელწოდება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ძველ ჩეხურში ქალაქის სახელწოდება იწერებოდა როგორც ლუტოველი. სახელწოდება, სავარაუდოდ, მომდინარეობს პიროვნების სახელიდან ლუტოვი.[6]
გეოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ლიტოველი მდებარეობს ოლომოუციდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 16 კილომეტრში. იგი მდებარეობს ზემო მორავის ველის ბრტყელ სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტში. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია ბორცვი შუმინა, რომელიც ზღვის დონიდან 418 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე მორავა და მისი ექვსი განშტოება, რის გამოც ლიტოველს „მორავიულ ვენეციას“ უწოდებენ. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის ჩრდილოეთი ნაწილი მდებარეობს ლიტოველსკე-პომორავის დაცული ლანდშაფტის ტერიტორიაზე, რომელსაც ქალაქის სახელი ჰქვია.[7]
ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ლიტოველი პირველად წერილობით წყაროებში 1287 წელს იხსენიება. უფრო ძველი დოკუმენტები მოგვიანებით ყალბად იქნა მიჩნეული. ქალაქი 1252–1256 წლებში მეფე ოტაკარ II-ემ დააარსა.[8]
1327 წელს მეფე იოჰან ბოჰემიელმა ქალაქს გალავნის აშენების უფლება მისცა. სამეფო ქალაქი ჰუსიტური ომებიმდე წარმატებით ვითარდებოდა. ომის შემდეგ ლიტოველმა მფარველის დანიშვნა ითხოვა და უსოვიდან ვლაშიმების საგვარეულოს მფარველობის ქვეშ მოექცა. XVI საუკუნეში ბოსკოვიცების საგვარეულომ უსოვის მამული შეიძინა, ლიტოველი მათ საკუთრებაში გადავიდა და სამეფო ქალაქის სტატუსი დაკარგა.[9]
XVII საუკუნის დასაწყისში ლიტოველი ლიხტენშტაინების საგვარეულოს საკუთრება გახდა და თავისი მნიშვნელობა დაკარგა. ქალაქი ასევე დაზარალდა ოცდაათწლიანი ომის დროს, როდესაც იგი შვედეთის არმიამ გაძარცვა, აგრეთვე შავი ჭირის ეპიდემიების შედეგად.[9]
1850 წელს ლიტოველი რაიონული ცენტრი გახდა და მიმდებარე ტერიტორიებიდან მოსახლეობის გადმოსვლის შედეგად სწრაფად გაიზარდა. ქალაქში ჩეხურმა მოსახლეობამ გერმანულს გადააჭარბა და ლიტოველი ჩეხური კულტურისა და განათლების მნიშვნელოვან ცენტრად იქცა. XX საუკუნეის დასაწყისში სწრაფად განვითარდა ვაჭრობა და მრეწველობა, ასევე დაარსდა ახალი ქარხნები, რომლებიც სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის გადამუშავებაზე იყო სპეციალიზებული.[9]
დემოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:[10][11]
- 1869 — 6 254 ადამიანი
- 1880 — 7 403 ადამიანი
- 1890 — 7 743 ადამიანი
- 1900 — 8 127 ადამიანი
- 1910 — 8 189 ადამიანი
- 1921 — 8 240 ადამიანი
- 1930 — 8 041 ადამიანი
- 1950 — 7 438 ადამიანი
- 1961 — 8 489 ადამიანი
- 1970 — 9 019 ადამიანი
- 1980 — 10 123 ადამიანი
- 1991 — 10 184 ადამიანი
- 2001 — 10 030 ადამიანი
- 2011 — 9 719 ადამიანი
- 2021 — 9 459 ადამიანი
