ლინუს პაულინგი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ლინუს პაულინგი
Linus Pauling 1962.jpg
დაბ. თარიღი 28 თებერვალი, 1901
დაბ. ადგილი პორტლანდი, ორეგონი
გარდ. თარიღი 19 აგვისტო, 1994(1994-08-19)
გარდ. ადგილი კალიფორნია
ეროვნება ამერიკელი
შვილ(ებ)ი 4, მათ შორის პიტერ პაულინგი.
ხელმოწერა Linus Pauling signature.svg

ლინუს პაულინგი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლინუს კარლ პაულინგი (დ.1901 28 თბერვალი გ.1994 19 აგვისტო) იგი იყო, ამერიკელი ქიმიკოსი, ბიოქიმიკოსი, მშვიდობის აქტივისტი, ავტორი, პედაგოგი და ამერიკელი უფლებადამცველის ავა ჰელენ ჰოლინგის ქმარი. მან გამოაქვეყნა 1,200-ზე მეტი ნაშრომი და წიგნი, რომელთაგან დაახლოებით 850 სამეცნიერო თემატიკაზეა. მას აქვს ყველა დროის 20 საუკეთესო მეცნიერის წოდება, ხოლო 2000 წლის მონაცემებით იგი არის, მე-16 ყველაზე მნიშვნელოვანი მეცნიერი.

პაულინგი კვანტური ქიმიისა და მოლეკულური ბიოლოგიის დარგის ერთ-ერთი დამფუძნებელი იყო. მისი წვლილი ქიმიური ობლიგაციების თეორიაში მოიცავს ორბიტალური ჰიბრიდიზაციის კონცეფციას და ელემენტების ელექტრონულადობის პირველ ზუსტ მაშტაბს. პაულინგი ასევე მუშაობდა ბიოლოგიური მოლეკულების სტრუქტურებზე და აჩვენა ალფა ჰელიქსისა და ბეტა ფურცლის მნიშვნელობა ცილის საშუალო სტრუქტურაში. მისი აღმოჩენები დნმ-ის სტრუქტურის შესახებ შთაგონებულია ჯეიმს უოტსონის, ფრენსის კრიკის და როზალინდ ფრანკლინისაგან. მოგვიანებით მან ხელი შეუწყო ბირთვული განიარაღების, ასევე ორთომოლეკულური მედიცინის, მეგავიტამინის თერაპიის, და დიეტური დანამატების პოპულარიზაციას. მას 1942 წელს მიენიჭა ქიმიის ნობელის პრემია, ხოლო 1962 წელს მშვიოდობის აქტის გამო მშვიდობის აქტის პრემია.

ადრეული ასაკი და განათლება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პაულინგი დაიბადა პორტლენდში, ორეგონში, ჰერმან ჰენრი უილიამ პაულინგის (1876-1910) და ლუსი იზაბელი "ბელი" დარლინგის (1881-1926) პირმშო შვილი. 1902 წელს დაიბადა მისი და პოულინი, მისმა მშობლებმა გადაწყვიტეს რომ გადასულიყვნენ საცხოვრებლად პორტლენდში, რადგან ეპოვათ უფრო დიდი საცხოვრებელი ადგილი, ვიდრე იყო მათი ერთ ოთახიანი ბინა. ნელ-ნელა იგი იჩენს ინტერესს ქიმიისადმი, იგი ასევე გაეცნო მისი მეგობრის ლაიდი ჯეფრესის მიერ ჩატარებულ ექსპერიმენტებს. უმაღლეს სკოლაში პაულინგმა ჩაატარა ქიმიის ექსპერიმენტი მიტოვებული ფოლადის ქარხნის დანადგარებისა და მასალებისგან. ხანდაზმული მეგობრის, ლოიდ სიმონთან ერთად პაულინგმა სარდაფში ლაბორატორიები შექმნა. პაულინგმა მთელი რიგი სამუშაო ადგილები დაიმსახურა თავისი მომავალი კოლეჯის ხარჯების დასაფინანსებლად, მათ შორის მუშაობდა სასურსათო მაღაზიაში კვირაში 8 დოლარად.

