ლენარდ ბერნსტაინი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
(გადამისამართდა გვერდიდან ლეონარდ ბერნსტაინი)
Jump to navigation Jump to search
Under construction icon-red.svg ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Anry.kiknavelidze.

გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ამ შეტყობინების განთავსების თარიღია 2019 წლის 10 ივლისი და იგი მხოლოდ ერთი კვირა შეიძლება დარჩეს სტატიაში.


მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:L}}

ლენარდ ბერნსტაინი
Leonard Bernstein by Jack Mitchell.jpg
ლენარდ ბერნსტაინი
ბიოგრაფია
ნამდვილი სახელი Leonard Bernstein
დაიბადა 25 აგვისტო, 1918
ლორენსი, მასაჩუსეტსი, აშშ
გარდაიცვალა 14 ოქტომბერი, 1990 (72 წლის)
ნიუ-იორკი, აშშ
საქმიანობა კომპოზიტორი, დირიჟორი, მწერალი, ლექტორი, პიანისტი
აქტიური 1940-1990
ხელმოწერა BernsteinLeonardSignature01 mono 25p transp.png

ლენარდ ბერნსტაინი ინგლ. Leonard Bernstein /ˈlɛnərd ˈbɜːrnstaɪn/[1] (დ. 25 აგვისტო, 1918, ლორენსი, მასაჩუსეტსი ― გ. 14 ოქტომბერი, 1990, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი კომპოზიტორი, დირიჟორი, მწერალი, მუსიკის ლექტორი და პიანისტი. ერთ-ერთი პირველი ამერიკაში დაბადებული და განათლებამიღებული დირიჟორი, რომელმაც საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. მოხსენიებულია, როგორც „ერთ-ერთი ყველაზე განსაკუთრებული ნიჭით დაჯილდოებული და წარმატებული მუსიკოსი ამერიკის ისტორიაში“.[2]

საერთაშორისო ცნობადობა მოიპოვა ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრის მუსიკალური ხელმძღვანელის პოსტზე ხანგრძლივი მუშაობისას და კონცერტების დირიჟორობით მსოფლიოს წამყვან ორკესტრებთან. აგრეთვე, მიუზიკლებით ვესტ საიდის ისტორია, პიტერ პენი, საოცარი ქალაქი და სხვები,[3] ოპერეტით კანდიდი, მუსიკით ფილმისთვის On the Waterfront, აგრეთვე, მესით და სხვა კომპოზიციებით, რომელთა შორისაც არის სამი სიმფონია და მრავალი კამერული და სოლო ნაწარმოები.

ბერნსტაინი იყო პირველი დირიჟორი, რომელმაც ჩაატარა სატელევიზიო ლექციების სერია კლასიკური მუსიკის შესახებ. ეს 1954 წელს დაიწყო და მის გარდაცვალებამდე გაგრძელდა. იყო კარგი პიანისტი[4] და ხშირად საფორტეპიანო კონცერტებს როიალიდან დირიჟორობდა. გადამწყვეტი როლი ითამაშა გუსტავ მალერის მუსიკის თანამედროვე გაცოცხლებაში, რომლითაც ყველაზე მხურვალედ იყო დაინტერესებული. [5]

როგორც კომპოზიტორი, მუშაობდა არაერთ სტილში, რომელთა შორისაცაა სიმფონიური და საორკესტრო მუსიკა, ბალეტი, მუსიკა კინოსა და თეატრისთვის, საგუნდო ნამუშევრები, ოპერა, კამერული მუსიკა და საფორტეპიანო პიესები. მისი ბევრი ნაწარმოები რეგულარულად სრულდება მსოფლიოს გარშემო, თუმცა, არცერთ მათგანს ვესტ საიდის ისტორიის მსგავსი კოლოსალური წარმატება არ მოჰყოლია.

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადრეული წლები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მისი დაბადების სახელი იყო ლუის ბერნსტაინი (Louis Bernstein). დაიბადა ლორენსში, მასაჩუსეტსის შტატში. მისი მშობლები იყვნენ უკრაინელი ებრაელები: ჯენი (ქალიშვილობის გვარით რესნიკი) და სემუელ ჯოზეფ ბერნსტაინი, წარმოშობით როვნოდან (ამჟამად უკრაინაშია).[6][7]

ოჯახი ზაფხულს აგარაკზე, მასაჩუსეტის შტატის ქალაქ შერონში ატარებდა ხოლმე. ბებიის მოთხოვნით, მას ლუისი დაარქვეს, თუმცა მშობლები მუდამ ლენარდს ეძახდნენ. თხუთმეტი წლის ასაკში, ბებიის გარდაცვალებიდან ცოტა ხნის შემდეგ, მან სახელი ოფიციალურად შეიცვალა და ლენარდი დაირქვა.[8]

მამა, სემ ბერნსტაინი, ბიზნესმენი იყო და თმის მოვლის საშუალებების მაღაზიას ფლობდა ამესბერის და ესექსის ქუჩების კუთხეში (მაღაზია ამჟამად აღარ არსებობს). იგი თავიდან ეწინააღმდეგებოდა ახალგაზრდა ლენარდის დაინტერესებას მუსიკით. მიუხედავად ამისა, თინეიჯერობის წლებში იგი ორკესტრის კონცერტებზე დაჰყავდა და ბოლოს მუსიკალური განათლების მიღებაშიც დაეხმარა.

ფორტეპიანოზე დაკვრა ბერნსტაინმა ძალიან ახალგაზრდა ასაკში მოისმინა და ინსტრუმენტით მაშინვე მოიხიბლა. შემდგომში, როცა ოჯახმა მისი ბიძაშვილის, ლილიან გოლდმანის ფორტეპიანო შეიძინა, (რომელიც მას აღარ სჭირდებოდა), ლენარდმა ინსტრუმენტის შესწავლას სერიოზულად მიჰყო ხელი. იგი დადიოდა გარისონის გრამატიკის სკოლაში და ბოსტონის ლათინურ სკოლაში.[9] ბავშვობაში ძლიერ ახლოს იყო დასთან - შერლისთან და მასთან ერთად ფორტეპიანოზე მთლიან ოპერებს და ბეთჰოვენის სიმფონიებს უკრავდა ხოლმე. ახალგაზრდობაში ფორტეპიანოს რამდენიმე მასწავლებელი ჰყავდა, მათ შორის, ჰელენ კოუტსი, რომელიც, მოგვიანებით, მისი მდივანი გახდა.

ბოსტონის ლათინური სკოლის დასრულების შემდეგ (1935), ბერნსტაინი ჰარვარდის უნივერსიტეტში სწავლობდა მუსიკას ედუარდ ბერლინგემ ჰილთან, უოლტერ პისტონთან და სხვებთან ერთად. ბერნსტაინის ძირითადი სპეციალობა მუსიკა იყო. მისი სადიპლომო თეზისის (1939) სათაური იყო „რასობრივი ელემენტების შეთვისება ამერიკულ მუსიკაში (The Absorption of Race Elements into American Music)“ (მოგვიანებით, დაიბეჭდა მის წიგნში აღმოჩენები (Findings). მიუხედავად ამისა, მასზე უმთავრესი ინტელექტუალური გავლენა მოახდინა ესთეტიკის პროფესორმა დევიდ პროლმა, რომლის მულტიდისციპლინურ მიდგომას ხელოვნების მიმართ ბერნსტაინი მთელი დარჩენილი ცხოვრების განმავლობაში იზიარებდა.