ეკონომიკა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ლიტოველი განსაკუთრებით ცნობილია კვების მრეწველობით. სოფელ ტრჟი-დვორიში მდებარეობს მაკარონის მწარმოებელი კომპანია ადრიანა-ს ქარხანა, ასევე ყველის მწარმოებელი კომპანია ბრაზალე, რომელსაც აქ მსოფლიოში მყარი ყველის წარმოების ერთ-ერთი უდიდესი საწარმო აქვს.[12]
ლიტოველი ასევე ცნობილია თავისი ლუდსახარშით. აქ ლუდის ხარშვის ტრადიცია 1297 წლიდან იღებს სათავეს.[13] ლიტოველში იწარმოება Pro-Ject-ის ბრენდის გრამაფონები და აუდიოაპარატურა.[14]
ტრანსპორტი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ქალაქზე გადის D35 ავტომაგისტრალი (ევროპული მარშრუტის E442 ნაწილი), რომელიც ოლომოუცს ჰრადეც-კრალოვეს მხარესთან აკავშირებს. ლიტოველი მდებარეობს პროსტეიოვი–ჩერვენკას სარკინიგზო ხაზზე. ქალაქს სამი რკინიგზის სადგური ემსახურება: ლიტოველი, ლიტოველ-მესტო და ლიტოველ-პრჟედმესტი.[15]
ღირსშესანიშნაობები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]_-_Svatojánský_most.JPG)
.jpg)
ლიტოველის ისტორიული ცენტრი გაშენებულია პრჟემისლ ოტაკარ II-ის მოედნისა და მისი შემოგარენის გარშემო. მას ბუნებრივ საზღვრებად მორავის მდინარე და მისი განშტოებები, ხოლო ხელოვნურ საზღვრებად ქალაქის გალავანი ჰქონდა, რომლის ნაწილებიც დღემდეა შემორჩენილი. ქალაქის მოედნის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა მერიის შენობა. თავდაპირველად იგი ფეოდალური მამული იყო, რომელიც 1557 წელს ქალაქმა შეიძინა. შენობა 1572 წელს გადააკეთეს, ხოლო 1724 წელს ბაროკოს სტილში განაახლეს. მერიის 65-მეტრიანი კოშკი აგებულია მდინარე მორავის ერთ-ერთი განშტოების — ნეჩიზის — ზემოთ, რომელიც მოედნის ქვეშ მიედინება.[16][17]
მოედანს გარს აკრავს შემორჩენილი ბიურგერული სახლები. მის ცენტრში აღმართულია შავი ჭირის შეწირულთა სულების მოსახსენიებელი სვეტი, რომელიც 1724 წელს შეიქმნა. სვეტი შემკულია შავი ჭირის მფარველ წმინდანთა შვიდი ქანდაკებით, ხოლო მის წვერზე ღვთისმშობლის ქანდაკება დგას.[16][18]
წმინდა იოანეს ხიდი (Svatojánský most) მორავაზე გადებული ქვის ხიდია. იგი 1592 წელს აშენდა და ჩეხეთში შემორჩენილი მესამე უძველესი ხიდია (ასევე ყველაზე ძველი ქვის ხიდი მორავიაში).[16][19]
აღსანიშნავი ნაგებობაა იან ოპლეტალის გიმნაზია. ნეორენესანსის სტილის სასწავლებლის შენობა, რომელსაც იან ოპლეტალის სახელი ჰქვია, 1901 წელს აშენდა. იგი მორთულია იანო კოლერის მიერ შექმნილი ოთხი კერამიკული მოზაიკით, რომლებიც ქალაქის ისტორიიდან სხვადასხვა სცენას ასახავს.[16][20]
წმინდა ფილიპესა და იაკობის ეკლესია, სავარაუდოდ, ლიტოველის უძველესი ეკლესიაა. იგი პირველად 1342 წელს მოიხსენიება. 1692–1694 წლებში ეკლესია მთლიანად ადრეული ბაროკოს სტილში გადააშენეს.[16][21]
წმინდა მარკოზის ეკლესია თავდაპირველად გოტიკური ტაძარი იყო, რომელიც ასევე პირველად 1342 წელს მოიხსენიება. მისი მასშტაბური რეკონსტრუქცია რენესანსის სტილში 1529–1532 წლებში განხორციელდა, ხოლო ოცდაათწლიანი ომის შემდეგ ეკლესია ბაროკოს სტილში გადააკეთეს.[16][22]
ცნობილი ადამიანები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- გუსტავ ჩერმაკ ფონ ზაიზენეგი (1836–1927) — ავსტრიელი მინერალოგი.