უმაღლესი განათლება

პაულინგის ფოტო ორეგონის უნივერსიტეტიდან, 1922

პირველ სემესტრში პაულინგი დარეგისტრირდა რამდენიმე კურსზე: ქიმიაზე, მათემატიკაზე, ხატვაზე, დინამიტების შესწავლაზე და ტანვარჯიშის კურსებზე. მეორე წლის შემდეგ, იგი პორტლანდში მუშაობას აპირებდა, დედის დასახმარებლად. ის კვირაში მუშაობდა 50 საათის განმავლობაში, ლაბორატორიაში და სკოლაში, რის შედეგადაც იგი თვეში გამოიმუშავებდა 100 დოლარს.

სკოლაში ბოლო ორი წლის განმავლობაში პაულინგმა შეიტყო გილბერტ ნ. ლუისისა და ირვინგ ლანგუირის ნამუშევრების შესახებ. ატომების ელექტრონული სტრუქტურისა და მოლეკულების შექმნის შესახებ. მან გადაწყვიტა თავისი კვლევის ფოკუსირება, თუ როგორ წარმოადგენდა ნივთიერების ფიზიკურ და ქიმიურ თვისებებს, რის შედეგადაც იგი გახდა კვანტური ქიმიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. საინჟინრო პროფესორმა სამუელ გრაფმა პაულინგი აირჩია მისი ასისტენტად მექანიკისა და მასალების კურსში. 1922 წელს მან დაამთავრა ორეგონი სასოფლო-სამეურნეო კოლეჯი, ქიმიურ საინჟინროში.

კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Sickle Cell Blood Smear.JPG

1927 წელს მან ახალი პოზიცია დაიკავა, თეორიული ქიმიის კოლიტეტში, როგროც ასისტენტ პროფესორი. მან გააგრძელა თავისი კვლევები, მათ შორის ატომებისა და მოლეკულების კვანტური მექანიკური გამოთვლები. მან ხუთი წლის განმავლობაში გამოაქვეყნა 50 - მდე ნაშრომი, მათ შორის არის "პაულინგის წესები". 1930 წლიდან მას სრული პროფესორის წოდება ეწოდა.

1931 წელს, ამერიკულმა ქიმიურმა საზოგადოებამ იგი პრემიით დააჯილდოვა, როგორც ყველაზე კარგ მეცნიერად 30 წლამდე მეცნიერებში. მომდევნო წელს პაულინგმა გამოაქვეყნა თავისი ყველაზე მნიშვნელოვანი ქაღალდი, რომელშიც მან პირველად ატომური ორბიტების ჰიბრიდიზაციის კონცეფცია და ნახშირბადის ატმოსფეროს ანალიზი ახსენა. 1930 წლის ზაფხულში პაულინგმა კიდევ ერთხელ იმოგზაურა ევროპაში, რომლის დროსაც შეიტყო ჰერმან ფრენსის მარკის გაზის ფაზის ელექტრული დეფრაციის შესახებ. დაბრუნების შემდეგ მან ააფეთქა ელექტრული დიფრაქციული ინსტრუმენტი, ლოურენს ოლინ ბროკვეასთან და გამოიყენა მასში არსებული ქიმიური ნივთიერებების დიდი რაოდენობით მოლეკულური სტრუქტურა.

პაულინგმა 1932 წელს წარადგინა ელექტრონულმაგნიურობის კონცეფცია. მოლეკულების სხვადასხვა თვისებების გამოყენებით, როგორიცაა ენერგეტიკული ძალების მოხსნა და მოლეკულების დიპოლური მომენტები, მან ჩამოაყალიბა მასშტაბი და ასოცირებული რიცხვითი მნიშვნელობა ელემენტების უმრავლესობისთვის. მან 1958 წელს დაიკავა გეითსისა და კრეისინის ლაბორატორიის დირექტორის თანამდებობა. პაულინგმა 1948 წელს ოქსფორდის უნივერსიტეტში ერთი წელი გაატარა, როგორც გიორგი ეზმანის ვიზიტორი პროფესორი და ბოიოლიოს მკვლევარი.