ჰარვარდში მისი ერთ-ერთი მეგობარი იყო ფილოსოფოსი დონალდ დევიდსონი, რომელთან ერთადაც ფორტეპიანოს უკრავდა ხოლმე ოთხ ხელში. ბერნსტაინმა დაწერა და იდირიჟორა მუსიკა არისტოფანეს ჩიტების დევიდსონისეული დადგმისთვის, ბერძნულ ენაზე. ამ მუსიკის გარკვეული ნაწილი კი მოგვიანებით გამოიყენა ბალეტში Fancy Free.

ჰარვარდში სწავლისას მცირე ხნით მუშაობდა უნივერსიტეტის მამაკაცთა გუნდის Harvard Glee Club-ის კონცერტმაისტერად.[10] დადგა სტუდენტური წარმოდგენა მარკ ბლიცშტაინის მუსიკალური პიესისა აკვანი დაირწევა (The Cradle Will Rock), რომელსაც, კომპოზიტორის მსგავსად, ფორტეპიანოდან დირიჟორობდა და ხელმძღვანელობდა. ბლიცშტაინი, რომელმაც წარმოდგენის შესახებ შეიტყო, მოგვიანებით ბერნსტაინის მეგობარი გახდა და მასზე დიდი მუსიკალური და პოლიტიკური გავლენა მოახდინა.

ამავე პერიოდში შეხვდა დირიჟორ დიმიტრი მიტროპულოსს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს უკანასკნელი არასოდეს ასწავლიდა, მისი ქარიზმა და მუსიკალური სიძლიერე გადამწყვეტი ფაქტორები აღმოჩნდა ბერნსტაინის მიერ საიდირიჟორო საქმიანობის არჩევისას. სტილისტურად მიტროპულოსი ბერნსტაინისგან განსხვავდებოდა, თუმცა, საფიქრებელია, რომ მან გავლენა მოახდინა ბერნსტაინის ზოგიერთ გვიანდელ ჩვევაზე, როგორიცაა დირიჟორობა ფორტეპიანოდან, თავდაპირველად ჯოხის გარეშე დირიჟორობა და შესაძლოა, მის ინტერესზეც მალერის მიმართ.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი გავლენა ჰარვარდში იყო კომპოზიტორი აარონ კოპლანდი, რომელსაც ბერნსტაინი კონცერტზე, ხოლო შემდეგ, კოპლანდის დაბადების დღის წვეულებაზე შეხვდა, 1938 წელს. ამ წვეულებაზე ბერნსტაინმა დაუკრა კოპლანდის საფორტეპიანო ვარიაციები, რთული ნაწარმოები, რომელიც უყვარდა ისე, რომ იმ საღამომდე მისი ავტორის შესახებ არაფერი იცოდა. მიუხედავად იმისა, რომ კოპლანდის სტუდენტი ოფიციალურად არასოდეს ყოფილა, იგი რეგულარულად იღებდა მისგან რჩევებს მომდევნო წლებში და ხშირად იხსენიებდა, როგორც „კომპოზიციის ერთადერთ მასწავლებელს“.[11]

ჰარვარდში სწავლის წარმატებით (cum laude) დასრულების შემდეგ (1939) ბერნსტაინმა ფილადელფიაში, კერტისის მუსიკის ინსტრიტუტში ჩააბარა. იქ ყოფნისას დირიჟორობას ფრიც რაინერთან სწავლობდა[შ 1], ხოლო ფორტეპიანოს - იზაბელ ვენგეროვასთან,[შ 2][12] გაორკესტრებას რანდალ ტომსონთან, კონტრაპუნქტს რიხარდ შტერთან და პარტიტურის კითხვას - რენე ლონჟი მიკელთან.[13] ჰარვარდისგან განსხვავებით, კერტისის ინსტიტუტში სწავლა ბერნსტაინისთვის სასიამოვნო გამოცდილება არ იყო, თუმცა, მნიშვნელოვან მენტორებზე საუბრისას ფრიც რაინერს ყოველთვის იხსენიებდა ხოლმე.[11]

1940–1950[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლენარდ ბერნსტაინი და ბენი გუდმენი რეპეტიციაზე, დაახლ. 1940–1949

კერტისის დატოვების შემდეგ ბერნსტაინი ნიუ-იორკში გადავიდა. იგი ბინაში ადოლფ გრინთან ერთად ცხოვრობდა და ხშირად მასთან, ბეტი კომდენთან და ჯუდი ჰოლიდეისთან ერთად მონაწილეობდა კომედიურ ჯგუფში სახელად The Revuers, რომელიც გრინვიჩ ვილიჯში წარმოდგენებს მართავდა ხოლმე. მუშაობდა მუსიკის გამომცემლებთან, ახდენდა მუსიკის ტრანსკრიპციას და ამზადებდა არანჟირებებს, ფსევდონიმით ლენი ემბერი (Lenny Amber).[შ 3] 1940 წელს დაიწყო სწავლა ბოსტონის სიმფონიური ორკესტრის საზაფხულო ინსტიტუტში, ტენგლვუდში, სადაც ორკესტრის ხელმძრვანელის, სერჟ კუსევიცკის სადირიჟორო გაკვეთილებს ესწრებოდა.

აღნიშნულ კლასში ადგილის მოპოვებაში ბერნსტაინს მიტროპულოსთან და კოპლანდთან მეგობრობა დაეხმარა (ეს უკანასკნელი კუსევიცკის ახლო მეგობარი იყო). სტუდენტთა შორის იყო ლუკას ფოსიც, რომელთანაც მთელი ცხოვრება მეგობრობდა. კუსევიცკის მისთვის საბაზისო სადირიჟორო ტექნიკა არ უსწავლებია (აღნიშნული მას უკვე გავლილი ჰქონდა რაინერთან), სანაცვლოდ, მისთვის მამის მსგავს ფიგურად ჩამოყალიბდა და საფიქრებელია, რომ მუსიკის ინტერპრეტაციის მისთვის დამახასიათებელ, ემოციურ მანერაზე ძირითადი გავლენა სწორედ მან მოახდინა. ბერნსტაინი მოგვიანებით კუსევიცკის ასისტენტ-დირიჟორიც გახდა[14] და მოგვიანებით, მასვე მიუძღვნა სიმფონია №2 მღელვარების ეპოქა (The Age of Anxiety).[15]