- კარლ კოსტერშიცი ფონ მარენჰორსტი (1839–1897) — ავსტრო-უნგრელი გენერალი.
- მარია რუჟიჩკა სტროცი (1850–1937) — ხორვატი მსახიობი.
- ჰანს ტემპელი (1857–1931) — ჩეხ-ავსტრიელი მხატვარი.
- გუსტავ ფრიშტენსკი (1879–1957) — ძალოსანი და მოჭიდავე; ცხოვრობდა და გარდაიცვალა ლიტოველში.
- ჰენრი კულკა (1900–1971) — ჩეხ-ახალზელანდიელი არქიტექტორი.
- იან ჩეპი (1902–1974) — მწერალი და მთარგმნელი.
- ლუბომირ შიკი (1928–2026) — ისტორიკოსი.
- პრჟემისლ კრბეცი (1940–2021) — ტანმოვარჯიშე.
დაძმობილებული ქალაქები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ლიტოველი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:[23]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Místní části
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Czech location identification system — Czech Office of Surveying and Cadastre.
- ↑ Deník — Vltava Labe Media, 2018.
- ↑ Population in municipalities as at 1. 1.. DataStat. Czech Statistical Office (2026-05-18).
- ↑ Public Census 2021 – basic data cs. Public Database. Czech Statistical Office (2022).
- ↑ Informace o městě cs. Město Litovel. ციტირების თარიღი: 2026-06-24
- ↑ Facts about Litovel. Město Litovel. ციტირების თარიღი: 2022-01-14
- ↑ 730 let od nejstarší písemné zmínky o Litovli cs. Město Litovel. ციტირების თარიღი: 2022-01-15
- 1 2 3 Historie města cs. Město Litovel. ციტირების თარიღი: 2022-01-15
- ↑ Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011 cs. Czech Statistical Office (2015-12-21).
- ↑ Population Census 2021: Population by sex. Public Database. Czech Statistical Office (2021-03-27).
- ↑ Places to visit. Město Litovel. ციტირების თარიღი: 2022-01-14
- ↑ The beer tradition in Litovel. Pivovar Litovel a.s.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-01-14. ციტირების თარიღი: 2022-01-14
- ↑ Gramofony Pro-Ject cs. SEV Litovel s.r.o.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-01-22. ციტირების თარიღი: 2022-01-14
- ↑ Station details Litovel. České dráhy. ციტირების თარიღი: 2026-06-24
- 1 2 3 4 5 6 The Royal Town of Litovel. Město Litovel. ციტირების თარიღი: 2022-01-14
- ↑ Radnice cs. National Heritage Institute. ციტირების თარიღი: 2022-01-14
- ↑ Morový sloup cs. National Heritage Institute. ციტირების თარიღი: 2022-01-14
- ↑ Svatojánský most v Litovli cs. CzechTourism. ციტირების თარიღი: 2022-01-14
- ↑ Školství po r. 1900 – Z kroniky města Litovel cs. Město Litovel. ციტირების თარიღი: 2022-01-15
- ↑ Kostel sv. Jakuba a Filipa a boží muka cs. National Heritage Institute. ციტირების თარიღი: 2022-01-15
- ↑ Kostel sv. Marka cs. Město Litovel. ციტირების თარიღი: 2022-01-15
- ↑ Partnerská města cs. Město Litovel. ციტირების თარიღი: 2022-01-14