ქიმიური ბონდის ბუნება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1920 - იანი წლების ბოლოს პაულინგმა დაიწყო ქიმიური ბონდის ბუნების შესახებ ნაშრომების გამოქვეყნება. 1937 წლიდან 1938 წლამდე იყო კორნელილის უნივერსიტეტში ჯორჯ ფიშერ ბეიკერის არა-მკვიდრი ლექტორი. კორნელის დროს მან გადაიღო რიგით ცხრამეტი ლექცია და დაასრულა მისი ცნობილი სახელმძღვანელოს ნაწილი ბუნება ქიმიური ბონდის შესახებ. წინასიტყვაობა ეფუძნება პირველ რიგში მის საქმიანობას ქიმიაში, იგი დაჯილდოვებული იქნა 1954 წელს ქიმიის ნობელის პრემიით. პაულინგის წიგნს - "chemistry's most influential book of this century and its effective bible" დღესაც კი მოიხსენიებენ სამეცნიერო ჟურნალებში და სტატიებში.

იონური ბროლის სტრუქტურები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1929 წელს პაულინგმა გამოაქვეყნა 5 წესი, რომელიც ხელს შეუწყობს იონური ნაერთების ბროლის სტრუქტურების პროგნოზირების ახსნას. (1) კოეციალური რადიუსის თანაფარდობა (2) ელექტროსტატიკური ობლიგაციების სიძლიერე, (3) პოლიჰეტონის კუთხეების, კიდეებისა და სახეების გაზიარება (4) კრისტალები რომლებიც შეიცავს სხვადასხვა ნივთებს, (5) პარტონიის წესი.

პირადი ცხოვრება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პაულინგი 1923 წლის 17 ივნისს დაქორწინდა აჰა ჰელენ მილერზე. მათ ეყოლათ 4 შვილი. რომელთაგან ერთი გახდა ფსიქიატრი. მეორე პიტერ პაულინგი ლონდონის კოლეჯის კრისტალოლოგერი, ედვარდ პაულინგი ბიოლოგი, და ლინდა ჰელენი რომელიც დაქორწინდა ბიოლოგზე.

მან სიკვდილამდე ორი წლით ადრე ბუდისტ ფილოსოფოსთან საუბრისას აღნიშნა რომ ის იყო ათეისტი.

სიკვდილი და მემკვიდრეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პაულინგი გარდაიცვალა პროსტატის კიბოთი, 1994 წლის 19 აგვისტოს, 19:40 წუთზე, კალიფორნიაში. 93 წლის ასაკში.

პოლინგის აღმოჩენები მნიშვნელოვან წვლილს განაპირობებდა კვანტური მექანიკის, არაორგანული ქიმიის, ორგანული ქიმიის, პროტეინის სტრუქტურის, მოლეკულური ბიოლოგიისა და მედიცინის დარგში. 350 პუბლიკაციის ჩათვლით.

ფრანცის კრიკი მას აღიარებდა როგორც "მოლეკულური ქიმიის მამა".

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

https://en.wikipedia.org/wiki/Linus_Pauling

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

თარგი:Scholia

ჯილდოების და მიღწევები
წინამორბედი:
{{{წინამორბედი}}}
{{{ტიტული}}}
{{{წლები}}}
შემდეგი:
{{{შემდეგი}}}
წინამორბედი:
{{{წინამორბედი}}}
{{{ტიტული}}}
{{{წლები}}}
შემდეგი:
{{{შემდეგი}}}

თარგი:Nobel Peace Prize Laureates 1951–1975 თარგი:Nobel Prize in Chemistry Laureates 1951–1975 თარგი:Time Persons of the Year 1951–1975 თარგი:Presidents of the American Chemical Society თარგი:U.S. anti-nuclear თარგი:Gandhi Peace Award laureates