1943 წლის 14 ნოემბერს, როცა ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრის დირიჟორის, არტურ როძინსკის ასისტენტად ახალი დანიშნული იყო, შედგა ბერნსტაინის, როგორც დირიჟორის დებიუტი, წინასწარი გაფრთხილების და რეპეტიციის გარეშე, რისი მიზეზის დირიჟორ ბრუნო ვალტერის გრიპი გახდა.[16] პროგრამაში შედიოდა რობერტ შუმანის, მიკლოშ როჟას და რიხარდ ვაგნერის მუსიკა, ასევე, რიხარდ შტრაუსის დონ კიხოტი ორკესტრის სოლო ჩელისტთან, იოზეფ შუსტერთან ერთად. კონცერტამდე ცოტა ხნით ადრე ბერნსტაინი ვალტერს ესაუბრა და მასთან ნაწარმოებების კონკრეტული სირთულეები განიხილა. მეორე დღეს ამბავი The New York Times-ის გარეკანზე მოხვდა, ხოლო რედაქტორის სვეტში აღინიშნა, „როგორც წარმატების კარგი, ამერიკული ისტორია. მისმა თბილმა, მეგობრულმა ტრიუმფმა კარნეგი ჰოლი გაავსო და ჰაერის ტალღებივით გაიშალა ბევრად შორსაც“.[17][18] დირიჟორი ერთ ღამეში გახდა ცნობილი, რადგანაც CBS Radio კონცერტს მთელს შეერთებულ შტატებში გადასცემდა. ამის შემდეგ ბერნსტაინი ბევრ ამერიკულ ორკესტრთნ ერთად მოწვეული დირიჟორის ამპლუაში წარსდგა.

1945-დან 1947 წლამდე ბერნსტაინი ნიუ-იორკ სითის სიმფონიური ორკესტრის მუსიკალური დირექტორი იყო. იგი 1944 წელს ლეოპოლდ სტოკოვსკის მიერ იყო დაარსებული. ორკესტრი, ქალაქის მერის მხარდაჭერით, განსხვავებულ აუდიტორიაზე იყო გათვლილი, ვიდრე ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრი; მისი პროგრამა შედარებით თანამედროვე იყო და ბილეთები - უფრო იაფი.[19] განსხვავებული აუდიტორიის მოზიდვის თვალსაზრისით, 1945 წელს ბერნსტაინი განიხილავდა მონაწილეობას ფილმში გრეტა გარბოსთან ერთად, სადაც თავად ჩაიკოვსკის, ხოლო გარბოს - კომპოზიტორის პატრონის, ნადეჟდა ფონ მეკის როლი უნდა შეესრულებინა.[20]

ბერნსტაინმა, გარდა დირიჟორის სახელის მოხვეჭისა, იმავე პერიოდში მოპოვა აღიარება, როგორც კომპოზიტორმა. 1944 წლის იანვარში, პიტსბურგში, იდირიჟორა თავისი პირველი სიმფონიის (Jeremiah Symphony) პრემიერა. იმავე წლის აპრილში, ნიუ-იორკში, დაიდგა მისი ბალეტი Fancy Free, ჯერომ რობინსის ქორეოგრაფიით. მოგვიანებით, იგი საფუძველი გახდა მიუზიკლისა On the Town, კომდენის და გრინის ტექსტით. იგი ბროდვეიზე იმავე წლის დეკემბერში დაიდგა.

ბერნსტაინი დირიჟორობს ნიუ-იორკ სითის სიმფონიურ ორკესტრს (1945)

ბერნსტაინს ასთმა ჰქონდა, რის გამოც II მსოფლიო ომის დროს სამხედრო სამსახურში არ გაუწვევიათ.[21] ომის შემდგომ გაიფურჩქნა მისი საერთაშორისო კარიერა. 1946 წელს შედგა მისი დებიუტი ოკეანის გამოღმა, პრაღაში, ჩეხეთის ფილარმონიულ ორკესტრთან ერთად. აგრეთვე, სოლისტის და დირიჟორის ამპლუაში ჩაწერა რაველის საფორტეპიანო კონცერტი ლონდონის Philharmonia Orchestra-სთან ერთად. 1946 წლის 4 ივლისს, ლონდონის სამეფო ოპერის საბალეტო თეატრში იდირიჟორა Fancy Free-ს ევროპული პრემიერა. 1946 წელსვე პირველად იდირიჟორა ოპერა. ეს იყო ბენჯამინ ბრიტენის პიტერ გრაიმსის ამერიკული პრემიერა, ტენგლვუდში. ოპერა კუსევიცკის შეკვეთით იყო დაწერილი. იმავე წელს, არტურო ტოსკანინიმ მიიწვია NBC-ის სიმფონიური ორკესტრთან ორი ნაწარმოების სადირიჟოროდ, მათ შორის ერთ-ერთი კვლავ რაველის კონცერტი იყო, რომელშიც ბერნსტაინი სოლისტადაც მოგვევლინა.[22]

1947 წელს პირველად იდირიჟორა თელ-ავივში, რითიც დაიწყო და მისი სიცოცხლის ბოლომდე გაგრძელდა კავშირი ისრაელთან. მომდევნო წელს, არაბეთ-ისრაელის კონფლიქტის დროს, ბეერ-შევაში, შუა უდაბნოში განლაგებული სამხედრო დანაყოფებისთვის კონცერტი ღია ცისქვეშ იდირიჟორა. 1957 წელს იდირიჟორა თელ-ავივის მანის აუდიტორიის საინაუგურაციო კონცერტი; იქვე მოგვიანებით არაერთი ჩანაწერი გააკეთა. 1967 წელს, სკოპუსის მთაზე იდირიჟორა კონცერტი, რომელიც იერუსალიმის გაერთიანებას ეძღვნებოდა. 1970-იან წლებში მან თავისი სიმფონიები და სხვა ნაწარმოებები ისრაელის ფილარმონიულ ორკესტრთან ერთად ჩაწერა Deutsche Grammophon-ისთვის.

1949 წლის 10 დეკემბერს პირველად გამოჩნდა ტელევიზიით, კარნეგი-ჰოლში, ბოსტონის სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორის ამპლუაში. კონცერტი, რომლის დროსაც მაყურებელს ელეონორა რუზველტმაც მიმართა, ეძღვნებოდა გაეროს გენერალური ასამბლეის მიერ ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის მიღებიდან ერთი წლის თავს. მის პროგრამაში შედიოდა პრემიერა აარონ კოპლანდის ნაწარმოებისა პრეამბულა, რომლის დროსაც სერ ლორენს ოლივიე გაეროს ქარტიის ტექსტს კითხულობდა. კონცერტს NBC გადასცემდა.[23]

1949 წელს ბოსტონის სიმფონიურ ორკესტრთან იდირიჟორა ოლივიე მესიანის ტურანგალილა-სიმფონია (Turangalîla-Symphonie), მსოფლიო პრემიერა. საკონცერტო რეპეტიციის ნაწილის ვიდეოჩანაწერი მოგვიანებით ორკესტრმა გამოსცა. ორი წლის შემდეგ კუსევიცკი გარდაიცვალა და ბერნსტაინი ტენგლვუდის საორკესტრო და სადირიჟორო დეპარტამენტების ხელმძღვანელი გახდა.

1951–1959[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბერნსტაინი, დაახლ. 1950-იანი წლები

1951 წელს ბერნსტაინმა ნიუ-იორკის ფილარმონიულ ორკესტრთან ჩარლზ აივზის მე-2 სიმფონიის მსოფლიო პრემიერა იდირიჟორა. აღნიშნული ნაწარმოები დაახლოებით ნახევარი საუკუნით ადრე იყო დაწერილი, მაგრამ იმ დრომდე არ შესრულებულა. მთელი კარიერის განმავლობაში ბერნსტაინი ხშირად საუბრობდა აივზის მუსიკაზე, კომპოზიტორი 1954 წელს გარდაიცვალა. იგი, ასაკოვანი და უძლური, სხვადასხვა გადმოცემით არ, ან ვერ დაესწრო აღნიშნულ კონცერტს, თუმცა მას მისი მეუღლე ესწრებოდა. გადმოცემის თანახმად, რამდენიმე დღის შემდეგ კონცერტის რადიო ტრანსლაცია აივზმა თავისივე სამზარეულოში მოისმინა. „პრემიერის“ ჩანაწერი ორკესტრმა 10-დისკიან კომპლექტში გამოსცა, სახელწოდებით Bernstein LIVE, თუმცა, შენიშვნებში ვკითხულობთ, რომ დისკზე, რეალურად, სამი დღის შემდეგ განხორციელებული განმეორებითი პერფორმანსია ჩაწერილი და დიდი ალბათობით, სწორედ იგი მოისმინა ავტორმა. ნებისმიერ შემთხვევაში, აივზის რეაქციასთან დაკავშირებით განსხვავებული გადმოცემები არსებობს, რომელთაგანაც ზოგიერთის მიხედვით, იგი აღფრთოვანებული იყო და ცეკვაც კი დაიწყო. აღნიშნული სიმფონია ბერნსტაინმა და ნიუ-იორკის ფილარმონიულმა 1958 წელს, Columbia-სთვის ჩაწერეს, 1987 წელს კი Deutsche Grammophon-ისთვის. არსებობს 1987 წელს, ბავარიის რადიოს სიმფონიური ორკესტრთან ერთად განხორციელებული პერფორმანსი DVD ფორმატში.

1951-1956 წლებში ბერნსტაინი მიწვეული პროფესორი იყო ბრანდაისის უნივერსიტეტში, სადაც 1952 წელს შემოქმედებითი ხელოვნების ფესტივალიც დააარსა.[24] პირველ ფესტივალზე მან რამდენიმე დადგმას უდირიჟორა, რომელთა შორისაც იყო პრემიერა თავისივე ოპერისა არეულობა ტაიტიზე (Trouble in Tahiti) და კურტ ვაილის სამგროშიანი ოპერის ინგლისური ვარიანტი, რომელიც ბლიცშტაინს ეკუთვნოდა. 2005 წელს ფესტივალს მისი სახელი ეწოდა. იგი პირველი ამერიკელი დირიჟორი იყო, რომელიც მილანის ლა სკალაში მიიწვიეს. ეს მოხდა 1953 წელს, როცა მან კერუბინის მედეა იდირიჟორა. მთავარ როლს მარია კალასი ასრულებდა. ოპერა შემსრულებლებს დიდი ხნის წინ მიევიწყებინათ და ბერნსტაინს მისი შესწავლა ერთ კვირაში მოუხდა. მისი და კალასის თანამშრომლობა ნაყოფიერი აღმოჩნდა და 1955 წელს ბელინის La Sonnambula-თი გაგრძელდა. იმავე წელს, ძალიან მოკლე დროში, გამოსცა პარტიტურა მიუზიკლისთვის საოცარი ქალაქი, რომლის ტექსტის ავტორებიც კვლავ კომდენი და გრინი იყვნენ.

1954 წელს ბერნსტაინმა წარადგინა პირველი თავისი სატელევიზიო ლექცია CBS-ის სახელოვნებო პროგრამისთვის, სახელწოდებით Omnibus. LIVE ლექცია, სახელწოდებით ბეთჰოვენის მეხუთე სიმფონია, მოიცავდა ნაწარმოების განმარტებას ყოფილი NBC-ს სიმფონიური ორკესტრის (იმჟამად, უკვე ახალი სახელით „Symphony of the Air“) მუსიკოსების და პარტიტურის გიგანტური გვერდის დახმარებით, რომელიც მთელს იატაკს ფარავდა. მოგვიანებით, ბერნსტაინმა აღნიშნულ ორკესტრთან ერთად კონცერტები გამართა, აგრეთვე, ჩაწერა თავისი სერენადა ვიოლინოსთვის (სოლისტი ისააკ სტერნი). ომნიბუსის ლექციები 1955-1958 წლებშიც ჩატარდა (ABC-ზე და NBC-ზე). ისინი შეეხებოდა ჯაზს, სადირიჟორო ხელოვნებას, ამერიკულ მუსიკალურ კომედიას, თანამედროვე მუსიკას, ი. ს. ბახს და გრანდ ოპერას. 2010 წელს ისინი აშშ-ში DVD კრებულის სახით გამოიცა.

ბერნსტაინი ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრის მუსიკოსებთან ერთად სატელელევიზიო გადაცემისთვის რეპეტიციის დროს

1956 წლის მიწურულს ბერნსტაინმა ნიუ-იორკის ფილარმონიულთან რამდენიმე კონცერტი იდირიჟორა. მან გუიდო კანტელი ჩაანაცვლა, რომელიც პარიზში, ავიაკატასტროფაში დაიღუპა. 1951 წლის შემდეგ ეს მისი პირველი გამოსვლა იყო აღნიშნულ ორკესტრთან ერთად. ნაწილობრივ, ამ კონცერტების წყალობით იგი 1957 წელს ორკსტრის მუსიკალურ ხელმძღვანელად დანიშნეს, სადაც დიმიტრი მიტროპულოსი ჩაანაცვლა. თანამდებობაზე მუშაობას 1958 წელს შეუდგა, 1957-1958 წლებში კი პოსტს მიტროპულოსთან ერთად იკავებდა. 1958 წელს მან და მიტროპულოსმა ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრი სამხრეთ ამერიკულ ტურნეზე წაიყვანეს. ორკესტრის დამოუკიდებლად ხელმძღვანელობის პირველი სეზონი ბერნსტაინმა ამერიკულ კლასიკურ მუსიკას მიუძღვნა. მსგავსი ტიპის თემატური პროგრამა, დღევანდელობისგან განსხვავებით, იმ დროს სიახლე იყო. ორკესტრის მუსიკალური ხელმძღვანელის პოსტს იგი 1969 წლამდე იკავებდა (1965 წელს შვებულებაში იყო), თუმცა ორკეტრთან თანამშრომლობას და ჩანაწერების გაკეთებას ცხოვრების ბოლომდე განაგრძობდა და მოგვიანებით, „საპატიო დირიჟორადაც“ დაინიშნა.

იგი ცნობილი ფიგურა გახდა შეერთებული შტატების მასშტაბით ორმოცდაცამეტი სერიისგან შემდგარი ახალაზრდების კონცერტებით, რომელიც მისივე ომნიბუსისგან წარმოიშვა და CBS-ზე გადაიცემოდა. პირველი ასეთი კონცერტი ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრის მთავარ დირიჟორად მისი დანიშვნიდან მალევე გადაიცა. ამ კონცერტებიდან იგი ისევე გახდა ცნობილი თავისი საგანმანათლებლო საქმიანობით, როგორც დირიჟორობით. ახალგაზრდების კონცერტები მუსიკის დაფასებასთან დაკავშირებული პირველი და ალბათ, ყველა დროის ყველაზე გავლენიანი სატელევიზიო პროგრამაა. მას კრიტიკოსთაგან საყოველთაო აღიარებაც ხვდა წილად.[25] ბერნსტაინის ზოგიერთი მუსიკალური ლექცია ჩანაწერის სახითაც გამოიცა. ერთ-ერთი ასეთი, თემაზე იუმორი მუსიკაში გრემითაც დაჯილდოვდა 1961 წელს, საუკეთესო დოკუმენტური ან სიტყვიერი ჩანაწერის (კომედიის გარდა) კატეგორიაში.[26] გადაცემები მსოფლიოს მასშტაბით არაერთ ქვეყანაში აჩვენეს, ხშირად, სხვა ენებზე დუბლირებული ბერნსტაინის საუბრით. ყველა მათგანი DVD-ს სახით გამოსცა Kultur Video-მ (ნახევარი 2013 წელს).

ბერნსტაინი ფორტეპიანოსთან, მუსიკალურ პარტიტურაზე ანოტაციების გაკეთების პროცესში

დაახლოებით იმ დროს, როცა ნიუ-იორკის ფილარმონიულის მუსიკალურ დირექტორად დაინიშნა და კარნეგი ჰოლის პირდაპირ, ოზბორნის აპარტამენტებში ცხოვრობდა,[27] ბერნსტაინმა დაწერა მუსიკა ორი შოუსთვის. პირველი იყო ოპერეტა კანდიდი, რომელიც პირველად 1956 წელს შესრულდა. ლიბრეტოს ავტორი ლილიან ჰერმანი იყო და ვოლტერის იმავე სახელწოდების ნოველას ეფუძნებოდა. მეორე იყო ბერნსტაინის კოლაბორაცია ქორეოგრაფ ჯერომ რობინსთან, მწერალ არტურ ლორენტსთან და ტექსტის ავტორ სტივენ სონდჰაიმთან, რომლიც შედეგიც იყო მიუზიკლი ვესტ საიდის ისტორია. პირველი სამი აღნიშნულ პროექტზე სხვადასხვა ინტენსივობით 1949 წლიდან, რობინსის მიერ იდეის პირველი გაჟღერებიდან მოყოლებული მუშაობდა, თუმცა, სონდჰაიმის დამატების და გარკვეული კონცენტრირებული ძალისხმევის შემდეგ, მიუზიკლის პრემიერა 1957 წელს განხორციელდა. იგი ბერნსტაინის ყველაზე ხანგრძლივად პოპულარულ ნაწარმოებს წარმოადგენს.

1959 წელს ნიუ-იორკის ფილარმონიული წაიყვანა ევროპასა და საბჭოთა კავშირში ტურნეზე, რომლის ნაწილიც CBS Television-მა გადაიღო. ტურნეს ღირსშესანიშნავი მოვლენა იყო ბერნსტაინის მიერ დიმიტრი შოსტაკოვიჩის მე-5 სიმფონიის შესრულება, რომელსაც კომპოზიტორიც ესწრებოდა. იგი ნაწარმოების დასასრულს სცენზე ავიდა, რათა დირიჟორისა და მუსიკოსებისთვის მიელოცა. ოქტობერში, აშშ-ში დაბრუნებულმა ბერნსტაინმა და ორკესტრმა აღნიშნული ნაწარმოები Columbia-სთვის ჩაწერეს. მეორედ ეს სიმფონია ბერნსტაინმა ორკესტრის იაპონური ტურნეს ფარგლებში, 1979 წელს ჩაწერა. როგორც ჩანს, ბერნსტაინის მიერ შესრულებული შოსტაკოვიჩის რეპერტუარი 1-ლი, მე-5, მე-6, მე-7, მე-9 და მე-14 სიმფონიებით შემოიფარგლება. მე-7 სიმფონია (ლენინგრადი) მან ორჯერ ჩაწერა: პირველად ნიუ-იორკის ფილარმონიულთან, 1960-იან წლებში, ხოლო მეორედ ჩიკაგოს სიმფონიურ ორკესტრთან ერთად. (ეს ერთ-ერთია იმ მცირე რაოდენობის ჩანაწერებიდან, რომელიც მან ამ ორკესტრთან გააკეთა. მათ შორის არის შოსტაკოვიჩის 1-ლი სიმფონიაც).

1960 - 1969[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1960 წელს ბერნსტაინმა და ნიუ-იორკის ფილარმონიულმა ორკესტრმა ჩაატარეს მალერის ფესტივალი, რომელიც კომპოზიტორის დაბადებიდან 100 წლისთავს ეძღვნებოდა. პერფორმანსებს თავად, ვალტერი და მიტროპულოსი დირიჟორობდნენ. ბერნსტაინის რამდენიმე რეპეტიციას დაესწრო კომპოზიტორის ქვრივი, ალმა მალერი. 1960 წელსვე გააკეთა მალერის მე-4 სიმფონიის პირველი კომერციული ჩანაწერი, ხოლო მომდევნო შვიდი წლის განმავლობაში ჩაწერა მისი ცხრავე დასრულებული სიმფონია სრული ციკლის სახით. (ყველა მათგანი ნიუ-იორკის ფილარმონიულთან, გარდა მე-8 სიმფონიისა, რომელიც ლონდონის სიმფონიურ ორკესტრთან ერთად ჩაწერა 1966 წელს როიალ ალბერტ ჰოლში გამართული კონცერტის შემდეგ.) ამ ჩანაწერთა წარმატება, ბერნსტაინის საკონცერტო პერფორმანსებსა და სატელევიზიო საუბრებთან ერთად, აღმოჩნდა მნიშვნელოვანი, თუ არა გადამწყვეტი ფაქტორი 1960-იან წლებში მალერის მუსიკის მიმართ ინტერესის ხელახლა გაღვივებაში, განსაკუთრებით, ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ბერნსტაინი აღნიშნავდა განსაკუთრებულ პიროვნულ სიახლოვეს მალერის მუსიკასთან და კომპოზიტორის შესახებ ერთხელ თქვა: „მან ამ სამყაროს ისეთი სილამაზე აწვიმა, რომლის თანასწორიც მას შემდეგ აღარ ყოფილა“.[28]

ლენარდ ბერნსტაინი ფინეთში ვიზიტის დროს, 1959

სხვა არა-ამერიკელი კომპოზიტორებიდან, რომელთა მუსიკასაც ბერნსტაინი ამ პერიოდში უწევდა პოპულარიზაციას, აღსანიშნავია დანიელი კარლ ნილსენი, რომელიც შტატებში მაშინ ნაკლებად ცნობილი იყო და ჟან სიბელიუსი, რომლის მუსიკაც იმ დროს პოპულარობას კარგავდა. ეს ნიუ-იორკში სიბელიუსის სიმფონიების სრული ციკლის და ნილსენის მე-2, მე-4 და მე-5 სიმფონიების ჩაწერით, ასევე, ამ უკანასკნელის სავიოლინე, კლარნეტის და ფლეიტის კონცერტების შესრულებით დასრულდა. დანიაში ნილსენის მე-3 სიმფონიის საჯარო შესრულების შემდეგ, რომელსაც კრიტიკოსთა დადებითი გამოხმაურება მოჰყვა, ბერნსტაინმა ეს ნაწარმოები დანიის სამეფო ორკესტრთან ერთადაც ჩაწერა. იგი პოპულარიზაციას უწევდა ამერიკელ კომპოზიტორებს, განსაკუთრებით მათ, ვისთანაც პიროვნულად ახლოს იყო (მაგალითად, აარონ კოპლანდი, უილიამ შუმანი და დეივიდ დაიმონდი). აგრეთვე, შეუდგა საკუთარი ნაწარმოებების უფრო აქტიურ ჩაწერასაც Columbia Records-ისთვის. ესენი მოიცავდა მის სამ სიმფონიას, ბალეტებს და სიმფონიურ ცეკვებს მიუზიკლიდან ვესტ-საიდის ისტორია, ნიუ-იორკის ფილარმონიულ ორკესტრთან ერთად. 1944 წელს აგრეთვე ჩაწერა საკუთარი მიუზიკლი On The Town (LP). ეს იყო პირველი თითქმის სრული ჩანაწერი, რომელშიც ბროდვეის თავდაპირველი დადგმიდან რამდენიმე შემსრულებელი მონაწილეობდა, მათ შორის, ბეტი კომდენი და ადოლფ გრინი. ბერნსტაინი აგრეთვე თანამშრობლობდა ექსპერიმენტულ ჯაზ-პიანისტ დეივ ბრუბეკთან. ამ კოლაბორაციის შედეგი იყო ალბომი Bernstein Plays Brubeck Plays Bernstein (1961).

გადმოცემის თანახმად, 1962 წლის აპრილში პიანისტ გლენ გულდთან ერთად ბრამსის 1-ლი საფორტეპიანო კონცერტის შესრულების წინ ბერნსტაინი სცენაზე გამოვიდა. მანამდე, რეპეტიციების დროს, გულდი ითხოვდა ჩვეულებრივზე ბევრად ფართო ტემპებს, რაც მუსიკის ბერნსტაინისეულ აღქმას არ შეესაბამებოდა. დირიჟორმა მოკლე მიმართვა აუდიტორიისადმი დაიწყო ფრაზით „არ შეგეშინდეთ, ბატონი გულდი აქაა...“ და განაგრძო: „ვინ არის უფროსი კონცერტზე (ამას მსმენელთა სიცილი მოჰყვა) — სოლისტი თუ დირიჟორი? პასუხი, რა თქმა უნდა, არის ხან ერთი, ხან მეორე, გააჩნია ვისზეა საუბარი.“[29] მოგვიანებით, ეს გამოსვლა ჰაროლდ ჩარლზ შონბერგმა, The New York Times-ის მუსიკალურმა კრიტიკოსმა შეაფასა, როგორც საკუთარი პასუხისმგებლობის თავიდან არიდება და შეტევა გულდზე, რომლის პერფორმანსიც შონბერგმა მწვავედ გააკრიტიკა. ბერნსტაინი მუდამ უარყოფდა მსგავს განზრახვას და აცხადებდა, რომ აღნიშნული შენიშვნები გულდთან შეთანხმებით გამოთქვა.[30] 2013 წლის ოქტომბერში გამოცემულ წიგნში სადილი ლენისთან ავტორი ჯონათან კოტი ინციდენტის საფუძვლიან უარყოფას გვთავაზობს, ბერნსტაინის სიტყვებით, ლეგენდისა, რომელიც „არაფრით გვშორდება“. თავისი სიცოცხლის განმავლობაში ბერნსტაინი თავს გულდის მეგობრად და თაყვანისმცემლად აცხადებდა. რაც შეეხება ჰაროლდ შონბერგს, იგი ხშირად (თუმცა, არა ყოველთვის), კრიტიკულად იყო განწყობილი ბერნსტაინის, როგორც დირიჟორის მიმართ ამ უკანასკნელის მუსიკალური დირექტორობის პერიოდში. მიუხედავად ამისა, მის ხედვას არ იზიარებდა მსმენელი, რომელიც ხშირად ავსებდა დარბაზებს და სავარაუდოდ, არც მუსიკოსთა შემადგენლობა, რომელთაც ბერნსტაინის აქტიურმა სატელევიზიო და დისკოგრაფიულმა საქმიანობამ, სხვა სიკეთეებთან ერთად, ფინანსური სტაბილურობაც მოუტანა.

1962 წელს ნიუ-იორკის ფილარმონიულმა ორკესტრმა დარბაზი შეიცვალა და კარნეგი-ჰოლიდან ფილარმონიკ-ჰოლში (ამჟამად, დევიდ გეფენის ჰოლი), ახალ ლინკოლნის ცენტრში გადავიდა. გადაწყვეტილება, ახალი დარბაზის აკუსტიკური პრობლემების გამო, სადავო იყო. ბერნსტაინმა იდირიჟორა გალა-კონცერტი, რომელზეც მალერის, ბეთჰოვენის და ვონ უილიამსის ვოკალური ნაწარმოებები შესრულდა; აგრეთვე, შედგა პრემიერა კოპლანდის კონნოტაციებისა. ეს სერიული ნაწარმოები, უბრალოდ, ზრდილობიანად მიიღეს. შესვენების დროს ბერნსტაინმა პრეზიდენტის ცოლს, ჟაკლინ კენედის ლოყაზე აკოცა, რაც პროტოკოლის დარღვევა იყო და ეს აღინიშნა კიდეც. 1961 წელს ბერნსტაინს პრეზიდენტ ჯონ ფ. კენედის ინაუგურაციის წინა გალა ჰქონდა შესრულებული და დროდადრო თეთრ სახლსაც სტუმრობდა ხოლმე. წლების შემდეგ, 1968 წელს, მან პრეზიდენტის ძმის, რობერტ კენედის დაკრძალვაზე მალერის მე-5 სიმფონიის Adagietto იდირიჟორა. ცნობილია ჟ. კენედის წერილი, რომელიც მან დირიჟორს ღონისძიების შემდეგ მისწერა: „დღეს, როცა თქვენმა მალერმა კათედრალის ავსება დაიწყო, გავიფიქრე, რომ ეს ყველაზე მშვენიერი მუსიკა იყო, რაც კი ოდესმე მომესმინა“.[31]

ბერნსტაინი ამსტერდამში, 1968

1963 წლის 23 ნოემბერს, პრეზიდენტ ჯონ ფიცჯერალდ კენედის მკვლელობის მეორე დღეს ბერნსტაინის დირიჟორობით ნიუ-იორკის ფილარმონიულმა და ნიუ-იორკის Schola Cantorum-მა პრეზიდენტის ხსოვნისადმი მიძღვნილ სატელევიზიო გადაცემაში გუსტავ მალერის აღდგომის სიმფონია შეასრულეს. ეს ამ სიმფონიის პირველი სატელევიზიო შესრულება იყო. მალერის მუსიკა მსგავს ღონისძიებებზე მანამდე არასდროს შესრულებულიყო, ამ მიძღვნის შემდეგ კი მისი სიმფონიები ნიუ-იორკის ფილარმონიულის სტანდარტულ რეპერტუარში შევიდა ეროვნული გლოვის მოვლენებთან დაკავშირებით.[32]

1964 წელს, მეტროპოლიტენის ოპერაში ბერნსტაინმა იდირიჟორა ვერდის ფალსტაფი, ფრანკო ძეფირელის დადგმა. 1966 წელს კი შედგა მისი დებიუტი ვენის სახელმწიფო ოპერაში, იმავე ოპერის ლუკინო ვისკონტისეული ვერსიით, რომელშიც ფალსტაფის როლს დიტრიხ ფიშერ-დისკაუ ასრულებდა. ვენაში ყოფნის დროს აღნიშნული ოპერა ჩაწერა Columbia Records-ისთვის და იდირიჟორა პირველი კონცერტი ვენის ფილარმონიულ ორკესტრთან ერთად, რომელიც ვენის სახელმწიფო ოპერის მუსიკოსებისგან შედგება. კონცერტზე შესრულდა მალერის დედამიწის სიმღერა, სოლისტები კი ფიშერ-დისკაუ და ჯეიმზ კინგი იყვნენ. ბერნსტაინი სახელმწიფო ოპერას 1968 წელს, შტრაუსის ვარდის რაინდით, 1970 წელს კი ბეთჰოვენის ფიდელიოს ოტო შენკისეული დადგმით დაუბრუნდა. თექვსმეტი წლის შემდეგ იქ იდირიჟორა გაგრძელება თავისი ოპერისა არეულობა ტაიტიზე, სახელწოდებით წყნარი ადგილი, ავსტრიის სამაუწყებლო კომპანიის (ORF) ორკესტრთან ერთად. ბერნსტაინის გამოთხოვება ვენის სახელმწიფო ოპერასთან შემთხვევით მოხდა 1989 წელს: მუსორგსკის ხოვანშჩინას პერფორმანსის დროს იგი მოულოდნელად ავიდა სცენაზე და მსმენელთა აპლოდისმენტების ფონზე დირიჟორ კლაუდიო აბადოს გადაეხვია.

ნიუ-იორკის ფილარმონიულ ორკესტრთან დაკავშირებული მოვალეობების და სხვა მრავალი აქტივობის გამო 1960-იან წლებში ბერნსტაინს კომპოზიციისთვის ცოტა დრო რჩებოდა. ორი უმთავრესი ნაწარმოები, რომელიც ამ პერიოდს ეკუთვნის, არის მისი სიმფონია №3 (კადიშის სიმფონია), რომელიც პრეზიდენტ კენედის მკვლელობას უკავშირდება და ჩიჩესტერის ფსალმუნები, რომელიც 1965 წელს, კომპოზიციაზე კონცენტრირების მიზნით ორკესტრიდან აღებული ერთწლიანი შვებულების დროს დაწერა. კომპოზიციისთვის მეტი დროის გამონახვა ალბათ ერთ-ერთი უმთავრესი ფაქტორი იყო გადაწყვეტილების მიღებისას, როცა მან, 1969 წელს, ორკსტრის მუსიკალური დირექტორის პოსტი დატოვა და მსგავს პოზიციაზე სამსახურს სხვაგანაც აღარასდროს დათანხმებია.

1970 - 1979[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლენარდ ბერნსტაინი. ალან უორენის ფოტო

ნიუ-იორკის ფილარმონიულში თანამდებობის დატოვების შემდეგ ბერნსტაინი ამ ორკესტრთან თითქმის ყოველწლიურად, გარდაცვალებამდე თანამშრომლობდა; 1976 წელს ევროპაში, 1979 წელს კი აზიაში მათთან ერთად ტურნეც გამართა. აგრეთვე, გააძლიერა თანამშრომლობა ვენის ფილრმონიულთან - მათთან, 1967-1976 წლებში იდირიჟორა მალერის ცხრავე სიმფონია და მე-10 სიმფონიის Adagio. Unitel-ისთვის ყველა მათგანის ვიდეოჩანაწერი მომზადდა, გარდა მე-2 სიმფონიისა, რომელიც ბერნსტაინმა ვენის ფილარმონიულის ნაცვლად ლონდონის სიმფონიურ ორკესტრთან ერთად, ილაის კათედრალში გადაიღო. გვიან 1970-იან წლებში ვენის ფილრმონიულთან იდირიჟორა ბეთჰოვენის სიმფონიების სრული ციკლი, რასაც 1980-იანებში ბრამსის და შუმანის ციკლები მოჰყვა. სხვა ორკესტრებიდან, რომლებთანაც იგი თანამშრომლობდა, აღსანიშნავია ისრაელის ფილარმონიული ორკესტრი, საფრანგეთის ნაციონალური ორკესტრი და ბოსტონის სიმფონიური ორკესტრი.

1970 წელს ბერნსტაინმა დაწერა და წაიყვანა 90 წუთიანი პროგრამა, რომელიც ბეთჰოვენის 200 წლის იუბილეს ეძღვნებოდა და ვენაში, ავთენტურ ლოკაციებზე იყო გადაღებული. მასში შედიოდა ნაწყვეტები ბეთჰოვენის მუსიკის რეპეტიციებიდან და ოტო შენკის ფიდელიოს წარმოდგენიდან, ბერნსტაინის მიერ შესრულებული ბეთჰოვენის 1-ლი საფორტეპიანო კონცერტიდან და მე-9 სიმფონიის პერფორმანსიდან ვენის ფილარმონიულ ორკესტრთან ერთად, სადაც სოლისტთა შორის ახალგაზრდა პლასიდო დომინგოც იყო. პროგრამა პირველად 1970 წელს გადაიცა ავსტრიულ და ბრიტანულ ტელევიზიაში, ხოლო მოგვიანებით, 1971 წლის შობის საღამოს, აშშ-ში, CBS-ზე. შოუმ, რომლის თავდაპირველი სახელწოდება იყო ბეთჰოვენის დაბადების დღე: დღესასწაული ვენაში, ემის ჯილდო მოიგო და 2005 წელს DVD ფორმატშიც გამოიცა. 1970 წლის ზაფხულში, ლონდონის ფესტივალის ფარგლებში ბერნსტაინმა წმ. პავლეს კათედრალში ვერდის რექვიემი იდირიჟორა, ლონდონის სიმფონიურ ორკესტრთან ერთად.

ბერნსტაინის კომპოზიციებიდან 1970-იან წლებში აღსანიშნავია მესა: თეატრალური პიესა მომღერლების, შემსრულებლებისა და მოცეკვავეებისთვის (Mass: A Theatre Piece for Singers, Players, and Dancers), მუსიკა ბალეტისთვის დიბუკი (Dybbuk), საორკესტრო ნაწარმოები სიმღერის ფესტივალი: ამერიკული ლექსების ციკლი ექვსი მომღერლის და ორკესტრისთვის (Songfest: A Cycle of American Poems for Six Singers and Orchestra) და აშშ-ს ორასი წლისთავთან დაკავშირებული მიუზიკლი 1600 Pennsylvania Avenue, რომლის ტექსტის ავტორი ალან ჯეი ლერნერი იყო. ეს უკანასკნელი თეატრალური ჩავარდნა და მისი ბოლო შოუ იყო ბროდვეისთვის. მესის მსოფლიო პრემიერა 1971 წლის 8 სექტემბერს შედგა. მისი დამკვეთი ჟაკლინ კენედი იყო, ჯონ ფ. კენედის საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრის გახსნასთან დაკავშირებით ვაშინგტონში. იგი, ნაწილობრივ, ანტისაომარ განაცხადადაც იყო ჩაფიქრებული. ზოგიერთ ადგილას ნაჩქარევად დაწერილი ეს ნამუშევარი წარმოადგენს ნარევს არა მარტო განსხვავებული რელიგიური ტრადიციებისა (ლათინური ლიტურგია, ებრაული ლოცვა და დიდი ოდენობით თანამედროვე ინგლისური ტექსტი), არამედ განსხვავებული მუსიკალური სიტილებისაც, კლასიკურიდან როკ-მუსიკამდე. თავდაპირველად იგი კრიტიკის ობიექტი გახდა, ერთის მხრივ, რომის კათოლიკური ეკლესიისგან, ხოლო მეორეს მხრივ, მუსიკის კრიტიკოსებისგან, რომელთაც მისი პოპულისტური, ბროდვეისეული ელემენტები არ მოსწონდათ. დღესდღეობით, იგი თავისი ეპოქისთვის ტიპურ ნაწარმოებად უფრო განიხილება, ვიდრე მკრეხელობად. 2000 წელს ის ვატიკანშიც კი შესრულდა.

1972 წელს, მეტროპოლიტენის ოპერაში რამდენიმე წარმატებული დადგმის შემდეგ, ბერნსტაინმა ჩაწერა ბიზეს კარმენი. მთავარ პარტიას მერილინ ჰორნი, ხოლო დონ ხოზეს როლს - ჯეიმს მაკკრაკენი ასრულებდა. ეს ერთ-ერთი პირველი სტერეო ჩანაწერი იყო, რომელიც სასიმღერო ნაწილებს შორის პირვანდელ, სასაუბრო დიალოგს იყენებდა ერნესტ გიროს მიერ ბიზეს გარდაცვალების შემდეგ დაწერილი რეჩიტატივების ნაცვლად. ასევე, ეს იყო დირიჟორის პირველი ჩანაწერი Deutsche Grammophon-ისთვის. მან Grammy მოიგო.

შენიშვნები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. გადმოცემით, რაინერმა მას ერთადერთი A დაუწერა, რომელიც კი ოდესმე დაუწერია.
  2. მოგვიანებით, ბერნსტაინი უკმაყოფილებას გამოთქვამდა, რომ ვენგეროვამ დაკვრის არასწორი ტექნიკა შეასწავლა.
  3. გერმ. Bernstein ქართულად ქართ. ქარვა, ხოლო ინგლისურად - ინგლ. amber

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Karlin, Fred (1994). Listening to Movies 8. New York: Schirmer, გვ. 264.  Bernstein's pronunciation of his own name as he introduces his Peter and the Wolf.
  2. Henahan, Donal. “Leonard Bernstein, 72, Music's Monarch, Dies“, The New York Times, October 15, 1990. წაკითხვის თარიღი: February 11, 2009. „Leonard Bernstein, one of the most prodigally talented and successful musicians in American history, died yesterday evening at his apartment at the Dakota on the Upper West Side of Manhattan. He was 72 years old. Mr. Bernstein's spokeswoman, Margaret Carson, said he died of a heart attack caused by progressive lung failure.“ ; also in "On this Day – 25 August
  3. Peter Pan, music and lyrics by Leonard Bernstein, Playbill, April 24, 1950
  4. Laird, Paul R. Leonard Bernstein: A Guide to Research. Routledge, 2002. p. 10.
  5. "The Man Who Mainstreamed Mahler" by David Schiff, The New York Times, November 4, 2001
  6. Dougary, Ginny. “Leonard Bernstein: 'charismatic, pompous – and a great father'“, The Times, March 13, 2010. წაკითხვის თარიღი: March 12, 2010. 
  7. Oliver, Myrna. “Leonard Bernstein Dies; Conductor, Composer Music: Renaissance man of his art was 72. The longtime leader of the N.Y. Philharmonic carved a niche in history with West Side Story.“, Los Angeles Times, October 15, 1990. წაკითხვის თარიღი: March 12, 2010. 
  8. Peyser 1987, გვ. 22–24.
  9. Peyser 1987, გვ. 34.
  10. Peyser 1987, გვ. 39–40.
  11. 11.0 11.1 იხ. სატელევიზიო დოკუმენტური ფილმი Teachers and Teaching (Deutsche Grammophon DVD, 1980).
  12. Peyser 1987, გვ. 38–39.
  13. Bernstein Chronology.
  14. About Bernstein. Leonard Bernstein official site. წაკითხვის თარიღი: January 15, 2007.
  15. Leonard Bernstein – Biography. Sony Classical. დაარქივებულია ორიგინალიდან - October 13, 2005. წაკითხვის თარიღი: January 15, 2007.
  16. Program and recording Archived September 17, 2016, საიტზე Wayback Machine. (except Wagner's Prelude to Die Meistersinger), New York Philharmonic Digital Archives
  17. Deems Taylor (July 25, 2007), Pathétique, Music-Appreciation Records
  18. David Hamilton, "Dorle Jarmel Soria", Opera News 67 (October 2002), p. 84. The "event" was due in part to the efforts of Dorle Soria who had been on the staff of the New York Philharmonic since the late 1920s.
  19. Weinstock, Matt (August 25, 2016). "Leonard Bernstein and the Youngest, Poorest Symphony in the World," New York City Center blog.
  20. Rockwell, John. “Maestro – The Leonard Bernstein Letters (review)“, December 15, 2013. წაკითხვის თარიღი: December 14, 2013. 
  21. Leonard Bernstein, A Total Embrace of Music, Classical Notes, Peter Gutmann.
  22. (2002) Arturo Toscanini: the NBC years. Amadeus Press. ISBN 978-1-57467-069-1. 
  23. Bradley, Mark Philip (2016-09-12). The World Reimagined – Americans and Human Rights in the Twentieth Century. New York, გვ. 13. ISBN 978-0521829755. OCLC 946031535. 
  24. Leonard Bernstein.
  25. Young People's Concerts. Leonard Bernstein. წაკითხვის თარიღი: September 20, 2010.
  26. Honors: A Selected List – Grammy Awards. წაკითხვის თარიღი: 12 November 2015.
  27. "Map: See Where Famous Composers Have Lived in NYC" by Brian Wise and Emily Ostertag, WQXR, July 6, 2012
  28. Mahler: His Time Has Come( Leonard Bernstein).
  29. Transcription of Bernstein's Glenn Gould Introduction Archived October 31, 2000, საიტზე Wayback Machine. (from a Rutgers University webpage).
  30. Glenn Gould: Variations, Ed. John McGreevy (1983).
  31. June 6 & 8, 1968: Bernstein, Mahler, and Remembering Robert F. Kennedy (2018-06-05).
  32. JFK: The Philharmonic and Leonard Bernstein Respond. წაკითხვის თარიღი: 2017-12-13